مکملهای غذایی کودکان برای همه بچهها ضروری نیستند. کودکی که رشد طبیعی دارد و از گروههای مختلف غذایی استفاده میکند، معمولاً میتواند بیشتر نیازهایش را از غذا دریافت کند؛ اما نوزادان، کودکان کموزن یا مبتلا به بیماریهای خاص و کسانی که کمبود تأییدشده دارند، ممکن است به مکمل نیاز پیدا کنند.
تصمیم درست فقط با توجه به بدغذایی یا تبلیغات روی بستهبندی گرفته نمیشود. سن، الگوی رشد، نوع تغذیه، سابقه پزشکی، آزمایشها و مقدار ماده مغذی موجود در رژیم غذایی باید کنار هم بررسی شوند. اطلاعات این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک کودک نیست.
مکملهای غذایی کودکان چه زمانی واقعاً ضروری میشوند؟
ضرورت مصرف مکمل زمانی مطرح است که نیاز کودک از راه غذا بهخوبی تأمین نشود یا بدن او به دلیل یک وضعیت پزشکی، نیاز بیشتری داشته باشد. مهمترین موقعیتها عبارتاند از:
- کمبود تأییدشده: مانند کمبود آهن، ویتامین D یا ویتامین B۱۲ که باید با ارزیابی پزشک و در صورت نیاز آزمایش مشخص شود.
- رژیم غذایی محدود: کودکانی که بهدلیل آلرژی، رژیم حذفشده، مشکلات حسی یا الگوی غذایی خاص، یک یا چند گروه غذایی را بهطور پایدار مصرف نمیکنند.
- اختلال در جذب: بعضی بیماریهای گوارشی یا جراحیهای خاص میتوانند جذب مواد مغذی را کاهش دهند.
- تولد زودرس یا وزن کم هنگام تولد: این کودکان ممکن است طبق برنامهای جداگانه به آهن یا مواد مغذی دیگر نیاز داشته باشند.
- رشد ناکافی یا بیماری مزمن: کاهش سرعت رشد، کاهش وزن یا بیماریهایی که نیازهای تغذیهای را تغییر میدهند، باید توسط پزشک پیگیری شوند.
در این شرایط، مکمل بخشی از برنامه درمان یا مراقبت تغذیهای است؛ نه محصولی برای مصرف خودسرانه و طولانیمدت.
کدام کودکان بیشتر در معرض نیاز به مکمل هستند؟
نوزادان و کودکان خردسال در دورههای حساسی از رشد قرار دارند و ممکن است نیازشان با بزرگسالان متفاوت باشد. برای نمونه، در بسیاری از برنامههای مراقبت کودک، مکمل ویتامین D برای نوزادان توصیه میشود؛ مقدار و زمان شروع آن باید طبق دستور پزشک یا مرکز بهداشت و با توجه به نوع تغذیه کودک تعیین شود.
نوزادان نارس، کودکانی که فقط از شیر مادر تغذیه میکنند، کودکان با بیماریهای روده و کبد، و کسانی که داروهای خاص مصرف میکنند، به ارزیابی دقیقتری نیاز دارند. در مورد آهن نیز سن، میزان دریافت از غذا، سابقه تولد و نتیجه آزمایش مهم است و نمیتوان یک نسخه یکسان برای همه کودکان پیچید.
بدغذایی چه زمانی دلیل کافی برای مولتیویتامین نیست؟
بسیاری از کودکان در دورههایی غذاهای محدودی میخورند، اما اگر رشد و انرژی آنها مناسب باشد، این وضعیت لزوماً به معنی کمبود ویتامین نیست. اشتهای کودک هم از روزی به روز دیگر تغییر میکند و مقایسه او با خواهر، برادر یا همسالان معمولاً معیار دقیقی نیست.
بهجای شروع خودسرانه مولتیویتامین، طی چند روز تا یک هفته الگوی غذایی کودک را بررسی کنید: آیا لبنیات یا جایگزین مناسب آن، منابع پروتئین، حبوبات، تخممرغ، میوه و سبزی در برنامه او حضور دارند؟ آیا کودک یک گروه غذایی را همیشه حذف میکند؟ پاسخ این پرسشها برای تصمیمگیری از تعداد قاشق غذای یک وعده مهمتر است.
چرا مصرف خودسرانه مکمل میتواند مشکلساز شود؟
ویتامینها همیشه بیخطر نیستند. ویتامینهای محلول در چربی مانند A و D میتوانند در بدن تجمع پیدا کنند و مصرف بیشازحد آهن نیز ممکن است برای کودک خطرناک باشد. همزمانی چند محصول، از مولتیویتامین و شربت اشتها تا فرآوردههای تقویتی، احتمال دریافت تکراری یک ماده را افزایش میدهد.
عبارتهایی مانند «تقویت هوش»، «افزایش قد» یا «تقویت سیستم ایمنی» روی بستهبندی، بهتنهایی دلیل مناسبی برای خرید نیستند. مکمل نمیتواند جای خواب کافی، غذای متنوع، فعالیت بدنی و درمان علت اصلی بیاشتهایی یا اختلال رشد را بگیرد.
قبل از خرید مکمل کودک چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
- سن و وزن درجشده روی محصول را با مشخصات کودک تطبیق دهید.
- ترکیبات و مقدار هر ماده مغذی را بخوانید و محصولات همپوشان را هم در نظر بگیرید.
- فرم دارویی را متناسب با توانایی کودک در بلع انتخاب کنید و از فرآوردههای فاقد مجوز یا نگهداریشده در شرایط نامناسب استفاده نکنید.
- دستور مصرف، شرایط نگهداری و فاصله لازم با بعضی داروها یا غذاها را از پزشک یا داروساز بپرسید.
- مکمل را دور از دسترس کودک نگه دارید؛ ظاهر شیرین شربتها میتواند خطر مصرف اتفاقی را بیشتر کند.
اگر کودک پس از مصرف مکمل دچار تهوع مداوم، استفراغ، یبوست شدید، بثورات پوستی یا تغییر غیرعادی رفتار شد، ادامه مصرف را بدون مشورت پیگیری نکنید. در صورت مصرف تصادفی مقدار زیاد، باید فوراً از خدمات اورژانسی یا مراکز مسمومیت کمک گرفت.
جمعبندی؛ انتخاب مکمل باید بر پایه نیاز کودک باشد
مکملهای غذایی کودکان زمانی ارزشمند و ضروریاند که کمبود یا نیاز ویژه کودک مشخص شده باشد. برای کودک سالم با رشد مناسب، غذای متنوع معمولاً پایه اصلی تغذیه است و مولتیویتامین خودسرانه مزیت قطعی ایجاد نمیکند. در نوزادان، کودکان نارس، مبتلا به بیماریهای مزمن یا دارای رژیم محدود، تصمیمگیری را به پزشک و مراقب سلامت بسپارید و هیچ مکملی را صرفاً بر اساس تبلیغ یا توصیه اطرافیان شروع نکنید.
