وقتی باران اجازهٔ بیرون رفتن نمیدهد، چند وسیلهٔ ساده مثل کاغذ، مداد و کارتهای دستساز میتوانند یک بعدازظهر معمولی را به زمان بازی خانوادگی تبدیل کنند. بازیهای فکری مناسب روزهای بارانی لازم نیست گران یا پیچیده باشند؛ کافی است کودک را به دقت، یادآوری، دستهبندی، حل مسئله یا ساختن داستان وادار کنند.
انتخاب بازی را بر اساس سن، تعداد افراد و میزان انرژی خانواده انجام دهید. بازی کوتاه و قابل تغییر معمولاً برای خانه بهتر از فعالیتی است که قوانین طولانی دارد و بعد از چند دقیقه خستگی یا اختلاف ایجاد میکند.
بازیهای فکری مناسب روزهای بارانی با وسایل ساده
اگر در خانه بازی رومیزی آماده ندارید، میتوانید با وسایل در دسترس چند بازی جذاب بسازید. این فعالیتها برای کودکان پیشدبستانی تا سالهای دبستان قابل تنظیم هستند.
- چه چیزی کم شده است؟ پنج تا هشت وسیلهٔ بیخطر را روی سینی یا زمین بچینید. کودک یک دقیقه آنها را نگاه کند، سپس چشمهایش را ببندد و شما یکی از وسایل را بردارید. برای کودک بزرگتر، جای دو وسیله را هم عوض کنید تا فقط پیدا کردن شیء حذفشده کافی نباشد.
- دستهبندی سرعتی: نام چند موضوع مانند خوراکی، حیوان، وسیلهٔ خانه یا شهر را روی کاغذ بنویسید. بازیکنان باید در زمان مشخص، مواردی از هر دسته پیدا کنند یا بنویسند. برای کودکان کمسن، بهجای زمانسنجی، از تصویر و کمک شفاهی استفاده کنید.
- الگوی مخفی: با مداد، مهره، درِ بطری یا لگو الگویی مانند قرمز، آبی، آبی، قرمز بسازید و از کودک بخواهید ادامهٔ آن را حدس بزند. بعد نوبت کودک باشد که الگویی طراحی کند.
بازیهای کلامی برای خانوادههای کمجمعیت
این بازیها به فضای زیادی نیاز ندارند و حتی هنگام نشستن دور میز یا در مسیر یک بعدازظهر بارانی قابل اجرا هستند. مزیتشان این است که میتوان سختی بازی را بدون آمادهسازی طولانی تغییر داد.
حدس بزن چه چیزی را انتخاب کردهام
یک نفر در ذهنش شیئی از محیط، یک حیوان یا یک شخصیت داستانی را انتخاب میکند. دیگران فقط با پرسشهایی که پاسخ «بله» یا «خیر» دارند، تلاش میکنند گزینه را پیدا کنند. برای منصفانه ماندن بازی، از ابتدا محدوده را مشخص کنید؛ مثلاً «چیزی در آشپزخانه» یا «یک جانور».
زنجیرهٔ کلمه و داستان
در نوع سادهٔ بازی، هر نفر کلمهای میگوید که با حرف پایانی کلمهٔ قبلی شروع شود. برای کودکان کوچکتر میتوانید قانون حروف را کنار بگذارید و فقط بخواهید کلمهٔ بعدی با موضوع قبلی مرتبط باشد. در نسخهٔ داستانی، هر نفر یک جمله اضافه میکند و گروه باید مراقب باشد خط اصلی قصه از یاد نرود.
معما، پازل و ساختن؛ برای وقتی که کودک تمرکز بیشتری دارد
اگر کودک به کارهای دقیق علاقه دارد، معما و ساختن میتواند بخش آرامتر روز را پر کند. یک پازل تصویری، جورچین دستساز یا تصویر ناقص روی کاغذ کافی است؛ لازم نیست فعالیت حتماً شکل یک محصول آماده را داشته باشد.
