برای انتخاب بازیهای فکری دو نفره برای والدین و کودکان لازم نیست سراغ وسایل گران یا قوانین پیچیده بروید. بازی خوب باید در چند دقیقه قابل توضیح باشد، نوبت هر دو نفر را حفظ کند و آنقدر انعطاف داشته باشد که والد و کودک با وجود اختلاف سنی، هر دو احساس کنند در بازی نقش واقعی دارند.
در فهرست زیر، هم بازیهای آماده مثل چهاردرخط و دومینو را میبینید و هم ایدههایی که با کاغذ و وسایل سادهٔ خانه اجرا میشوند. کنار هر بازی، سن تقریبی و راهی برای سادهتر یا چالشبرانگیزتر کردن آن آمده است تا انتخاب فقط به نام بازی محدود نماند.
بازیهای فکری دو نفره برای والدین و کودکان؛ از ساده تا چالشبرانگیز
چهاردرخط؛ شروعی ساده برای کودکان پیشدبستانی
در چهاردرخط، هر بازیکن مهرههای خود را در ستونها میاندازد و تلاش میکند چهار مهره را افقی، عمودی یا مورب کنار هم قرار دهد. قانون بازی کوتاه است، اما کودک باید همزمان به حرکت خودش و تهدید حرکت بعدی والد توجه کند.
برای کودک کوچکتر، صفحه را با تعداد مهرهٔ کمتر یا هدف سه مهرهای شروع کنید. برای جذابتر شدن بازی، پیش از انداختن مهره از کودک بپرسید کدام ستون را انتخاب میکند و چرا؛ با این کار، گفتوگو جای حدسزدن بیهدف را میگیرد.
دوز و چهارخانههای کاغذی؛ بازی کمهزینه برای هر زمان
دوز با یک کاغذ و مداد اجرا میشود و برای زمانهایی مناسب است که وسیلهٔ بازی در دسترس نیست. کودک باید علاوه بر ساختن ردیف خودش، احتمال حرکت حریف را هم ببیند؛ همین موضوع بازی را از یک سرگرمی کاملاً شانسی جدا میکند.
نسخهٔ معمولی برای کودکان حدود پنج یا شش سال به بالا مناسبتر است. اگر بازی خیلی زود تمام میشود، صفحهٔ بزرگتری بکشید و قرار بگذارید هر بازیکن برای برنده شدن به چهار یا پنج علامت پشت سر هم نیاز داشته باشد.
حافظهٔ تصویری؛ رقابت آرام با کارتهای دستساز
چند جفت تصویر یکسان روی کاغذ بکشید یا از کارتهای ساده استفاده کنید. کارتها را پشتورو بچینید و هر نفر در نوبت خود دو کارت برگرداند؛ اگر جفت بودند، آنها را نگه میدارد و اگر نبودند، دوباره سر جای خود میگذارد.
برای شروع، چهار تا شش جفت کارت کافی است. بهتر است تصویرها برای کودک آشنا باشند؛ مثلاً میوهها، حیوانات یا وسایل خانه. با افزایش مهارت، تعداد کارتها را بیشتر کنید یا بهجای مسابقه، هر دو نفر برای پیدا کردن همهٔ جفتها با یکدیگر همکاری کنند.
دومینو؛ از جورکردن شکلها تا ساختن مسیر
دومینو فقط برای شمردن نقطهها نیست. در نسخهٔ ساده، کودک باید قطعهای را پیدا کند که تعداد نقطههای مشابه داشته باشد و آن را به زنجیره وصل کند. در نسخهٔ خانگی، میتوانید روی کارتهای کاغذی رنگ، شکل یا عدد بکشید تا بازی با سطح شناختی کودک هماهنگ شود.
یک روش متفاوت این است که هر دو نفر با هم یک مسیر بلند بسازند و بعد دربارهٔ قانون آن تصمیم بگیرند؛ مثلاً هر قطعه باید از نظر رنگ یا تعداد با قطعهٔ قبلی ارتباط داشته باشد. این مدل برای کودکانی مناسب است که از باختن در رقابت مستقیم زود دلزده میشوند.
تانگرام و جورچین مشترک؛ وقتی هدف، ساختن است نه بردن
تانگرام از چند قطعهٔ هندسی تشکیل میشود که با کنار هم گذاشتن آنها شکلهای مختلفی ساخته میشود. والد میتواند یک الگو نشان دهد و کودک آن را بازسازی کند، یا هر دو نفر بدون الگو یک حیوان، خانه یا وسیلهٔ خیالی بسازند.
