برای انتخاب بازیهای فکری مناسب کودکان ۶ تا ۸ سال فقط نباید به عبارت «تقویت هوش» روی جعبه توجه کرد. در این سن، بازی خوب باید قوانین قابل فهم، زمان اجرای کوتاه و فرصتی برای تصمیمگیری واقعی داشته باشد؛ نه اینکه کودک را با دستورهای طولانی یا محاسبات دشوار خسته کند.
بهترین انتخاب معمولاً بازیای است که کودک بتواند بخش زیادی از آن را خودش انجام دهد، اما برای کشف راهحل همچنان به فکر کردن نیاز داشته باشد. بازیهای حافظهای، الگویابی، ساختنی، کلامی و راهبردی ساده میتوانند گزینههای مناسبی باشند؛ بهشرط آنکه سطح بازی با توانایی خواندن، تمرکز و تحمل باخت کودک هماهنگ باشد.
ویژگیهای بازیهای فکری مناسب کودکان ۶ تا ۸ سال
کودک ششساله ممکن است هنوز در خواندن متنهای طولانی یا محاسبهٔ امتیازهای پیچیده مشکل داشته باشد، درحالیکه کودک هشتساله معمولاً از برنامهریزی چندمرحلهای بیشتر لذت میبرد. بنابراین یک بازی واحد برای همهٔ کودکان این بازهٔ سنی مناسب نیست و باید به تفاوتهای فردی توجه کرد.
- قوانین کوتاه و روشن: توضیح اولیه بهتر است در چند دقیقه تمام شود و کودک بتواند بخشی از قوانین را با انجام دادن یاد بگیرد.
- زمان قابل مدیریت: بازیهای ۱۰ تا ۳۰ دقیقهای معمولاً برای یک نوبت خانوادگی مناسبتر از بازیهای طولانی هستند.
- مشارکت واقعی کودک: کودک باید انتخاب، حدس، ساختن یا حل مسئله داشته باشد؛ نه اینکه فقط مهرهها را جابهجا کند.
- امکان تغییر سطح: بازیای که بتوان قوانین آن را برای شروع سادهتر و بعد کمی دشوارتر کرد، مدت بیشتری قابل استفاده است.
- اجزای مقاوم و قابل شمارش: قطعههای کوچک یا کارتهای زیاد باید در جعبهای مرتب نگهداری شوند تا گم شدن آنها بازی را ناقص نکند.
۵ نوع بازی که برای این گروه سنی انتخاب خوبی هستند
۱. بازیهای حافظه و جفتیابی
در این بازیها کودک باید جای کارتها یا تصویرهای مشابه را به خاطر بسپارد و در نوبت خود جفت درست را پیدا کند. این بازیها برای شروع مناسباند، چون قوانین سادهای دارند و میتوان تعداد کارتها را بر اساس سن و تمرکز کودک کم یا زیاد کرد.
برای جذابتر شدن، همهٔ اعضای خانواده از ابتدا با تعداد برابر کارت بازی کنند. هدف، مقایسهٔ سرعت حافظهٔ کودک با بزرگسال نیست؛ بهتر است بزرگسال عمداً با حریف کوچک خود رقابت کاملاً نابرابر ایجاد نکند و فضای بازی را دوستانه نگه دارد.
۲. بازیهای الگویابی و سرعت تشخیص
بازیهای کارتمحور که در آنها باید شکل، رنگ یا نماد مشترک پیدا شود، توجه دیداری و سرعت واکنش را درگیر میکنند. نمونههایی مانند دابل یا بازیهای مشابه آن، در صورتی مناسباند که نسخهٔ انتخابی برای سن کودک باشد و قوانین آن بیش از حد رقابتی یا سریع نباشد.
برای کودک ششساله میتوان ابتدا فقط پیدا کردن رنگ یا شکل را تمرین کرد و بعد قانون زماندار را افزود. این تغییر کوچک، بازی را از یک رقابت پراسترس به فعالیتی قابل یادگیری تبدیل میکند.
۳. بازیهای ساختنی و جورچین
تانگرام، پازلهای چندقطعهای، ساختن شکل با مهره یا قطعههای هندسی و بازیهای الگوبرداری، به کودک اجازه میدهند با آزمون و خطا به جواب برسد. مزیت این بازیها این است که نتیجه فقط بردن یک نفر نیست؛ خودِ ساختن و کامل کردن الگو هم برای کودک رضایتبخش است.
