بازیهای فکری در سفر برای کودکان لازم نیست جعبههای بزرگ یا قوانین پیچیده داشته باشند. چند بازی کلامی، مشاهدهای و داستانی میتواند کودک را در مسیر درگیر کند، بدون اینکه فضای زیادی در چمدان بگیرد یا والدین مجبور باشند تمام زمان سفر سرگرمکنندهٔ حرفهای باشند.
انتخاب بازی به سن کودک، وسیلهٔ نقلیه و طول مسیر بستگی دارد. در ماشین، بازیهای شنیداری برای کودکی که با نگاهکردن به صفحه یا کتاب حالش بد میشود مناسبترند؛ در قطار و هواپیما، بازیهای کارتی یا مغناطیسی هم به گزینههای خوبی تبدیل میشوند.
بازیهای فکری در سفر برای کودکان بدون نیاز به وسیله
این بازیها برای زمانی مناسباند که خانواده در جاده است یا نمیخواهد اسباببازی زیادی همراه ببرد. قوانین را کوتاه نگه دارید و اجازه دهید کودک گاهی موضوع بازی را انتخاب کند.
- من چه چیزی میبینم؟ یک نفر رنگ، شکل یا ویژگی یک شیء قابل مشاهده را توصیف میکند و بقیه باید آن را حدس بزنند؛ مثلاً «چیزی سبز که بیرون از پنجره دیده میشود».
- بیست پرسش ساده: یک نفر نام یک حیوان، خوراکی، وسیله یا شغل را در ذهنش نگه میدارد و دیگران با پرسشهایی که پاسخشان «بله» یا «خیر» است، آن را پیدا میکنند. برای کودکان کمسن، تعداد پرسشها را کمتر و موضوعها را آشناتر کنید.
- زنجیرهٔ واژهها: نفر اول یک واژه میگوید و نفر بعد باید واژهای مرتبط با آن بگوید؛ برای نمونه «دریا، ماهی، تور، قایق». اگر کودک کوچک است، ارتباط میان کلمهها میتواند آزاد باشد و لازم نیست حتماً با حرف آخر شروع شود.
- داستان نوبتی: هر نفر فقط یک یا دو جمله به داستان اضافه میکند. برای جذابتر شدن، سه عنصر مانند «یک گربه، یک چمدان و یک جزیره» تعیین کنید و از خانواده بخواهید همهٔ آنها را در داستان جا دهد.
- حدس صدا: یکی از اعضای خانواده صدای یک حیوان، وسیله یا کار روزمره را درمیآورد و دیگران حدس میزنند. این بازی بهویژه در مسیرهایی که امکان نگاهکردن به بیرون کم است، کاربردی است.
بازیهای مشاهدهای برای مسیرهای جادهای
در سفر با خودرو، محیط بیرون پنجره میتواند به صفحهٔ بازی تبدیل شود. فقط موضوعهایی را انتخاب کنید که کودک برای پیدا کردنشان مجبور نباشد مدام سرش را به چپ و راست ببرد یا از جای خود بلند شود.
فهرست پیدا کن
پیش از حرکت، چند مورد ساده تعیین کنید: یک تابلوی آبی، کامیون، پل، مزرعه، درخت بلند یا خانهای با سقف قرمز. کودک هر مورد را که دید اعلام میکند و خانواده میتواند موارد پیداشده را در ذهن یا روی کاغذ علامت بزند.
دستهبندی اشیا
یک نفر یک دسته انتخاب میکند؛ مثلاً «چیزهایی که در جاده میبینیم» یا «خوراکیهایی که برای پیکنیک میبریم». هر نفر باید موردی تازه بگوید و مورد تکراری امتیاز نگیرد. برای جلوگیری از بحث، در دستههای مبهم از ابتدا مشخص کنید چه پاسخهایی پذیرفتنی هستند.
بازی پلاک و عدد؛ با نسخهٔ سادهتر
اگر کودک به عددها علاقه دارد، میتوانید از او بخواهید یک عدد مشخص را روی تابلوها یا پلاکها پیدا کند. برای کودکان کوچکتر، بهجای جمعزدن یا خواندن کامل پلاک، فقط پیدا کردن عدد، رنگ یا شکل خاص کافی است؛ هدف سرگرمی است، نه آزمون ریاضی.
