ساخت بازی فکری خانگی برای کودکان با وسایل ساده لازم نیست به ابزار خاص یا هزینهٔ زیاد نیاز داشته باشد. چند تکه مقوا، کاغذ، درِ بطری و جعبهٔ خالی میتواند به بازیهایی تبدیل شود که کودک در آنها باید به خاطر بسپارد، مقایسه کند، الگو بسازد یا برای رسیدن به هدف تصمیم بگیرد.
مزیت این بازیها فقط سرگرم کردن کودک نیست؛ چون خودِ فرایند ساخت هم بخشی از بازی است. کودک میتواند کارتها را رنگ کند، قانون تازه پیشنهاد بدهد و درجهٔ سختی را تغییر دهد. همین مشارکت باعث میشود بازی برای سن و علاقهٔ او مناسبتر از یک الگوی آماده باشد.
برای ساخت بازی فکری خانگی چه وسایلی لازم است؟
پیش از شروع، وسایل را روی یک سطح مناسب جمع کنید. بهتر است بازیها با چیزهایی ساخته شوند که اگر خراب شدند، جایگزین کردنشان ساده باشد:
- مقوا یا پشت جعبهٔ دستمال، غلات و کفش
- کاغذ سفید یا رنگی و مداد شمعی
- درِ بطری، چوب بستنی یا تکههای بزرگ مقوا
- قیچی، چسب و خطکش
- جعبهٔ کوچک برای نگهداری کارتها و مهرهها
برای کودک کمسن، قطعات بزرگتر انتخاب کنید و از وسایلی مانند منگنه، سیم، شیشه و قطعاتی با گوشهٔ تیز استفاده نکنید. قطعات کوچک برای کودکان زیر سه سال مناسب نیستند و هنگام بازی کودکان خردسال باید نظارت بزرگسال وجود داشته باشد.
ساخت بازی فکری خانگی برای کودکان با وسایل ساده؛ ۵ ایدهٔ قابل اجرا
۱. کارتهای جفتیابی با نقاشیهای ساده
از مقوا ۱۲ تا ۲۰ کارت هماندازه ببرید. روی هر دو کارت یک شکل یکسان بکشید؛ برای نمونه دو خورشید، دو ماهی، دو خانه و دو درخت. کارتها را پشتورو روی زمین بچینید و هر بازیکن در نوبت خود دو کارت برگرداند.
اگر دو کارت مانند هم بود، آنها را نزد خود نگه میدارد؛ در غیر این صورت هر دو کارت دوباره برگردانده میشوند. برای کودکان کوچکتر با سه یا چهار جفت شروع کنید و برای کودکان بزرگتر تعداد جفتها را افزایش دهید یا شکلهای شبیه به هم اما متفاوت طراحی کنید.
۲. مسیر تصمیمگیری روی مقوا
روی یک تکه مقوا خانههایی پشت سر هم بکشید و در چند نقطه دو مسیر جدا طراحی کنید. در بعضی خانهها دستورهایی مانند «یک خانه جلو برو»، «یک نوبت صبر کن» یا «راه کوتاهتر را انتخاب کن» بنویسید. یک تاس دستساز از کاغذ ضخیم و چند مهرهٔ بزرگ، بازی را کامل میکند.
هدف میتواند رسیدن به خانهٔ پایان باشد، اما بخش فکری بازی در انتخاب مسیر است. برای جذابتر شدن، بعضی مسیرها را کوتاه اما پرریسک و بعضی را طولانی اما مطمئن طراحی کنید. کودک باید توضیح دهد چرا یک مسیر را انتخاب کرده است؛ پاسخ او از خودِ نتیجه مهمتر است.
۳. کارآگاهِ دستهبندی
چند درِ بطری یا تکهٔ مقوا را در رنگها و اندازههای مختلف آماده کنید. سپس کارتهایی با دستورهای کوتاه بسازید؛ مثلاً «همهٔ چیزهای قرمز را جدا کن»، «سه قطعهٔ هماندازه پیدا کن» یا «یک ردیف از کوچک به بزرگ بساز».
در مرحلهٔ بعد، یک قطعه را عمداً در گروه اشتباه بگذارید و از کودک بخواهید آن را پیدا کند و دلیلش را بگوید. این بازی را میتوان با وسایل خانه، شکلهای هندسی یا تصویر حیوانات هم انجام داد. برای کودک بزرگتر، دو ویژگی را همزمان وارد کنید؛ مثلاً قطعات قرمزِ کوچک را جدا کند.
