بهترین بازیهای خانوادگی برای کودکان دبستانی بازیهایی هستند که قوانینشان در چند دقیقه فهمیده میشود، زمان زیادی نمیگیرند و کودک را به خاطر اشتباه یا کندتر بودن از جمع کنار نمیگذارند. پانتومیم ساده، قصهسازی زنجیرهای، اسموفامیل تصویری، بیستسؤالی و دبرنای دستساز از گزینههایی هستند که با وسایل کم و در خانه قابل اجرا هستند.
برای انتخاب بازی، فقط به سن روی جعبه یا میزان هیجان آن توجه نکنید. تعداد بازیکنان، توانایی خواندن و نوشتن کودکان، فضای خانه و تحمل آنها برای رقابت، تعیین میکند کدام بازی در یک دورهمی واقعاً جواب میدهد.
بهترین بازیهای خانوادگی برای کودکان دبستانی چه ویژگیهایی دارند؟
کودکان دبستانی معمولاً از بازیهایی لذت میبرند که هم فرصت حرکت و خندیدن داشته باشد و هم به آنها اجازه دهد چیزی را حدس بزنند، بسازند یا انتخاب کنند. بازی مناسب این گروه سنی لازم نیست پیچیده یا گران باشد؛ اجرای روان و امکان مشارکت همه اهمیت بیشتری دارد.
- قانون کوتاه: اگر توضیح بازی بیشتر از چند دقیقه طول بکشد، احتمال بیحوصلگی کودکان بالا میرود.
- نوبتهای کوتاه: بهتر است هر کودک زود دوباره به نوبت خود برسد و مدت زیادی تماشاگر نباشد.
- بدون حذف زودهنگام: کودکی که از بازی کنار میرود، معمولاً بهجای تماشا کردن سراغ موبایل یا شیطنت میرود.
- قابل سادهسازی: یک بازی خوب را بتوان برای پایهٔ اول آسانتر و برای پایههای بالاتر چالشبرانگیزتر کرد.
بازیهای کلامی و نمایشی برای جمعهای خانوادگی
پانتومیم با موضوعهای کودکانه
کارتهایی با نام حیوانات، شغلها، وسایل خانه، فیلمهای کودکانه یا کارهای روزمره آماده کنید. بازیکن بدون حرف زدن موضوع را اجرا میکند و همتیمیها در زمان مشخص حدس میزنند. برای کودکان کوچکتر، تصویر را روی کارت بکشید یا موضوع را آهسته برایشان بخوانید.
بهتر است موضوعها بیش از حد دشوار نباشند و امتیازدهی بهصورت تیمی انجام شود. ممنوع کردن خنده به اجرای ضعیف یا اجازه دادن به یک راهنمایی کوچک، کمک میکند کودک کمحرف هم با خیال راحت وارد بازی شود.
قصهٔ زنجیرهای
یک نفر داستان را با یک یا دو جمله شروع میکند؛ مثلاً: «صبح، یک چمدان آبی جلوی در خانه پیدا شد.» هر نفر باید یک یا دو جمله به داستان اضافه کند. میتوانید برای جذابتر شدن بازی، سه کلمهٔ اجباری مانند «بادکنک»، «گربه» و «باران» تعیین کنید تا همهٔ این کلمهها وارد قصه شوند.
این بازی برندهٔ مشخصی ندارد و برای زمانی مناسب است که کودکان از رقابت خسته شدهاند. اگر داستان خیلی طولانی شد، خانواده میتواند با رأیگیری بهترین پایان یا بامزهترین شخصیت را انتخاب کند.
بیستسؤالی با اشیای آشنا
یک نفر در ذهنش نام یک شیء، حیوان یا شخصیت را انتخاب میکند و بقیه فقط با سؤالهایی پاسخدادنی با «بله» یا «خیر» آن را پیدا میکنند. برای پایههای اول و دوم، موضوع را به یک دستهٔ محدود مثل «وسایل آشپزخانه» یا «حیوانات» محدود کنید.
بازیهای کاغذی و فکری کمهزینه
اسموفامیل تصویری
نسخهٔ معمول اسموفامیل برای کودکانی که تازه نوشتن را یاد گرفتهاند ممکن است سخت باشد. بهجای چند ستون، دو یا سه موضوع ساده مثل حیوان، خوراکی و وسیلهٔ خانه بگذارید و اجازه دهید کودک پاسخ را بنویسد یا نقاشی کند. برای کودکان بزرگتر میتوان شهر، شغل یا نام شخصیت داستانی را هم اضافه کرد.
امتیازدهی را رقابت سنگین نکنید. گاهی پاسخهای متفاوت یا خلاقانه ارزش بیشتری از پاسخ سریع دارند و باعث میشوند کودک از اشتباه املایی یا کمسرعت بودن نترسد.
دبرنای دستساز
برای هر نفر یک جدول ۳ در ۳ روی کاغذ بکشید و در خانههای آن تصویر یا کلمه بنویسید؛ مثلاً خورشید، توپ، دوچرخه و کتاب. مجری نام یا ویژگی یکی از موارد را میگوید و بازیکنان خانهٔ مربوط را علامت میزنند. اولین کسی که یک ردیف کامل کند، برندهٔ آن دور است.