بازیهای قابل حمل برای قطار، هواپیما و توقفهای سفر
یک کیف کوچک بازی بهتر از همراهبردن چند وسیلهٔ پراکنده است. وسایلی را انتخاب کنید که قطعههای ریز زیادی نداشته باشند و در صورت افتادن، جمعکردنشان آسان باشد.
- کارتهای تصویری یا بازیهای حافظهٔ کمقطعه
- دفترچه و مداد برای نقاشی حدسی، نقطهبهنقطه و جدولهای ساده
- بازیهای مغناطیسی که روی میز یا سینی حرکت نمیکنند
- تاس و مهره در یک کیسهٔ زیپدار، فقط برای زمانی که فضای کافی دارید
- چند کارت دستساز با موضوعهای حیوانات، شهرها، خوراکیها یا وسایل سفر
برای توقف در مسیر، بازیهایی مانند «چه چیزی در کیف من تغییر کرده؟» هم مناسباند. چند وسیله را جلوی کودک بگذارید، یکی را جابهجا کنید یا بردارید و از او بخواهید تغییر را پیدا کند. این بازی را میتوان با سه وسیله برای کودک خردسال و تعداد بیشتری برای کودک بزرگتر اجرا کرد.
چطور بازی را با سن و حال کودک هماهنگ کنیم؟
برای کودکان سه تا پنج سال، بازیهای کوتاه، تصویری و تکرارشونده بهتر جواب میدهند. از آنها انتظار پاسخهای دقیق یا رقابت طولانی نداشته باشید؛ انتخاب بین دو گزینه، پیدا کردن رنگها و ساختن داستانهای دو جملهای کافی است.
کودکان دبستانی معمولاً از دستهبندی، حدسزدن، ساختن داستان و ثبت امتیاز استقبال میکنند. برای نوجوانان میتوان قانون اضافه کرد، زمان پاسخ را محدود کرد یا موضوعهایی مثل فیلم، کتاب، شهرها و دانستنیهای خانوادگی را وارد بازی کرد؛ البته بهتر است دشواری بازی به شکلی نباشد که کودک کوچکتر از جمع کنار گذاشته شود.
اگر کودک خسته، گرسنه یا بیحوصله است، اصرار به ادامهٔ بازی نتیجهٔ خوبی ندارد. بازیهای پنج تا دهدقیقهای با وقفه، معمولاً از یک مسابقهٔ طولانی و پرتنش بهترند. در سفر با ماشین نیز برای کودکانی که تهوع میگیرند، بازیهای شنیداری و گفتوگویی را به خواندن، نوشتن یا نگاهکردن مداوم به بیرون ترجیح دهید.
چند نکته برای اینکه بازیهای سفر خستهکننده نشوند
- پیش از حرکت فقط دو یا سه بازی انتخاب کنید؛ گزینههای زیاد تصمیمگیری را سخت میکند.
- قانون هر بازی را در یک یا دو جمله توضیح دهید و نخستین دور را آزمایشی اجرا کنید.
- در بازیهای امتیازی، گاهی جایزه را خانوادگی تعیین کنید؛ مثلاً برنده شدن همه پس از پیدا کردن ده نشانه.
- بازیهایی را انتخاب کنید که با توقف، خواب یا تغییر وسیلهٔ نقلیه بهراحتی متوقف و دوباره شروع شوند.
- برای اختلاف میان کودکان، نوبت مشخص داشته باشید و از حذفکردن بازیکنها تا حد امکان پرهیز کنید.
جمعبندی: بهترین بازیهای فکری در سفر برای کودکان بازیهایی هستند که با فضای مسیر، سن کودک و انرژی خانواده هماهنگ باشند. بازیهای کلامی و مشاهدهای برای ماشین، بازیهای کارتی و مغناطیسی برای قطار و هواپیما، و داستانسازی برای همهٔ اعضای خانواده انتخابهای کمهزینه و قابل اجرا هستند؛ مهمتر از امتیاز، مشارکت و آرام ماندن فضای سفر است.