سطح دشواری باید تدریجی باشد. اگر کودک در نخستین الگوها بارها شکست بخورد، بهتر است یک نمونهٔ سادهتر کنار او بگذارید یا بخشی از شکل را شروع کنید، نه اینکه کل راهحل را به جای او انجام دهید.
۴. بازیهای حل مسئله و مسیریابی
بازیهایی مانند پازلهای مسیر، معماهای تصویری و نسخههای کودکانهٔ بازیهای منطقی، کودک را وادار میکنند پیش از حرکت، نتیجهٔ احتمالی را بررسی کند. در انتخاب این گروه باید به درجهٔ دشواری روی بستهبندی دقت کرد؛ برخی بازیهای ظاهراً کودکانه برای هشت سال به بالا طراحی شدهاند و برای ششسالگی زود هستند.
در این نوع بازی، پاسخ درست را سریع اعلام نکنید. از کودک بپرسید «اگر این قطعه را اینجا بگذاری، مسیر بعدی چه میشود؟» تا روند فکر کردن مهمتر از رسیدن فوری به جواب باشد.
۵. بازیهای کلامی و داستانسازی
بازیهایی که با توضیح دادن تصویر، پیدا کردن کلمه، ساختن داستان یا حدس زدن مفهوم کار میکنند، برای تقویت گفتوگو و گسترش واژگان مفیدند. اگر کودک هنوز روان نمیخواند، نسخهای را انتخاب کنید که بیشتر تصویری باشد و به خواندن متن وابسته نباشد.
در خانوادههای چندنفره میتوان قانون را طوری تنظیم کرد که کودک و بزرگسال همتیمی شوند. این روش برای کودکانی که از اشتباه کردن یا صحبت کردن در جمع خجالت میکشند، فشار رقابت را کمتر میکند.
هنگام خرید بازی فکری برای کودک به چه چیزهایی دقت کنیم؟
- سن پیشنهادی روی جعبه را با توانایی واقعی کودک مقایسه کنید؛ عدد سنی فقط یک راهنماست.
- قوانین بازی را پیش از خرید بخوانید و ببینید آیا کودک میتواند بدون کمک دائمی بزرگسال بازی کند یا نه.
- بررسی کنید بازی یکنفره، دونفره یا خانوادگی است و آیا تعداد بازیکنان مورد نیاز با شرایط خانهٔ شما هماهنگ است.
- به زبان کارتها و دفترچهٔ راهنما توجه کنید. اگر بازی به خواندن متن وابسته است، سطح خواندن کودک اهمیت زیادی دارد.
- مطمئن شوید قطعهها برای کودک خردسالتر خانه خطرناک نیستند و بعد از بازی امکان جمعآوری کامل آنها وجود دارد.
چطور بازی فکری را به تجربهای موفق برای کودک تبدیل کنیم؟
پیش از شروع، قانونها را کامل و طولانی توضیح ندهید. یک دور آزمایشی کوتاه اجرا کنید و فقط همان بخشهایی را بگویید که برای شروع لازم است. بعد از هر نوبت، اجازه دهید کودک دربارهٔ انتخاب خودش توضیح بدهد؛ حتی اگر انتخابش بهترین حرکت نبوده باشد.
بردن در هر نوبت هدف ضروری نیست. میتوانید گاهی بازیهای مشارکتی انتخاب کنید که همه برای رسیدن به یک هدف مشترک تلاش میکنند، یا تعداد دورها را کم کنید تا باخت یک نفر پایان ناخوشایندی برای کل فعالیت نباشد.
اگر کودک خیلی زود حواسش پرت میشود، تعداد کارتها و قطعهها را کاهش دهید و بازی را در زمانی انجام دهید که گرسنه یا خسته نیست. بازی فکری قرار نیست جای تمرینهای مدرسه یا ارزیابی توانایی کودک را بگیرد؛ ارزش آن در تجربهٔ مشترک، حل مسئله و لذت بردن از فرایند است.
جمعبندی: بازیهای فکری مناسب کودکان ۶ تا ۸ سال باید با سطح رشد و علاقهٔ کودک هماهنگ باشند، نه فقط با سن نوشتهشده روی بسته. بازیهای حافظهای، الگویابی، ساختنی، مسیریابی و کلامی هرکدام مهارت متفاوتی را درگیر میکنند؛ انتخابی را انجام دهید که کودک بتواند با استقلال نسبی، در زمانی کوتاه و بدون فشار زیاد از آن لذت ببرد.