۴. رمز مخفی با شکلها و رنگها
یک رمز سهتایی یا چهارتایی با شکلها بسازید؛ مثلاً دایره، مثلث، ستاره و مربع. ترکیب رمز را روی کارت اصلی بنویسید و چند کارت حدس در اختیار کودک بگذارید. او باید با مقایسهٔ رنگ یا شکلها، ترتیب درست را پیدا کند.
اگر نمیخواهید پاسخ از ابتدا معلوم باشد، برای هر حدس فقط راهنمایی کنید: «یک شکل درست است اما جای آن اشتباه است» یا «دو شکل هم درست و هم در جای درست هستند». برای سن پایین، رمز را دو یا سهتایی بگیرید و فقط از رنگها استفاده کنید. کودکان بزرگتر میتوانند خودشان رمز بسازند و نقش طراح بازی را بر عهده بگیرند.
۵. برج تعادل با جعبه و چوب بستنی
چند جعبهٔ کوچک یا قطعهٔ مقوای هماندازه آماده کنید. بازیکنان باید آنها را یکییکی روی هم بگذارند و پیش از هر حرکت دربارهٔ محل قرار گرفتن قطعه تصمیم بگیرند. اگر برج فرو ریخت، بازیکن باید توضیح دهد کدام حرکت تعادل را بههم زده است.
برای اینکه بازی فقط به شانس وابسته نباشد، روی بعضی قطعات علامت بزنید و قانون بگذارید که بازیکن باید یک قطعهٔ علامتدار را در نقطهای مشخص قرار دهد. میتوانید با جعبههای بزرگتر برای کودکان کمسن و قطعات کوچکتر برای کودکان بزرگتر، درجهٔ دشواری را تغییر دهید.
چطور درجهٔ سختی بازی را بدون ساخت دوباره تغییر دهیم؟
یک بازی خوب خانگی باید قابل تنظیم باشد. اگر کودک خیلی سریع برنده میشود، تعداد گزینهها، کارتها یا مرحلهها را بیشتر کنید؛ اگر قانون برایش گیجکننده است، یک نمونه را همراه او انجام دهید و دستورها را کوتاهتر کنید.
- برای سه تا چهار سال: رنگها، تصاویر آشنا و دستورهای یکمرحلهای را به کار ببرید.
- برای پنج تا شش سال: نوبت، شمارش، ترتیبگذاری و انتخاب بین دو مسیر را اضافه کنید.
- برای هفت سال به بالا: رمز چندمرحلهای، قانونهای ترکیبی و طراحی بازی توسط خود کودک را امتحان کنید.
زمان بازی را هم بر اساس علاقه و خستگی کودک تنظیم کنید. اگر کودک مدام قانون را عوض میکند، این موضوع میتواند نشانهٔ آن باشد که بازی هنوز بیش از حد سخت، طولانی یا کمتحرک طراحی شده است.
چند نکته برای اینکه بازی خانگی واقعاً جذاب بماند
قانونها را پیش از شروع در دو یا سه جمله توضیح دهید و بعد یک دور آزمایشی انجام دهید. در بازیهای رقابتی، نوبتها را کوتاه نگه دارید تا کودک مدت زیادی منتظر نماند. برای کودکان کمسن میتوانید بهجای امتیازدهی، رسیدن به یک هدف مشترک را انتخاب کنید؛ مثلاً همه با هم مسیر را کامل کنند.
همچنین اجازه دهید کودک در طراحی کارتها و تغییر قانونها نقش داشته باشد. بازیای که با نقاشی مورد علاقهٔ او، نام اعضای خانواده یا موضوعی آشنا ساخته شده باشد، معمولاً برایش قابلفهمتر و شخصیتر است.
جمعبندی: ساخت بازی فکری خانگی برای کودکان با وسایل ساده با چند کارت مقوایی، مهرهٔ بزرگ و یک قانون روشن شروع میشود. جفتیابی، مسیر تصمیمگیری، دستهبندی، رمزگشایی و برج تعادل را میتوان با توجه به سن کودک ساده یا دشوار کرد؛ مهم این است که بازی ایمن، کوتاه و قابل تغییر باشد و کودک فقط بازیکن نباشد، بلکه در ساخت و کامل کردن آن هم سهم داشته باشد.
