برای پر کردن چند دقیقهٔ خالی، لازم نیست سراغ اسباببازی تازه یا صفحهنمایش بروید. بازیهای فکری سریع برای سرگرمی کوتاه کودکان میتوانند با یک کاغذ، چند وسیلهٔ معمولی خانه یا حتی فقط گفتوگو شروع شوند و در پنج تا پانزده دقیقه تمام شوند.
بازی مناسب این موقعیت باید قانون ساده، شروع فوری و پایان مشخص داشته باشد. ایدههای زیر برای زمانهایی طراحی شدهاند که کودک منتظر آماده شدن غذاست، در مسیر سفر حوصلهاش سر رفته یا خانواده فقط فرصت کوتاهی برای بازی جمعی دارند.
بازیهای فکری سریع برای زمانهای کوتاه
۱. شکارچی شکلها و رنگها
یک رنگ، شکل یا ویژگی ظاهری انتخاب کنید؛ مثلاً «چیزهای گرد» یا «اشیای قرمز». کودک باید در یک دقیقه هرچه را با آن ویژگی در اتاق میبیند پیدا کند و نام ببرد. برای دشوارتر شدن بازی، از او بخواهید دو ویژگی را همزمان پیدا کند؛ مانند وسیلهای که هم کوچک باشد و هم آبی.
این بازی در خانه، خودرو یا اتاق انتظار قابل اجراست. در محیطهای ناآشنا بهتر است کودک فقط اشیا را نام ببرد و برای برداشتن آنها از جای خود اجازه بگیرد.
۲. زنجیرهٔ کلمات
نفر اول یک کلمه میگوید و نفر بعد باید کلمهای بگوید که با آخرین حرف کلمهٔ قبلی شروع شود. برای کودکان کمسن، میتوانید قانون را ساده کنید و بهجای حرف، موضوع مشترک تعیین کنید؛ مثلاً هر نفر یک حیوان، خوراکی یا وسیلهٔ مدرسه نام ببرد.
برای اینکه بازی طولانی و خستهکننده نشود، یک زمانسنج یکدقیقهای بگذارید. تکرار کلمه ممنوع باشد، اما اشتباههای کوچک را بهانهای برای حذف کودک نکنید؛ هدف، مشارکت و پیدا کردن واژههای تازه است.
۳. چه چیزی کم شده است؟
پنج تا هشت وسیلهٔ کوچک روی زمین یا میز بگذارید و از کودک بخواهید حدود سی ثانیه به آنها نگاه کند. سپس چشمهایش را ببندد یا پشتش را برگرداند و شما یکی از وسایل را بردارید. او باید تشخیص دهد چه چیزی کم شده است.
در شروع، اشیای کاملاً متفاوت انتخاب کنید؛ مثلاً قاشق، مداد و توپ کوچک. بعد از چند دور، تعداد وسایل را بیشتر کنید یا از اشیای مشابه استفاده کنید تا مشاهده و بهخاطر سپردن جزئیات دشوارتر شود.
۴. داستان سهکلمهای
سه کلمهٔ نامرتبط به کودک بدهید؛ مثلاً «چتر»، «گربه» و «قطار». او باید در دو یا سه دقیقه داستانی بسازد که هر سه کلمه در آن حضور داشته باشند. اگر کودک هنوز جملهسازی روانی ندارد، شما شروع داستان را بگویید و او ادامه دهد.
در این بازی درست یا غلط وجود ندارد. میتوانید بعد از هر دور، یکی از اعضای خانواده را بهعنوان تصویرگر انتخاب کنید تا صحنهٔ بامزهای از داستان را روی کاغذ بکشد.
۵. حدس بزن با سؤالهای بله و نه
یک نفر در ذهنش یک شیء، حیوان یا شخصیت آشنا انتخاب میکند. بقیه فقط اجازه دارند سؤالهایی بپرسند که پاسخ آنها «بله» یا «نه» باشد؛ مانند «زنده است؟»، «در خانه پیدا میشود؟» یا «از آن برای نوشتن استفاده میکنیم؟»
برای کودکان کوچکتر، موضوع را از ابتدا محدود کنید؛ مثلاً فقط خوراکیها یا وسایل اتاق را در نظر بگیرید. تعیین سقف ده سؤال، بازی را سریع نگه میدارد و کودک را به پرسیدن سؤالهای دقیقتر تشویق میکند.
