فهرست غذاهای ممنوع برای نوزاد و کودک فقط به خوراکیهای ناسالم محدود نمیشود. بعضی غذاها در یک سن بهدلیل خطر مسمومیت یا آسیب، نباید اصلاً مصرف شوند و بعضی دیگر با وجود ارزش غذایی، اگر در اندازه یا شکل نامناسب ارائه شوند میتوانند باعث خفگی شوند.
مهمترین مرز سنی، ۱۲ ماهگی است: عسل و شیر گاو بهعنوان نوشیدنی پیش از یکسالگی مناسب نیستند، و خوراکیهای سفت، گرد یا چسبنده ممکن است تا سالهای بعد هم خطرناک بمانند. این توصیهها جایگزین نظر پزشک، بهویژه برای نوزاد نارس یا کودک دارای بیماری زمینهای، نیستند.
غذاهای ممنوع برای نوزاد و کودک بر اساس سن و خطر
عسل تا پایان ۱۲ ماهگی
عسل ممکن است حاوی اسپور باکتری Clostridium botulinum باشد. دستگاه گوارش نوزاد زیر یکسال برای مقابله با این خطر آمادگی کافی ندارد و مصرف عسل میتواند به بوتولیسم نوزادی منجر شود؛ بیماریای نادر اما جدی که با ضعف عضلات، بیحالی، گریه ضعیف یا یبوست همراه میشود.
عسل را در چای، شیر، فرنی، کیک و پستانک نوزاد هم اضافه نکنید. پاستوریزه یا حرارتدیده بودن عسل، مجوز مصرف آن پیش از یکسالگی نیست.
شیر گاو بهعنوان نوشیدنی پیش از یکسالگی
شیر گاو کامل نباید نوشیدنی اصلی نوزاد زیر ۱۲ ماه باشد و نباید جای شیر مادر یا شیر خشک را بگیرد. این شیر آهن کافی برای نیاز نوزاد ندارد و مصرف زیاد آن میتواند دریافت بعضی مواد مغذی را مختل کند یا فشار بیشتری به کلیههای نوزاد وارد کند.
پس از شروع غذای کمکی، مقدار کمی شیر گاو در پخت بعضی غذاها با نوشیدن یک لیوان شیر متفاوت است؛ اما برای کودک زیر یکسال، جایگزین کردن شیر مادر یا شیر خشک با شیر گاو تصمیم مناسبی نیست.
آبمیوه، نوشیدنیهای شیرین و کافئیندار
نوزاد زیر یکسال به آبمیوه نیاز ندارد. آبمیوه خانگی هم قند آزاد بیشتری نسبت به میوه کامل دارد، فیبر کمتری به بدن میرساند و میتواند کودک را به طعم شیرین عادت دهد. در کودکان بزرگتر نیز آبمیوه نباید جای آب، شیر یا میوه کامل را بگیرد.
نوشابه، شربت، نوشیدنی انرژیزا، چای پررنگ، قهوه، قهوه فوری و نوشیدنیهای حاوی کافئین برای کودک مناسب نیستند. کافئین میتواند خواب و ضربان قلب را تحتتأثیر قرار دهد و نوشیدنیهای شیرین نیز ارزش غذایی قابلتوجهی ندارند.
خوراکیهای ممنوع یا پرخطر بهدلیل احتمال خفگی
خفگی به سن دقیق وابسته نیست؛ توانایی جویدن، تعداد دندانها، اندازه تکه و نحوه نشستن کودک هم اهمیت دارد. خوراکیهای زیر را به شکل کامل، سفت یا گرد به نوزاد و کودک خردسال ندهید:
- آجیل و مغزهای کامل، بادامزمینی و دانههای سفت؛
- انگور کامل، گیلاس و توتهای درشت؛ انگور باید از طول به چهار قسمت تقسیم و هسته آن خارج شود؛
- پاپکورن، آبنبات، تافی و آدامس؛
- سوسیس حلقهای، تکههای بزرگ پنیر یا گوشت و لقمههای خشک و سفت؛
- هویج، سیب و سایر سبزیها و میوههای سفت بهصورت خام و تکهدرشت؛
- یک قاشق پر کره بادامزمینی یا کره مغزها که ممکن است به سقف دهان بچسبد.