برای کودکان کمسن، استفاده از تصویر خواندن بازی را آسانتر میکند. برای پایههای بالاتر، بهجای گفتن نام دقیق، سرنخ بدهید؛ مثلاً «چیزی که با آن باران را کنار میزنیم» تا کودک پاسخ «چتر» را پیدا کند.
حافظهٔ تصویری با کارتهای دستساز
دو کارت مشابه از هر تصویر درست کنید، همه را پشتورو روی زمین بچینید و هر بازیکن در نوبت خود دو کارت برگرداند. اگر مشابه بودند، آنها را برمیدارد و اگر نبودند دوباره پشتورو میکند. تعداد جفتها را از شش جفت شروع کنید و با بهتر شدن مهارت کودکان، آن را افزایش دهید.
برای جذابیت بیشتر، خود کودکان میتوانند کارتها را طراحی و رنگآمیزی کنند. این کار علاوه بر آمادهسازی بازی، زمان انتظار برای شروع دورهمی را هم به فعالیتی مشترک تبدیل میکند.
بازیهای رومیزی و حرکتی که در خانه هم اجرا میشوند
منچ با قانونهای خانوادگی
منچ برای بسیاری از خانوادهها آشناست و به همین دلیل شروع آن آسان است. برای جلوگیری از طولانی شدن بازی، پیش از شروع تصمیم بگیرید بازی با چند مهره انجام شود یا بهجای یک دور کامل، هر دور پس از رسیدن یک مهره به خانه پایان پیدا کند.
اگر اختلاف سنی کودکان زیاد است، یک بزرگسال میتواند به کودک کوچکتر در شمردن خانهها کمک کند، اما تصمیم نهایی حرکت را به خود کودک بسپارد. هدف این است که کمک، جای بازی کردن او را نگیرد.
مسیر مانع با وسایل بیخطر
با چند بالش، کاغذ رنگی و نوارچسب کاغذی مسیر کوتاهی بسازید: راه رفتن روی خط، رد شدن از کنار بالش و رساندن یک توپ به سبد. مسیر باید دور از پله، میز شیشهای و وسایل شکستنی باشد و دویدن در فضای کوچک را به راه رفتن یا حرکت آهسته تبدیل کنید.
میتوانید بازی را گروهی کنید؛ مثلاً هر تیم باید بدون افتادن توپ، همهٔ اعضا را از مسیر عبور دهد. در این شکل، سرعت تنها معیار موفقیت نیست و کودکان کمتحرکتر هم نقش مشخصی پیدا میکنند.
چطور بازی را با سن و تعداد کودکان هماهنگ کنیم؟
برای کودکان پایهٔ اول و دوم، بازیهای تصویری، حدسزدنی و کوتاه مناسبترند. قانونها را یکباره کامل توضیح ندهید؛ یک دور آزمایشی برگزار کنید و بعد فقط همان بخشهایی را که لازم است تغییر دهید.
برای پایههای سوم تا ششم میتوان زمان محدود، سرنخ کمتر، امتیازدهی دقیقتر یا موضوعهای دشوارتر اضافه کرد. اگر تعداد بازیکنان زیاد است، تیمهای دو یا سهنفره بسازید تا هیچ کودکی مدت طولانی منتظر نماند.
- برای دو تا چهار نفر: حافظهٔ تصویری، بیستسؤالی و منچ انتخابهای سادهای هستند.
- برای پنج تا هشت نفر: پانتومیم، قصهٔ زنجیرهای و دبرنا بهتر جواب میدهند.
- برای جمعهای بزرگتر: تیمبندی کنید و بازیهایی را انتخاب کنید که بازیکنان در هر نوبت نقش فعال داشته باشند.
یک ترکیب آماده برای دورهمی خانوادگی
اگر نمیخواهید زمان زیادی برای انتخاب بازی صرف کنید، این ترتیب را امتحان کنید: ابتدا پنج دقیقه قصهٔ زنجیرهای برای گرم شدن جمع، سپس دو دور پانتومیم و در پایان حافظهٔ تصویری یا دبرنا. این ترکیب از گفتوگو، حرکت و تمرکز استفاده میکند و به یک بازی طولانی و خستهکننده وابسته نیست.
قانونها را قبل از شروع روشن کنید: مسخره کردن ممنوع، نوبتها کوتاه و تغییر بازی آزاد است. اگر کودکی دیگر لذت نمیبرد، کم کردن زمان یا عوض کردن نقش او معمولاً بهتر از اصرار برای ادامه دادن است.
جمعبندی: بهترین بازیهای خانوادگی برای کودکان دبستانی الزاماً بازیهای گران یا پر از قانون نیستند. پانتومیم، قصهسازی، اسموفامیل تصویری، دبرنا و بازی حافظه را میتوان با توجه به سن، تعداد افراد و فضای خانه تغییر داد؛ به شرطی که همه فرصت بازی داشته باشند و برنده شدن، جای لذت دورهمی را نگیرد.
