برای یک دورهمی خانوادگی لازم نیست حتماً بازی رومیزی گرانقیمت داشته باشید. بازیهای فکری گروهی برای کودکان و بزرگسالان میتوانند با کاغذ، مداد، چند تصویر یا حتی بدون هیچ وسیلهای اجرا شوند؛ مهم این است که بازی هم برای کودک قابل فهم باشد و هم بزرگسال را درگیر تصمیمگیری و حدسزدن کند.
بهترین انتخابها بازیهایی هستند که یک پاسخ واحد و از پیش تعیینشده ندارند و با تغییر سن، تعداد بازیکنان و سطح مهارت قابل تنظیماند. در ادامه، چند ایده کاربردی را میبینید که برای خانه، مهمانی و جمعهای خانوادگی مناسباند.
بازیهای فکری گروهی برای کودکان و بزرگسالان چه ویژگیای دارند؟
یک بازی گروهی خوب باید نوبت و هدف مشخص داشته باشد، اما اجرای آن آنقدر پیچیده نباشد که نیمی از زمان صرف توضیح قانون شود. بازیهایی که به مشاهده، حافظه، واژهسازی، استدلال یا ساختن داستان نیاز دارند، معمولاً برای ترکیب سنی مختلف مناسبترند.
در جمع خانوادگی، رقابت شدید همیشه نتیجه خوبی ندارد. بهتر است بازی طوری طراحی شود که کودک کمسن هم امکان امتیاز گرفتن داشته باشد؛ برای مثال، با تصویر بازی کند، زمان بیشتری برای پاسخ داشته باشد یا در کنار یک بزرگسال در یک تیم قرار بگیرد.
۷ بازی فکری گروهی ساده و قابل اجرا در خانه
۱. بیستسؤالی با موضوع مشخص
یک نفر در ذهنش نام یک حیوان، وسیله، شغل یا شخصیت داستانی را انتخاب میکند و بقیه باید با پرسشهایی که پاسخشان فقط «بله» یا «خیر» است، آن را حدس بزنند. برای کودکان، موضوع را از قبل محدود کنید؛ مثلاً فقط حیوانات مزرعه یا وسایل آشپزخانه.
برای افزایش جنبه فکری، بازیکنان باید پیش از پرسیدن سؤال بعدی، پاسخهای قبلی را مرور کنند. در نسخه تیمی، هر تیم فقط پنج سؤال فرصت دارد و باید بین سؤال تازه و حدس نهایی تصمیم بگیرد.
۲. داستان زنجیرهای
نفر اول یک جمله برای شروع داستان میگوید؛ نفر بعد باید جملهای اضافه کند که با جمله قبلی ارتباط داشته باشد. میتوانید سه کلمه اجباری روی کاغذ بنویسید، مانند «چتر»، «قطار» و «گربه»، تا بازیکنان مجبور شوند میان آنها ارتباط بسازند.
این بازی برای کودکان کمسن با جملههای کوتاه و برای بزرگسالان با محدودیت زمانی جذابتر میشود. اگر داستان بیش از حد پراکنده شد، یک نفر را بهعنوان نگهبان داستان انتخاب کنید تا هر چند نوبت، مسیر اتفاقها را خلاصه کند.
۳. پانتومیم موضوعی
پانتومیم فقط یک بازی خندهدار نیست؛ بازیکن باید مفهوم را بدون کلمه انتخاب و منتقل کند و گروه نیز از نشانههای حرکتی نتیجه بگیرد. برای جمع خانوادگی، موضوعها را به دستههایی مانند فیلم و کارتون، شغلها، حیوانات و کارهای روزمره تقسیم کنید.
برای حفظ تعادل، کودکان را مجبور نکنید حرکات پیچیده یا اجرای طولانی داشته باشند. کودک میتواند یک تصویر را انتخاب کند یا با کمک همتیمی بزرگسال اجرا را انجام دهد. زمان یک دقیقهای برای هر نوبت معمولاً کافی است.
۴. حافظه تصویری با وسایل خانه
۱۰ تا ۱۵ وسیله کوچک را روی یک سینی بچینید و اجازه دهید همه بازیکنان حدود یک دقیقه آنها را ببینند. سپس روی سینی را بپوشانید و از بازیکنان بخواهید نام وسایل را بنویسند یا موارد جابهجا شده را پیدا کنند.
برای کودکان پیشدبستانی، تعداد وسایل را به پنج یا هفت مورد کاهش دهید و از اشیای آشنا استفاده کنید. برای بزرگسالان، میتوانید جای دو وسیله را عوض کنید و از آنها بخواهید تغییر را هم تشخیص دهند؛ در این حالت بازی از حفظ کردن ساده به مشاهده دقیقتر تبدیل میشود.
۵. اسمفامیل تصویری
بهجای ستونهای دشوار اسمفامیل، برای کودکان ستونهایی مانند خوراکی، حیوان، وسیله، رنگ و شخصیت کارتونی بسازید. یک حرف انتخاب کنید و هر تیم تلاش کند برای هر ستون پاسخ مناسب پیدا کند.