در بازی دو نفره، لازم نیست هر بازیکن مجموعهٔ جداگانه داشته باشد. همکاری روی یک جورچین، فرصت مناسبی برای حرفزدن دربارهٔ اندازه، جهت و جای قطعهها ایجاد میکند. برای کودک کمسن، از الگوهای کمقطعه و بدون زمانسنج استفاده کنید.
بازیهای فکری بدون خرید وسیله برای خانه
بعضی از بهترین بازیهای دونفره از یک سؤال، چند تکه کاغذ یا چند شیء روزمره شروع میشوند. این گزینهها برای سفر، انتظار در مطب یا عصرهایی که کودک به صفحهنمایش دسترسی ندارد کاربردیاند:
- بیستسؤالی: یکی از دو نفر یک جانور، شغل، خوراکی یا وسیله را در ذهن انتخاب میکند و نفر دیگر با سؤالهای بله یا خیر آن را حدس میزند.
- حدسزدن کلمه با نشانه: یک کلمه انتخاب کنید و بدون گفتن خود کلمه، دربارهٔ کاربرد، رنگ یا گروه آن سرنخ بدهید. برای کودکان کوچکتر، از تصویر بهجای نوشتن استفاده کنید.
- نقطهبازی: نقطههایی روی کاغذ بکشید و هر نفر در نوبت خود دو نقطهٔ کنار هم را به هم وصل کند. کسی که یک مربع را کامل میکند، آن را علامت میزند و یک نوبت دیگر دارد.
- الگویابی با وسایل خانه: با قاشق، مداد یا درِ بطری الگویی مانند قرمز، آبی، قرمز، آبی بسازید و از کودک بخواهید ادامهاش دهد؛ سپس نوبت او باشد که الگو طراحی کند.
چطور بازی را با سن کودک هماهنگ کنیم؟
سن درجشده روی جعبه فقط یک راهنماست. سطح توجه، آشنایی کودک با عدد و شکل، تحمل باخت و علاقهٔ او به رقابت هم در انتخاب بازی نقش دارد. بازیای که برای یک کودک ششساله آسان است، ممکن است برای کودک دیگری به توضیح و تمرین بیشتری نیاز داشته باشد.
برای تنظیم درجهٔ دشواری میتوانید از این تغییرها استفاده کنید:
- تعداد کارتها یا قطعهها را کم و زیاد کنید.
- در بازیهای رقابتی، ابتدا یک دور تمرینی بدون برنده و بازنده داشته باشید.
- برای کودک کوچکتر، بهجای زمانسنج از نوبتهای کوتاه استفاده کنید.
- در بازیهای راهبردی، والد گاهی بلند فکر کند تا کودک با روند تصمیمگیری آشنا شود؛ اما عمداً هر حرکت خود را اشتباه نکند، چون هدف باید یادگیری واقعی باشد.
قانونهایی که بازی والد و کودک را لذتبخشتر میکند
والد نباید در هر دور برای خوشحال کردن کودک ببازد، چون کودک بهتدریج متوجه غیرواقعی بودن رقابت میشود. بهتر است گاهی بازی را جدی انجام دهید، اما امکان جبران، دور تمرینی یا بازی تیمی را هم در نظر بگیرید.
قوانین را پیش از شروع کوتاه و روشن توضیح دهید و اگر اختلافی پیش آمد، همان لحظه قانون تازهای اضافه نکنید. در بازیهای نوبتی، استفاده از عبارتهایی مثل «حالا نوبت توست» یا گذاشتن یک نشانگر نوبت، از بحثهای کوچک و فراموش شدن ترتیب جلوگیری میکند.
اگر کودک عصبانی شد، لازم نیست بازی را به زور ادامه دهید. میتوانید نتیجه را کنار بگذارید و همان بازی را با یک هدف مشترک، مثل پیدا کردن همهٔ جفتها یا ساختن یک مسیر کامل، دوباره تعریف کنید.
جمعبندی بازیهای فکری دو نفره برای والدین و کودکان
چهاردرخط، دوز، حافظهٔ تصویری، دومینو، تانگرام و بازیهای کاغذی انتخابهایی ساده برای شروع هستند؛ اما مناسبترین گزینه به سن، حوصله و روحیهٔ کودک بستگی دارد. در بازیهای فکری دو نفره برای والدین و کودکان، کوتاه بودن قوانین و امکان تغییر سطح دشواری از قیمت یا ظاهر وسیله مهمتر است.
یک بازی ۱۵ دقیقهای که والد و کودک در آن نوبت را رعایت کنند، دربارهٔ تصمیمهایشان حرف بزنند و بدون فشار بازی را تمام کنند، معمولاً انتخاب بهتری از سرگرمی طولانی و پرتنش است.