۶. نقاشی نوبتی یکدقیقهای
یک موضوع مشخص انتخاب کنید؛ مثل «خانهای روی ابر»، «حیوانی با کلاه» یا «پارک آینده». هر نفر فقط یک دقیقه فرصت دارد بخشی از نقاشی را بکشد و سپس مداد را به نفر بعد بدهد. در پایان، اعضای خانواده دربارهٔ بخشهای غیرمنتظرهٔ تصویر صحبت میکنند.
لازم نیست نقاشی زیبا یا کامل باشد. محدودیت زمانی باعث میشود کودک کمتر درگیر پاک کردن و درست کشیدن شود و بیشتر به ایدهپردازی توجه کند.
۷. بله، اما...
دو نفر با هم یک داستان کوتاه میسازند. نفر اول جملهای مثل «امروز به یک جزیره رسیدیم» میگوید و نفر دوم باید با عبارت «بله، اما...» یک اتفاق تازه به آن اضافه کند؛ مثلاً «بله، اما هیچ قایقی برای برگشتن نداشتیم.»
این بازی را میتوان با سه یا چهار نفر انجام داد و هرکس فقط یک جمله بگوید. اگر کودک بهتازگی با بازی آشنا شده است، بهجای عبارت ثابت، اجازه دهید فقط با «اما» یا «بعدش» داستان را ادامه دهد.
چطور بازی کوتاه را برای کودک جذاب نگه داریم؟
- قانون را در یک یا دو جمله بگویید: توضیح طولانی، هیجان شروع بازی را کم میکند.
- مدت را از ابتدا مشخص کنید: وقتی کودک بداند بازی پنج یا ده دقیقه طول میکشد، پایان آن برایش قابل پیشبینیتر است.
- سطح دشواری را تغییر دهید: تعداد کلمات، وسایل یا سؤالها را بر اساس سن و حوصلهٔ کودک تنظیم کنید.
- برد و باخت را سبک بگیرید: در بعضی دورها میتوان هدف را همکاری برای ساختن یک داستان یا پیدا کردن پاسخ مشترک قرار داد.
- موضوع را از علاقهٔ کودک انتخاب کنید: حیوانات، ماشینها، آشپزی یا شخصیتهای خیالی میتوانند شروع بهتری از موضوعهای تحمیلی باشند.
برای هر موقعیت کدام بازی انتخاب بهتری است؟
اگر وسیلهای در دسترس ندارید، زنجیرهٔ کلمات، حدس با سؤال و داستان سهکلمهای انتخابهای سادهای هستند. برای خانه و میز غذا، بازی «چه چیزی کم شده است؟» یا نقاشی نوبتی مناسبتر است، چون به فضای ثابت و چند وسیله نیاز دارد.
در مسیر سفر یا مهمانی، بازیهای مشاهدهای و کلامی را انتخاب کنید تا کودک مجبور نباشد چیزی را جابهجا کند. اگر چند کودک با اختلاف سنی زیاد حضور دارند، بازی داستانسازی یا شکارچی شکلها بهتر از رقابت مستقیم جواب میدهد؛ چون هر کودک میتواند در سطح خودش نقش داشته باشد.
جمعبندی
بازیهای فکری سریع برای سرگرمی کوتاه کودکان زمانی بهترین نتیجه را دارند که ساده، کوتاه و قابل تغییر باشند. از میان ایدههای بالا، بازی را بر اساس زمان، فضای موجود و علاقهٔ کودک انتخاب کنید؛ حتی پنج دقیقه داستانسازی یا جستوجوی شکلها میتواند یک فاصلهٔ خالی را به سرگرمی خانوادگی تبدیل کند.
