برای یک دورهمی شاد، همیشه به صفحهٔ بازی، کارت، توپ یا حتی تلویزیون نیاز نیست. بازیهای خانوادگی بدون وسیله با گفتوگو، حافظه، خلاقیت و کمی نقشآفرینی اجرا میشوند و در خانه، سفر، مهمانی یا زمان انتظار کاربرد دارند.
بازی مناسب را بر اساس تعداد افراد و اختلاف سنی انتخاب کنید. در جمعهای چندنسلی، بازیهایی که قانون کوتاه و نوبتهای سریع دارند بهتر جواب میدهند؛ چون هم کودک را درگیر میکنند و هم بزرگترها را از بازی کنار نمیگذارند.
بازیهای خانوادگی بدون وسیله برای شروع دورهمی
۱. بیستسؤالی
یک نفر در ذهنش نام یک آدم، حیوان، شیء یا مکان را انتخاب میکند و بقیه باید با سؤالهایی که پاسخشان فقط «بله» یا «خیر» است، آن را حدس بزنند. سقف ۲۰ سؤال را میتوان حفظ کرد یا برای کودکان کمسن به ۱۰ سؤال کاهش داد.
برای منصفانهتر شدن بازی، پیش از هر دور دستهٔ موضوع را مشخص کنید؛ مثلاً «چیزهای داخل خانه» یا «حیوانات». اگر پاسخها بیش از حد دشوار شد، بازیکن میتواند یک راهنمایی کوتاه بدهد.
۲. پانتومیم خانوادگی
در پانتومیم، یک نفر بدون حرف زدن کلمه یا عبارت انتخابشده را اجرا میکند و دیگران حدس میزنند. موضوعها را از تجربههای مشترک خانواده انتخاب کنید: کارهای روزمره، حیوانات، شغلها، فیلمهای شناختهشده یا رفتارهای خندهدار.
برای کودکان، اجرای یک کلمه کافی است؛ اما برای نوجوانان و بزرگسالان میتوان عبارت یا موقعیت را سختتر کرد. زمان هر اجرا را کوتاه نگه دارید تا بازی در یک نفر متوقف نشود.
۳. زنجیرهٔ داستان
یک نفر داستان را با یک جمله شروع میکند؛ مثلاً «صبح که از خانه بیرون آمدم، یک چمدان آبی کنار در بود.» نفر بعد فقط یک یا دو جمله به ماجرا اضافه میکند و داستان به همین شکل ادامه پیدا میکند.
قانون مهم این است که هر نفر باید جزئیات گفتهشده را به خاطر بسپارد و مسیر داستان را کاملاً از بین نبرد. در پایان، آخرین نفر میتواند ماجرا را جمعبندی کند. این بازی برای جمعهایی که اهل خندیدن و بداههپردازی هستند، معمولاً از بازیهای رقابتی جذابتر میشود.
بازیهای کلامی کوتاه برای همهٔ سنین
۴. ممنوعه را نگو
یک نفر باید دربارهٔ یک موضوع مشخص صحبت کند، اما نباید واژهٔ تعیینشده را به زبان بیاورد. برای نمونه، موضوع «صبحانه» است و واژهٔ ممنوع «چای». دیگران تلاش میکنند با پرسشهای پیدرپی او را به گفتن کلمهٔ ممنوع نزدیک کنند.
واژهٔ ممنوع را برای کودکان ساده و برای بزرگسالان چندمعنایی انتخاب کنید. اگر کسی ناخواسته کلمه را گفت، به جای حذف شدن میتواند نوبت را به نفر بعد بدهد تا بازی ریتم خود را حفظ کند.
۵. زنجیرهٔ واژهها
یک نفر کلمهای میگوید و نفر بعد باید واژهای بگوید که با آخرین بخش یا حرف مورد توافق گروه شروع شود. پیش از آغاز مشخص کنید که ملاک، آخرین حرف کلمه است یا آخرین بخش شنیداری آن؛ چون در فارسی ممکن است این دو همیشه یکسان نباشند.
برای جلوگیری از بحث، اسم خاص، واژهٔ تکراری و کلمات نامأنوس را از قبل در قانون بازی مشخص کنید. نسخهٔ آسانتر برای کودکان این است که فقط موضوع را ثابت نگه دارید؛ مثلاً همهٔ واژهها باید نام خوراکی یا حیوان باشند.
۶. من کی هستم؟
یک نفر نقش یک شخصیت واقعی، خیالی یا حتی یکی از اعضای خانواده را در ذهن میگیرد. بقیه با سؤالهای بله یا خیر تلاش میکنند بفهمند او چه کسی است. اگر انتخاب شخصیت خانوادگی است، بهتر است فقط از شوخیهای محترمانه و ویژگیهایی استفاده شود که باعث ناراحتی کسی نشود.
بازیهای حافظه و دقت که وسایل نمیخواهند
۷. چمدان را پر میکنیم
نفر اول میگوید: «در چمدانم یک پیراهن گذاشتم.» نفر دوم همان مورد را تکرار میکند و یک وسیلهٔ جدید به فهرست میافزاید. هر بازیکن باید همهٔ موارد قبلی را به همان ترتیب بگوید و سپس مورد خودش را اضافه کند.
میتوانید موضوع را از «چمدان سفر» به «سبد خرید»، «وسایل پیکنیک» یا «چیزهای اتاق کودک» تغییر دهید. اگر زنجیره طولانی شد، به جای حذف بازیکن، یک امتیاز خندهدار برای اشتباهها در نظر بگیرید تا کودکان از ادامهٔ بازی منصرف نشوند.
۸. چه چیزی تغییر کرد؟
یک نفر چند ثانیه به ظاهر یا جای نشستن افراد نگاه میکند و سپس چشمهایش را میبندد یا از اتاق بیرون میرود. در این فاصله، یک تغییر کوچک انجام میشود؛ مثلاً کسی جای دستهایش را عوض میکند یا یک نفر جای خود را با دیگری تغییر میدهد.
بازیکن باید تغییر را پیدا کند. در جمعهای شلوغ، فقط یک تغییر تعیین کنید؛ در جمعهای کوچکتر میتوان دو تغییر ایجاد کرد. این بازی بدون هیچ وسیلهای، هم کوتاه است و هم برای فاصلهٔ بین دو بازی اصلی مناسب.
چطور بازی را برای جمع خانوادگی بهتر کنیم؟
- قانون را پیش از شروع در یک یا دو جمله توضیح دهید و نخستین دور را آزمایشی اجرا کنید.
- برای کودکان، زمان انتظار را کوتاه و موضوعها را آشنا انتخاب کنید.
- در جمعهای بزرگ، گروه تشکیل دهید تا همه مجبور نباشند مدت زیادی منتظر نوبت بمانند.
- شوخیهای شخصی، تقلید از ظاهر افراد و موضوعهایی را که ممکن است کسی را معذب کند کنار بگذارید.
- اگر هدف دورهمی صمیمیت است، امتیازدهی را اختیاری نگه دارید و بازیکنان را به دلیل اشتباه حذف نکنید.
جمعبندی: بهترین بازیهای خانوادگی بدون وسیله الزاماً پیچیدهترین آنها نیستند؛ بیستسؤالی، پانتومیم، داستانسازی و بازیهای حافظه با قانونهای کوتاه و امکان سادهسازی، تقریباً برای هر جمعی قابل اجرا هستند. انتخاب موضوعهای آشنا و حفظ نوبتهای کوتاه، از خود بازی مهمتر است و کمک میکند کودکان، بزرگسالان و سالمندان همزمان در دورهمی حضور داشته باشند.
