بازی داستانسازی گروهی برای کودکان راهی ساده برای ساختن یک داستان مشترک است؛ هر کودک بخشی از ماجرا را میسازد و با اضافهکردن یک شخصیت، مکان یا اتفاق، روایت را جلو میبرد. برای اجرای آن به اسباببازی گرانقیمت یا آمادگی قبلی نیاز ندارید؛ چند تصویر، کاغذ یا حتی وسایل معمولی خانه کافی است.
نکته جذاب بازی این است که هیچ کودک بهتنهایی مسئول ساختن یک داستان کامل نیست. یکی شروع میکند، دیگری مشکل تازهای وارد ماجرا میکند و نفر بعد راهحل یا پایان را میسازد. به همین دلیل، بازی هم برای دورهمی خانوادگی مناسب است و هم برای کلاس یا جمع دوستان کودکان.
روش اجرای بازی داستانسازی گروهی برای کودکان
پیش از شروع، سه تا پنج موضوع یا تصویر آماده کنید. این تصویرها بهتر است از دستههای مختلف باشند؛ مثلاً یک شخصیت، یک مکان، یک وسیله و یک اتفاق. برای کودکان کمسن، تصویرهای روشن و آشنا مانند خانه، جنگل، دوچرخه یا گربه انتخاب کنید.
- یک نفر با انتخاب یک تصویر یا موضوع، جمله اول داستان را میگوید.
- نفر بعد باید داستان را با یک یا دو جمله ادامه دهد و دستکم یکی از تصویرهای باقیمانده را وارد ماجرا کند.
- هر بازیکن در نوبت خود فقط بخش کوتاهی به داستان اضافه میکند تا فرصت مشارکت برای همه باقی بماند.
- در پایان، آخرین نفر باید ماجرا را جمعبندی کند؛ البته پایان داستان میتواند شاد، خندهدار یا حتی باز باشد.
برای نمونه، جمله شروع میتواند این باشد: «صبح روز جمعه، یک خرگوش کوچک کنار ایستگاه اتوبوس یک چمدان آبی پیدا کرد.» نفر بعد تصمیم میگیرد داخل چمدان چه چیزی باشد و بازیکن بعدی توضیح میدهد خرگوش با آن وسیله به کجا میرود.
وسایل سادهای که داستان را شکل میدهند
اگر میخواهید بازی هر بار تازگی داشته باشد، موضوعها را روی تکههای کاغذ بنویسید و در سه دسته جدا قرار دهید. کودک در هر نوبت میتواند از یک دسته کارت بردارد یا بازیکنان بهصورت توافقی انتخاب کنند.
- شخصیتها: کودک فضانورد، پیرمرد مهربان، گربه سخنگو، آشپز یا یک ربات کوچک
- مکانها: پشتبام، بازار، کتابخانه، روستا، جزیره یا یک خانه قدیمی
- وسایل: کلید، نقشه، چتر، چراغقوه، جعبه موسیقی یا دوچرخه
- اتفاقها: گمشدن، پیدا کردن یک پیام، بارش ناگهانی، قطع برق یا رسیدن یک مهمان ناشناس
برای کودکان کوچکتر، بهجای واژههای نوشتهشده از نقاشی یا عکس استفاده کنید. کودکان بزرگتر میتوانند خودشان کارت بسازند و برای هر کارت، یک قانون ویژه هم بنویسند؛ مثلاً کارت «باران» باعث شود شخصیتها مجبور شوند جای امنی پیدا کنند.
قانونهایی که بازی را منصفانه و روان نگه میدارند
هدف بازی، نوشتن بهترین داستان ادبی یا پیدا کردن برنده نیست. اگر کودکان احساس کنند جملههایشان داوری میشود، ممکن است از ادامهدادن منصرف شوند. بهتر است از ابتدا روشن کنید که داستان مشترک است و هر پیشنهاد، تا وقتی با فضای بازی سازگار باشد، ارزش شنیدهشدن دارد.
با این حال چند قانون کوتاه از پراکندهشدن ماجرا جلوگیری میکند:
- هر بازیکن باید به اتفاقها یا شخصیتهای قبلی توجه کند و داستان را ناگهان از مسیر اصلی جدا نکند.
- هیچکس نباید چند نوبت پشت سر هم صحبت کند یا ایده کودک دیگری را مسخره کند.
- اتفاقهای ترسناک برای کودکان کمسن باید با رضایت جمع و در حد ملایم باشد.
- اگر کسی ایدهای ندارد، میتواند از بازیکن کناری کمک بگیرد یا یک کارت تازه بردارد.
در جمعهای شلوغ، زمان هر نوبت را به حدود یک دقیقه محدود کنید. در جمعهای کوچک، میتوانید اجازه دهید هر نفر دو جمله بگوید و داستان شخصیتپردازی بیشتری پیدا کند.
چطور کودکان را به ادامهدادن داستان کمک کنیم؟
پرسشهای باز، بهتر از پیشنهادهای آماده، ذهن کودک را به حرکت درمیآورند. بهجای اینکه بگویید «حالا او به جنگل رفت»، بپرسید «این صدا از کجا میآمد؟» یا «شخصیت اصلی برای حل این مشکل چه چیزی لازم داشت؟» چنین پرسشهایی مسیرهای مختلفی برای ادامه ماجرا باز میکنند.
برای کودکان کمسن
از جملههای کوتاه و موقعیتهای آشنا شروع کنید. میتوانید دو انتخاب پیشنهاد دهید: «فکر میکنی دخترک اول در جعبه را باز کند یا آن را به دوستش نشان دهد؟» بعد از پاسخ کودک، همان انتخاب را به بخشی از داستان تبدیل کنید.
برای کودکان بزرگتر
از آنها بخواهید در داستان یک مشکل، یک سرنخ و یک راهحل قرار دهند. حتی میتوانند داستان را از زبان یکی از شخصیتها تعریف کنند یا پایان ماجرا را طوری بسازند که شنونده مجبور شود درباره ادامه آن حدس بزند.
پایانهای متفاوت برای یک داستان واحد
یکی از بهترین شیوهها برای تکرار بازی، تغییر دادن پایان است. وقتی داستان به نقطه حل مسئله رسید، از هر کودک بخواهید یک پایان کوتاه پیشنهاد کند: پایان خندهدار، پایان غیرمنتظره یا پایانی که در آن شخصیت اصلی از دیگران کمک میگیرد.
این کار نشان میدهد یک ماجرا فقط یک پاسخ درست ندارد. همچنین کودکانی را که در شروع بازی کمحرفتر بودهاند، برای مشارکت در بخش پایانی تشویق میکند. میتوانید یکی از پایانها را انتخاب نکنید و همه را پشت سر هم تعریف کنید؛ در این حالت داستان به چند مسیر موازی تبدیل میشود.
جمعبندی؛ یک بازی کوتاه برای ساختن خاطره مشترک
بازی داستانسازی گروهی برای کودکان با کمترین وسایل، فرصتی برای خیالپردازی و همکاری فراهم میکند. برای شروع، چهار تصویر یا چند واژه انتخاب کنید، نوبتها را کوتاه نگه دارید و بهجای اصلاحکردن ایدهها، با پرسشهای ساده به کودکان اجازه دهید روایت خودشان را بسازند. بهترین نتیجه زمانی به دست میآید که تمرکز بازی روی مشارکت و لذت داستان باشد، نه رقابت.
