بازی دوز برای کودکان فقط به یک کاغذ چهارخانه و چند مهره نیاز دارد، اما با کمی تغییر میتواند برای سنهای مختلف تازه و جذاب بماند. کافی است بهجای محدود شدن به جدول سهدرسه، از رنگها، شکلها، داستان و حرکت استفاده کنید تا کودک هر بار با یک نسخه متفاوت روبهرو شود.
این بازی برای خانه، سفر، کلاس یا زمانی که وسایل سرگرمی زیادی در دسترس نیست مناسب است. ارزش آن فقط در برنده شدن نیست؛ کودک هنگام بازی فرصت پیدا میکند نوبت را رعایت کند، حرکت طرف مقابل را ببیند و پیش از انتخاب مهره کمی فکر کند.
چطور بازی دوز برای کودکان را خلاقانهتر کنیم؟
در شکل معمول، هر بازیکن با مهرههای متفاوت تلاش میکند سه مهره را در یک ردیف افقی، عمودی یا مورب قرار دهد. برای جذابتر شدن بازی، اول همان قانون ساده را به کودک نشان دهید و بعد فقط یکی از تغییرهای زیر را به هر نوبت اضافه کنید؛ چند قانون تازه بهطور همزمان ممکن است بازی را گیجکننده کند.
- دوز رنگی: بهجای علامت ضربدر و دایره، از دو رنگ مهره یا دکمه استفاده کنید.
- دوز تصویری: روی مهرهها شکلهایی مثل خورشید و ماه، ماهی و گربه یا میوههای مختلف بکشید.
- دوز داستانی: هر خانه را بخشی از یک مسیر یا نقشه فرض کنید و بازیکنها برای کامل کردن راه خود پیش بروند.
- دوز حرکتی: بعد از هر حرکت، بازیکن یک حرکت کوتاه مثل دست زدن، پریدن یا تقلید صدای حیوان انجام دهد.
پنج مدل ساده برای تغییر صفحه و مهرهها
۱. دوز با وسایل بازیافتی
روی یک تکه مقوا جدول بکشید و برای دو بازیکن از درِ بطری، دکمه، سنگریزه یا تکههای کاغذ رنگی استفاده کنید. اگر کودک در بریدن یا رنگآمیزی مهرهها مشارکت کند، ساختن بازی خودش به بخشی از سرگرمی تبدیل میشود. برای کودکان کوچکتر، مهرههای درشت انتخاب کنید تا برداشتن و جابهجا کردنشان آسانتر باشد.
۲. دوز روی زمین
با چسب کاغذی روی فرش یا کف اتاق یک جدول بزرگ بسازید. کودک بهجای گذاشتن مهره، داخل خانه موردنظر میایستد یا یک بالش کوچک در آن قرار میدهد. این مدل برای زمانی مناسب است که کودک به فعالیت بدنی نیاز دارد و نمیخواهد پشت میز بنشیند.
۳. دوز طبیعت در سفر
در فضای امن میتوان با چوبهای کوتاه، سنگهای صاف یا برگهای افتاده جدول را مشخص کرد. دو نوع مهره متفاوت انتخاب کنید، اما از چیدن سنگها در مسیر رفتوآمد یا نزدیک لبه و پله خودداری کنید. در خانه نیز میشود همین ایده را با لوبیاهای خشک یا کاغذهای تاخورده اجرا کرد.
۴. دوز با مأموریتهای کوچک
پشت هر مهره یک مأموریت ساده بنویسید؛ برای نمونه نام بردن از سه میوه، گفتن یک کلمه همقافیه یا پیدا کردن وسیلهای قرمز در اتاق. انجام مأموریت نباید شرط سنگینی برای ادامه بازی باشد؛ هدف، ایجاد تنوع و گفتوگوست، نه امتحان گرفتن از کودک.
۵. دوز چهاردرچهار
برای کودکی که با نسخه معمولی راحت شده است، صفحهای چهاردرچهار طراحی کنید و برنده را کسی بدانید که چهار مهره پشت سر هم میچیند. این تغییر تصمیمگیری را دشوارتر میکند، اما بهتر است ابتدا یک دور آزمایشی بازی کنید تا کودک با اندازه جدید صفحه و قانون برد آشنا شود.
قوانین جایگزین برای کودکان با سنهای مختلف
برای کودک چهار یا پنجساله، صفحه سهدرسه و مهرههای رنگی کافی است. میتوانید به او کمک کنید ردیفهای ممکن را با انگشت دنبال کند، اما بهتر است حرکت نهایی را خودش انتخاب کند. اگر بازی طولانی شد، یک زمان کوتاه و مشخص برای هر نوبت تعیین کنید.
کودکان بزرگتر معمولاً از قانونهای قابل تغییر استقبال میکنند. در یک نسخه، هر بازیکن فقط پنج مهره دارد و پس از تمام شدن مهرهها باید یکی از مهرههای قبلی را جابهجا کند. در نسخهای دیگر، هرکس بتواند دو ردیف متفاوت بسازد برنده میشود؛ این مدل برای صفحههای بزرگتر مناسبتر است.
اگر چند کودک میخواهند همزمان بازی کنند، رقابت دونفره را به شکل نوبتی برگزار کنید. برنده با نفر بعدی بازی کند، یا کودکان در گروههای دونفره برای انتخاب هر حرکت با هم مشورت کنند. این روش از کنار گذاشته شدن کودکان دیگر جلوگیری میکند و فرصت مشاهده و یادگیری هم به آنها میدهد.
چطور بازی را منصفانه و لذتبخش نگه داریم؟
بزرگسال بهتر است در دورهای اول، همه حرکتهای خوب را بهجای کودک انجام ندهد. میتوانید بپرسید اگر این خانه را انتخاب کنی، حریف چه راهی برای کامل کردن ردیفش دارد؟ چنین پرسشی راه فکر کردن را نشان میدهد، بدون اینکه پاسخ را آماده در اختیار کودک بگذارد.
برای کودکی که از باختن ناراحت میشود، بازی را کوتاهتر و نتیجه را کماهمیتتر کنید. گاهی بهجای شمارش بردها، تعداد ردیفهای ساختهشده یا خلاقانهترین صفحه را انتخاب کنید. همچنین میتوان یک دور با قانون همکاری بازی کرد؛ همه بازیکنان تلاش کنند جلوی کامل شدن ردیف مهرههای یک شخصیت خیالی را بگیرند.
مهرههای کوچک را دور از دسترس کودکانی قرار دهید که هنوز عادت به گذاشتن وسایل در دهان دارند. در بازیهای بیرون از خانه نیز از اشیای تیز، سنگهای لبپریده و وسایلی که بهراحتی بلعیده میشوند استفاده نکنید.
جمعبندی؛ یک صفحه دوز، چندین بازی تازه
بازی دوز برای کودکان زمانی جذابتر میماند که صفحه، مهره و قانون آن هر بار کمی تغییر کند. از یک جدول ساده شروع کنید، سپس سراغ دوز حرکتی، صفحه بزرگ، مأموریتهای کوتاه یا نسخه چهاردرچهار بروید. اندازه صفحه و میزان رقابت را با سن و روحیه کودک هماهنگ کنید تا بازی همچنان سرگرمکننده و قابل ادامه دادن باشد.