مغزها را میتوان به شکل پودر یا کرهای رقیقشده و در مقدار کم، متناسب با مرحله رشد کودک، ارائه کرد. میوه و سبزی سفت باید بخارپز، نرم یا به قطعههای مناسب تبدیل شود. کودک هنگام غذا خوردن باید نشسته باشد، نه در حال راه رفتن، بازی کردن یا دراز کشیدن.
غذاهای خام، غیرپاستوریزه و نیمپز برای کودک مناسب نیستند
شیر، پنیر، ماست یا آبمیوه غیرپاستوریزه ممکن است میکروبهایی مانند سالمونلا، ایکولای و لیستریا داشته باشند. برای نوزاد، کودک خردسال، زن باردار و افراد دارای ضعف ایمنی، انتخاب محصولات پاستوریزه اهمیت بیشتری دارد.
تخممرغ نیمپز، گوشت و مرغ خام یا نیمپز، ماهی خام و صدف خام نیز میتوانند خطر عفونت غذایی داشته باشند. تخممرغ باید تا سفت شدن سفیده و زرده و گوشت و مرغ تا پخت کامل آماده شوند؛ چشاندن مایه خام کیک یا گوشت خام هم کار بیخطری نیست.
ماهیهای پرجیوه و خوراکیهای دریایی نامطمئن
ماهی منبع خوبی از پروتئین و اسیدهای چرب مفید است، اما برخی ماهیهای بزرگ و شکارچی جیوه بیشتری در بدن خود جمع میکنند. برای کودک، ماهی کمجیوه و کاملاً پخته انتخاب بهتری است و بهتر است ماهیهای بزرگ شکارچی بهطور منظم در برنامه غذایی قرار نگیرند.
از ماهی یا کنسرو ماهی با منشأ نامعلوم، محصولی که زنجیره سرد آن حفظ نشده و ماهی خام یا نیمپز برای کودک استفاده نکنید. استخوانهای ماهی را با دقت جدا کنید؛ حتی یک استخوان کوچک میتواند خطر گیر کردن در گلو داشته باشد.
نمک، شکر و خوراکیهای فرآوریشده را محدود کنید
نمک و شکر افزوده برای نوزاد لازم نیست. ذائقه کودک از سالهای نخست شکل میگیرد و افزودن نمک به سوپ، پوره یا غذای خانواده میتواند او را به طعم شور عادت دهد. عسل، شیرهها، خرما و آبمیوه نیز هرچند طبیعی باشند، در محاسبه قند دریافتی بیاثر نیستند.
چیپس، پفک، فستفود، کیکهای بستهبندی، کالباس، سوسیس و تنقلات شور معمولاً مقدار زیادی نمک، قند یا چربی دارند. ممنوعیت مطلق همه این خوراکیها برای هر کودک یکسان نیست، اما نباید جای غذای اصلی را بگیرند و برای نوزاد انتخاب مناسبی نیستند.
چطور غذای پرخطر را برای کودک ایمنتر کنیم؟
- غذا را بافتنرم و متناسب با توان جویدن کودک آماده کنید.
- خوراکیهای گرد را از طول برش دهید و هسته، تیغ و استخوان را جدا کنید.
- برچسب پاستوریزه بودن لبنیات و تاریخ مصرف محصولات را بررسی کنید.
- هنگام غذا خوردن کنار کودک بمانید و او را در صندلی یا حالت نشسته قرار دهید.
- برای نوزاد، غذای جدید را جداگانه و در مقدار کم امتحان کنید تا در صورت بروز واکنش، شناسایی عامل آسانتر باشد.
اگر کودک پس از خوردن غذا دچار تورم لب و زبان، خسخس، دشواری تنفس، استفراغ مکرر یا بیحالی شد، موضوع را جدی بگیرید و فوراً از خدمات پزشکی کمک بگیرید.
جمعبندی: شناخت غذاهای ممنوع برای نوزاد و کودک یعنی توجه همزمان به سن، آلودگی احتمالی و خطر خفگی. عسل تا پایان یکسالگی ممنوع است، شیر گاو نباید نوشیدنی نوزاد زیر یکسال باشد و خوراکیهای سفت، گرد، خام یا چسبنده باید با انتخاب و آمادهسازی ایمن جایگزین شوند.
