برای یک دورهمی خانوادگی لازم نیست بازی پیچیده یا وسیلهٔ گرانقیمتی آماده کنید. بازیهای ایرانی و سنتی برای دورهمی خانوادگی معمولاً با یک کاغذ، چند مهره یا حتی یک شیء کوچک اجرا میشوند و بهدلیل قوانین ساده، کودکان و بزرگترها را همزمان درگیر میکنند.
گل یا پوچ و شاهدزدوزیر برای جمعهای نشسته مناسباند؛ مشاعره و اسمفامیل به حافظه و خلاقیت میدان میدهند و هفتسنگ، زو و وسطی برای حیاط یا فضای باز هیجان بیشتری دارند. انتخاب درست به تعداد افراد، سن مهمانها و اندازهٔ فضا بستگی دارد؛ نه به پرهیجانترین بودن بازی.
بهترین بازیهای ایرانی و سنتی برای دورهمی خانوادگی کداماند؟
گل یا پوچ؛ ساده، سریع و مناسب تقریباً هر سنی
یک نفر شیء کوچکی مانند مهره یا سکه را در یکی از دستهایش پنهان میکند و دستها را میان بازیکنان میچرخاند. نفر مقابل یا تیم رقیب باید حدس بزند شیء در کدام دست یا نزد کدام بازیکن است. میتوانید بازی را دو به دو برگزار کنید تا کودکان هم در کنار یک بزرگسال فرصت حدسزدن و تصمیمگیری داشته باشند.
برای جذابتر شدن بازی، پیش از شروع مشخص کنید هر حدس درست چند امتیاز دارد و هر دور چند ثانیه طول میکشد. این محدودیت مانع از آن میشود که بازی در جمعهای پرجمعیت بیش از حد کش پیدا کند.
شاهدزدوزیر؛ نقشآفرینی کوتاه با یک برگه
چهار نقش شاه، وزیر، دزد و جلاد را روی کاغذهای جدا بنویسید و هر بازیکن یکی را بردارد. شاه از وزیر میخواهد دزد را شناسایی کند و وزیر باید با توجه به رفتار و حدس خود، یک نفر را معرفی کند. اگر حدس درست باشد، دزد امتیاز نمیگیرد؛ اگر اشتباه باشد، گروه میتواند برای دزد جریمهای خندهدار و محترمانه تعیین کند.
این بازی با بیشتر شدن تعداد افراد هم قابل اجراست؛ فقط میتوان نقشهایی مانند رعیت یا نگهبان را اضافه کرد. جریمهها بهتر است کوتاه و اختیاری باشند، مثل گفتن یک شعر، تعریف خاطره یا اجرای یک حرکت ساده، نه چیزی که باعث خجالت یا ناراحتی بازیکن شود.
مشاعره؛ انتخابی آرام برای چند نسل
در مشاعره، هر نفر باید شعری را با حرف پایانی شعر قبلی آغاز کند. لازم نیست همهٔ شرکتکنندگان شعرهای طولانی حفظ باشند؛ میتوانید نسخهٔ خانوادگی بازی را با مصرعهای معروف، شعرهای کودکانه یا حتی ترانههای مجاز و شناختهشده اجرا کنید.
برای اینکه مشاعره به مسابقهای یکطرفه تبدیل نشود، بازیکن را بلافاصله حذف نکنید. مثلاً هر نفر یک فرصت کمکی داشته باشد یا بتواند از گروه یک واژهٔ راهنما بگیرد. این تغییر، حضور سالمندان و کودکان را آسانتر میکند.
اسمفامیل؛ آشنای قدیمی با موضوعهای تازه
اسم، فامیل، شهر، غذا و حیوان ستونهای شناختهشدهٔ این بازی هستند، اما میتوانید موضوعهایی مثل ضربالمثل، شخصیت داستانی، وسیلهٔ خانه یا شغل را هم اضافه کنید. برای کودکان، تعداد ستونها را کم و زمان فکر کردن را کمی بیشتر کنید.
امتیازدهی بهتر است از قبل روشن باشد: پاسخ تکراری امتیاز کمتری بگیرد و پاسخ درست و منحصربهفرد امتیاز بیشتری. اگر اختلاف سنی زیاد است، گروهبندی خانوادگی از رقابت فردی منصفانهتر خواهد بود.