- یک تصویر ساده از خانه، حیوان یا منظره بکشید، آن را به چند قطعه ببرید و از کودک بخواهید دوباره بسازد.
- با چوب بستنی، لگو، کاغذ تاخورده یا لیوانهای پلاستیکی تمیز، سازهای بسازید که بتواند یک کتاب سبک را نگه دارد.
- سه سرنخ برای پیدا کردن یک شیء در خانه بنویسید؛ هر سرنخ باید کودک را به مرحلهٔ بعدی برساند، نه اینکه محل نهایی را مستقیم اعلام کند.
- یک مسیر مارپیچ یا جدول ساده طراحی کنید و در چند خانه، دستورهایی مانند «یک خانه جلو برو» یا «یک نوبت صبر کن» قرار دهید.
در این فعالیتها، نتیجهٔ نهایی تنها معیار موفقیت نیست. از کودک بخواهید توضیح دهد چرا یک قطعه را انتخاب کرده یا چگونه به پاسخ رسیده است؛ همین توضیح، بخش فکری بازی را پررنگتر میکند.
بازیهای مناسب سنهای مختلف را چطور تغییر دهیم؟
یک بازی واحد میتواند برای اعضای مختلف خانواده مناسب باشد، اگر تعداد گزینهها و قوانین آن تغییر کند. برای کودک سه تا پنجساله، تصویر، حرکت و انتخاب بین دو یا سه گزینه بهتر از نوشتن و محاسبهٔ طولانی است. در این سن، بازیهای پیدا کردن شیء، تقلید الگو و داستانسازی کوتاه معمولاً شروع خوبی هستند.
برای کودکان دبستانی میتوان زمان محدود، امتیاز، چند مرحله یا سرنخهای پیچیدهتر اضافه کرد. نوجوانان هم ممکن است از بازیهای استدلالی، رمزگشایی ساده، طراحی معما برای دیگران یا رقابت تیمی بیشتر استقبال کنند.
اگر سن بچهها متفاوت است، همه را در یک سطح قرار ندهید. کودک کوچکتر میتواند نقش پیدا کردن تصویر یا چیدن قطعات را داشته باشد و کودک بزرگتر مسئول نوشتن سرنخها یا ثبت امتیاز شود.
چطور یک عصر بارانی را بدون خستگی و دعوا مدیریت کنیم؟
پیش از شروع، محدودهٔ بازی را روشن کنید: چند دور انجام میشود، چه کسی اول شروع میکند و اگر کسی پاسخ را نمیداند چه اتفاقی میافتد. قوانین کم و مشخص، از بحثهای طولانی میان بچهها جلوگیری میکند.
برای جذاب ماندن بازی، همهٔ فعالیتها را رقابتی نکنید. یک دور را به همکاری برای ساختن داستان یا حل معما اختصاص دهید و در دور بعد، امتیازدهی را امتحان کنید. همچنین اجازه دهید کودک گاهی بازی را طراحی کند؛ این کار او را از بازیکن منفعل به سازندهٔ سرگرمی تبدیل میکند.
بهتر است وسایل کوچک، تیز یا قابل بلع دور از دسترس کودکان کمسن باشند و بازیهای همراه با حرکت در فضای خالی و امن انجام شوند. هدف، پر کردن زمان با فشار و اجبار نیست؛ اگر بازی جذابیتش را از دست داد، تغییر دادن آن انتخاب بهتری از ادامه دادن اجباری است.
جمعبندی: انتخاب بازی برای امروز
بازیهای فکری مناسب روزهای بارانی میتوانند از یک معمای کوتاه با چند وسیلهٔ خانه تا داستانی گروهی و یک پازل دستساز متفاوت باشند. برای انتخاب بهتر، سن کودکان، تعداد بازیکنان و انرژی خانواده را در نظر بگیرید و قوانین را آنقدر ساده نگه دارید که همه بتوانند در آن نقش داشته باشند. یک سینی وسیله، چند برگهٔ کاغذ و کمی فرصت برای خلاقیت، برای شروع کافی است.