کودکانی که هنوز نوشتن را روان انجام نمیدهند، میتوانند پاسخ را نقاشی کنند یا آن را به همتیمی بگویند. برای جلوگیری از طولانی شدن بازی، پنج ستون و سه دور کافی است. امتیازدهی را هم ساده نگه دارید: پاسخ درست یک امتیاز و پاسخ خلاقانهای که هیچ تیم دیگری ننوشته، دو امتیاز.
۶. نقاشی و حدس گروهی
یک کلمه یا عبارت ساده را روی کاغذ بنویسید و فقط به یکی از بازیکنان نشان دهید. او باید بدون نوشتن حروف و عدد، آن را نقاشی کند تا اعضای تیم حدس بزنند. کلمهها را از تجربههای مشترک خانواده انتخاب کنید؛ مثلاً «پیکنیک»، «باران»، «بازار» یا «اردو».
برای اینکه بازی به مسابقه مهارت نقاشی تبدیل نشود، روی سرعت حدس زدن تمرکز کنید، نه زیبایی تصویر. کودک میتواند از شکلها و رنگهای ساده استفاده کند و بزرگسالان هم حق ندارند برای کامل کردن نقاشی وارد عمل شوند.
۷. کارآگاه اشیا
یک وسیله معمولی را در اتاق پنهان کنید یا فقط بخشی از آن را پشت یک مانع نشان دهید. بازیکنان باید با پرسشهای هدفمند درباره جنس، کاربرد، رنگ یا محل احتمالی آن، سرنخ جمع کنند و در پایان حدس بزنند.
در نسخه دشوارتر، دو وسیله شبیه به هم انتخاب کنید و چند سرنخ درست و یک سرنخ گمراهکننده بدهید. این تغییر، بازی را به تمرینی برای مقایسه اطلاعات و تشخیص تناقض تبدیل میکند؛ بدون اینکه به تجهیزات خاصی نیاز داشته باشید.
چطور یک بازی را برای سنهای مختلف تنظیم کنیم؟
یک قانون ثابت برای همه خانوادهها وجود ندارد. اگر کودکان اختلاف سنی زیادی دارند، بهجای حذف کودک کوچکتر، سطح بازی را با چند تغییر ساده هماهنگ کنید:
- برای کودکان چهار تا شش سال، از تصویر، حرکت و پاسخ شفاهی استفاده کنید و هر دور را کوتاه نگه دارید.
- برای کودکان دبستانی، زمان محدود، امتیازدهی ساده و کلمههای موضوعی اضافه کنید.
- برای نوجوانان و بزرگسالان، سرنخهای کمتر، موضوعهای انتزاعیتر یا تصمیمگیری تیمی در نظر بگیرید.
- تیمها را ترکیبی ببندید تا یک بازیکن باتجربه همه پاسخها را در اختیار نگیرد.
همچنین بهتر است پیش از شروع، مشخص کنید هدف بازی سرگرمی است یا رقابت. اگر کودک از باخت ناراحت میشود، امتیاز فردی را کنار بگذارید و یک هدف مشترک تعیین کنید؛ مثلاً خانواده باید پیش از پایان زمان، ۱۰ پاسخ درست پیدا کند.
اشتباههایی که بازی خانوادگی را خستهکننده میکنند
قوانین طولانی، نوبتهای چنددقیقهای و بازیهایی که فقط یک نفر در آن فعال است، معمولاً باعث کنار کشیدن کودکان میشوند. در بازیهای فکری گروهی، مشارکت مهمتر از سخت بودن سؤالهاست؛ پس اگر بیشتر بازیکنان فقط تماشا میکنند، باید زمان نوبت یا دشواری مرحله را کاهش دهید.
مسخره کردن پاسخ اشتباه هم فضای بازی را از بین میبرد. میتوانید قانون «یک راهنمایی رایگان» بگذارید تا بازیکنان بهجای ترس از اشتباه، برای حل مسئله کمک بخواهند. پایان دادن به بازی در حالی که هنوز انرژی جمع باقی مانده، معمولاً بهتر از طولانی کردن آن تا خستگی همه است.
یک الگوی ساده برای شروع دورهمی
- یک بازی کوتاه و بدون وسیله مانند بیستسؤالی را برای گرم شدن جمع انتخاب کنید.
- بعد سراغ بازی تیمی مانند نقاشی و حدس یا پانتومیم بروید.
- اگر کودکان هنوز علاقهمند بودند، بازی حافظه یا اسمفامیل تصویری را اجرا کنید.
- پس از دو یا سه دور، درباره ادامه دادن یا تغییر بازی از خود بازیکنان نظر بخواهید.
جمعبندی: بازیهای فکری گروهی برای کودکان و بزرگسالان زمانی موفقاند که قانون روشن، نوبت کوتاه و امکان مشارکت برای همه داشته باشند. از بیستسؤالی، داستانسازی، پانتومیم، بازی حافظه و اسمفامیل تصویری میتوان بدون هزینه زیاد شروع کرد و با تغییر موضوع، زمان یا امتیازدهی، آنها را برای سنهای مختلف مناسب نگه داشت.