هفتسنگ؛ نسخهٔ کمخطر برای حیاط و فضای باز
در شکل سنتی، دو گروه با توپ و چند سنگ یا قطعهٔ قابل چیدن بازی میکنند: یک گروه سازه را میریزد و تلاش میکند دوباره آن را بسازد، در حالی که گروه دیگر با توپ مانع این کار میشود. برای دورهمی خانوادگی، از لیوان پلاستیکی یا قطعههای سبک به جای سنگ استفاده کنید و توپ نرم به کار ببرید.
اگر حیاط کوچک است، بازی را به شکل نشسته اجرا کنید: یک نفر لیوانها را میچیند و بازیکنان تیم مقابل با توپ نرم تلاش میکنند آنها را از فاصلهٔ کوتاه بیندازند. کف لغزنده، شیشه و وسایل شکستنی باید پیش از شروع از محدودهٔ بازی خارج شوند.
زو، وسطی و الکدولک؛ انتخابهای مناسب فضای باز
زو به دو گروه و محدودهای مشخص نیاز دارد و بازیکنان باید با نفسگیری و پیشروی، خود را به بخش مقابل برسانند. برای کودکان یا افراد کمتوان، میتوان طول مسیر را کم کرد و بهجای رقابت سرعتی، عبور موفق از خط را ملاک امتیاز قرار داد.
وسطی هم با توپ نرم و قوانین ساده قابل اجراست، اما در جمعی با سنین مختلف بهتر است برخورد بدنی ممنوع باشد و پرتابها فقط از کمر به پایین انجام شوند. الکدولک به فضای باز بزرگتر و نظارت یک بزرگسال نیاز دارد؛ بنابراین برای آپارتمان یا حیاط شلوغ انتخاب مناسبی نیست.
چطور بازی مناسب جمع را انتخاب کنیم؟
قبل از شروع، سه عامل را بررسی کنید: چند نفر بازی میکنند، کوچکترین و بزرگترین بازیکن چه سنی دارند و فضای در دسترس چقدر است. یک دورهمی با شش نفر و حضور مادربزرگ و کودک، از بازی نشسته نتیجهٔ بهتری میگیرد؛ اما جمع نوجوانها در حیاط احتمالاً از هفتسنگ یا وسطی بیشتر استقبال میکند.
- برای جمعهای چهار تا شش نفره: گل یا پوچ، شاهدزدوزیر، مشاعره و اسمفامیل مناسبترند.
- برای گروههای بزرگ: گل یا پوچ تیمی، اسمفامیل گروهی و شاهدزدوزیر را انتخاب کنید تا کسی مدت زیادی منتظر نماند.
- برای فضای محدود: بازیهای نشسته و کموسیله را در اولویت بگذارید.
- برای حیاط یا پارک: هفتسنگ با تجهیزات سبک، زو یا وسطی با توپ نرم انتخابهای بهتری هستند.
قوانین بازی را چطور خانوادگیتر و منصفانهتر کنیم؟
قانونهای کوتاه، پیش از شروع بازی توضیح داده شوند؛ مخصوصاً اگر کودکان یا مهمانهایی حضور دارند که بازی را نمیشناسند. برای دورهمی خانوادگی، حذف کامل بازیکن معمولاً باعث میشود بخشی از جمع تماشاگر بمانند؛ امتیاز منفی، فرصت دوباره یا نقش داور جایگزینهای بهتری هستند.
رقابت وقتی لذتبخش میماند که با توان افراد هماهنگ باشد. در بازیهای حرکتی از توپ نرم و محدودهٔ امن استفاده کنید، برای بازیهای فکری زمان خیلی طولانی تعیین نکنید و اگر کسی علاقهای به شرکت ندارد، او را به بازی وادار نکنید.
جمعبندی: برای شروع کدام بازی را انتخاب کنیم؟
اگر به دنبال بازیهای ایرانی و سنتی برای دورهمی خانوادگی هستید، با گل یا پوچ یا شاهدزدوزیر شروع کنید؛ هر دو به آمادهسازی کمی نیاز دارند و برای سنین مختلف قابل تنظیماند. در جمعهای اهل شعر، مشاعره و در فضای باز، هفتسنگ کمخطر یا وسطی با توپ نرم میتواند برنامه را متنوع کند. مهمتر از برنده شدن، انتخاب قانونی است که همه بتوانند در آن بازی کنند و مدت زیادی منتظر نمانند.
