در اسهال، هدف اصلی فقط انتخاب غذا نیست؛ پیشگیری از کمآبی اهمیت بیشتری دارد. غذاهای مناسب برای اسهال کودکان باید سبک، کمچرب و قابلهضم باشند و در کنار محلول خوراکی جبران آب و املاح یا ORS به کودک داده شوند. شیر مادر قطع نمیشود و کودکانی که میتوانند غذا بخورند، معمولاً نباید برای چند روز گرسنه بمانند.
وعدههای کوچک و مکرر بهتر از یک بشقاب بزرگ تحمل میشوند. اگر کودک استفراغ هم دارد، مایعات و غذا را با مقدار کم و فاصلههای کوتاه شروع کنید؛ بیحالی، ادرار کم، خشکی دهان، خون در مدفوع یا ناتوانی در نوشیدن نیازمند تماس با پزشک است.
غذاهای مناسب برای اسهال کودکان کداماند؟
غذای مناسب به سن کودک، شدت اسهال و میزان تحمل او بستگی دارد. گزینههای زیر برای بیشتر کودکان بالای شش ماه، در صورت نداشتن حساسیت غذایی و با توجه به رژیم معمولشان، قابل استفادهاند:
- برنج کته یا فرنی برنج کمشیرین: نرم و ساده است و معمولاً فشار زیادی به دستگاه گوارش وارد نمیکند.
- سیبزمینی آبپز یا پوره ساده: بدون کره، خامه، فلفل و روغن زیاد به کودک بدهید.
- موز رسیده: بهصورت لهشده یا در حجم کم، گزینهای نرم و قابلحمل برای میانوعده است.
- نان ساده، کته یا ماکارونی ساده: در وعدههای کوچک میتوانند انرژی مورد نیاز کودک را تأمین کنند.
- سوپ ساده: سوپ برنج، هویج و مقدار کمی مرغ، بدون چربی و ادویه تند، انتخاب مناسبی است؛ سوپ نباید جای ORS را بگیرد.
- مرغ یا گوشت کمچرب پخته: وقتی اشتهای کودک بهتر شد، مقدار کمی از آن را به شکل ریشریش یا نرم به غذا اضافه کنید.
- ماست ساده: بعضی کودکان آن را بهخوبی تحمل میکنند، اما اگر نفخ یا شلتر شدن مدفوع ایجاد کرد، فعلاً مصرفش را متوقف و با پزشک مشورت کنید.
نحوه غذا دادن هنگام اسهال
کودک را مجبور به خوردن نکنید، اما هر چند ساعت یک بار غذای کمحجم پیشنهاد دهید. غذاهای نرم و کمادویه را تازه آماده کنید و اگر کودک تمایل دارد، بهتدریج به مقدار معمول برگردید؛ حذف طولانیمدت غذا میتواند دریافت انرژی را کم کند.
برای شیرخوار، شیردهی باید با دفعات بیشتر ادامه یابد. شیر خشک را طبق دستور همیشگی آماده کنید و آن را رقیق نکنید، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد. برای کودک بزرگتر، ORS را مطابق دستور روی بسته و بهصورت جرعهجرعه بدهید؛ آبمیوه، نوشابه و محلولهای خانگی با اندازهگیری نامطمئن جایگزین مناسبی نیستند.
چه خوراکیهایی اسهال کودک را بدتر میکنند؟
برخی مواد غذایی بهدلیل چربی، قند یا ادویه زیاد ممکن است علائم را تشدید کنند یا جای مایعات مفید را بگیرند. تا بهتر شدن وضعیت، این گزینهها را محدود کنید:
- نوشابه، آبمیوه صنعتی، شربت و نوشیدنیهای بسیار شیرین؛
- غذاهای سرخشده، فستفود، سوسیس و خوراکیهای پرچرب؛
- تنقلات شور و شیرین، شکلات و دسرهای سنگین؛
- غذاهای تند و پرادویه؛
- حبوبات، کلم و سبزیهای نفاخ یا خوراکیهای خام و پرفیبر، اگر باعث نفخ و ناراحتی کودک میشوند.
رژیم معروف موز، برنج، پوره سیب و نان تست میتواند چند انتخاب ساده فراهم کند، اما لازم نیست کودک فقط به همین چهار ماده محدود شود. تنوع متناسب با سن و تحمل کودک بهتر از حذف گسترده غذاهاست.
مایعات و محلول ORS چرا از غذا مهمترند؟
اسهال آب و املاح بدن را از دست میدهد و غذا بهتنهایی این کمبود را جبران نمیکند. محلول ORS برای بازگرداندن آب و املاح طراحی شده است؛ آن را کمغلظت یا غلیظتر از دستور آماده نکنید و باقیمانده محلول آمادهشده را طبق دستور روی بسته نگهداری یا دور بریزید.
اگر کودک بالا میآورد، چند دقیقه صبر کنید و سپس مقدار بسیار کم را با قاشق یا جرعههای کوچک و پیدرپی امتحان کنید. استفراغ مداوم، امتناع از نوشیدن یا هر نشانه کمآبی، بهخصوص در شیرخواران، دلیل مراجعه پزشکی است. این توصیهها جایگزین معاینه و نظر پزشک نیستند.
چه زمانی انتخاب غذا کافی نیست؟
اگر اسهال شدید است، کودک تب قابلتوجه دارد، خون یا سیاهی در مدفوع دیده میشود، درد شکم شدید دارد یا بهطور غیرعادی خوابآلود و بیحال است، فقط با تغییر رژیم غذایی منتظر نمانید. نوزادان و کودکان کمسن ممکن است سریعتر دچار کمآبی شوند و به ارزیابی زودتر نیاز دارند.
کم شدن واضح ادرار، خشکی زبان و دهان، نداشتن اشک هنگام گریه، فرورفتگی چشمها و سرد یا بیحال شدن کودک از نشانههایی هستند که باید جدی گرفته شوند. مدت ادامه اسهال و مقدار نوشیدن کودک را نیز برای توضیح دقیقتر به پزشک یادداشت کنید.
جمعبندی: غذاهای مناسب برای اسهال کودکان
غذاهای مناسب برای اسهال کودکان شامل برنج و کته ساده، سیبزمینی آبپز، موز رسیده، نان ساده، سوپ کمچرب و در صورت تحمل، مقدار کمی مرغ یا ماست ساده است. وعدههای کوچک، ادامه شیردهی و مصرف درست ORS از حذف کامل غذا مهمترند. نوشیدنیهای شیرین و غذاهای چرب را کنار بگذارید و در صورت مشاهده علائم کمآبی یا هشدار، کودک را برای ارزیابی پزشکی ببرید.
