تغذیه کودک بدغذا با اصرار، تهدید یا پختن چند غذای جداگانه برای هر وعده معمولاً آسانتر نمیشود. آنچه بیشتر کمک میکند، برنامهای قابل پیشبینی، سهمهای کوچک، کنار هم گذاشتن غذای آشنا و جدید و کنار کشیدن والد از نقش اجبارکننده است.
والد تعیین میکند چه غذایی، چه زمانی و کجا سرو شود؛ کودک تصمیم میگیرد از غذای موجود چه مقدار بخورد. این مرزبندی ساده، هم فشار وعدههای غذایی را کم میکند و هم به کودک فرصت میدهد نشانههای گرسنگی و سیری خود را بهتر بشناسد.
تغذیه کودک بدغذا را از جنگِ سر سفره جدا کنید
بدغذایی همیشه به معنی لجبازی یا کمکاری والدین نیست. اشتهای کودک میتواند از یک روز تا روز دیگر تغییر کند و بعضی کودکان به بو، بافت، دما یا ظاهر غذا حساسترند. هدف، وادار کردن کودک به خوردن یک غذای خاص نیست؛ هدف این است که بهتدریج دامنه غذاهای پذیرفتهشده بیشتر شود.
وقتی هر لقمه با خواهش، تهدید یا مقایسه همراه شود، غذا خوردن به میدان قدرت تبدیل میشود. جملههایی مانند «اگر سبزی بخوری دسر میگیری» هم ممکن است این پیام را ایجاد کند که غذای اصلی ناخوشایند و شیرینی، پاداش واقعی است.
برنامه غذایی منظم، اشتهای کودک را قابل پیشبینی میکند
وعدههای اصلی و میانوعدهها را در ساعتهای تقریباً مشخص تنظیم کنید و بین آنها خوراکیهای پراکنده ندهید. کودک لازم نیست در هر وعده مقدار زیادی بخورد، اما اگر تمام روز با بیسکویت، آبمیوه، شیر یا لقمههای کوچک سیر باشد، هنگام غذای اصلی گرسنگی کافی نخواهد داشت.
میانوعده باید بخشی از برنامه باشد، نه راهی برای جبران هر وعدهای که کودک نخورده است. نوشیدنیهای شیرین و آبمیوه نیز میتوانند اشتها را کم کنند؛ آب و شیر ساده، متناسب با سن و شرایط کودک، انتخابهای مناسبتری هستند.
زمان غذا خوردن را کوتاه و آرام نگه دارید. اگر کودک بعد از مدتی معقول غذا نمیخورد، بدون بحث و عصبانیت سفره را جمع کنید و وعده بعدی را طبق برنامه ارائه دهید.
غذای جدید را کنار غذای آشنا بگذارید
کودک بدغذا ممکن است یک ماده غذایی را بارها نپذیرد و بعد، ناگهان آن را امتحان کند. پس از یک بار رد شدن، آن غذا را برای همیشه حذف نکنید. مقدار کمی از غذای جدید را کنار غذایی بگذارید که کودک معمولاً میخورد و از او انتظار خوردن فوری نداشته باشید.
تغییر شکل غذا هم گاهی مؤثر است. برای نمونه، هویج را یک بار خامِ مناسب سن، بار دیگر پخته یا در کنار ماست سرو کنید. بااینحال بهتر است برای جلب رضایت کودک، نمک، شکر یا سسهای شیرین را بیش از حد اضافه نکنید.
- غذای جدید را در سهم کوچک سرو کنید تا امتحان کردن آن برای کودک دشوار به نظر نرسد.
- غذا را با عنوانهایی مثل «مقوی» یا «دارویی» تحمیل نکنید؛ درباره رنگ، شکل و مزه آن ساده صحبت کنید.
- اگر کودک غذا را لمس یا بو کرد، این را بخشی از آشنایی با غذا بدانید، نه شکست کامل.
- برای هر وعده دستکم یک گزینه آشنا در نظر بگیرید، اما چند غذای جایگزین جداگانه نپزید.
نقش والد در وعده غذایی چیست؟
کودک از رفتار بزرگترها بیشتر از توصیههای مستقیم یاد میگیرد. اگر اعضای خانواده تا حد امکان غذای مشترک بخورند و والد با آرامش غذاهای متنوع را امتحان کند، کودک فرصت مشاهده و تقلید پیدا میکند.
از مقایسه با خواهر، برادر یا همسنوسالها پرهیز کنید. همچنین بشقاب کودک را بهعنوان معیار موفقیت روزانه نسنجید؛ یک وعده کمخوری بهتنهایی معنای خاصی ندارد و روند کلی اشتها، انرژی و رشد مهمتر است.
مشارکت ساده هم میتواند مقاومت را کم کند: شستن سبزی، چیدن قاشقها، انتخاب بین دو میوه یا شکل دادن به کوکو. این مشارکت نباید بهانهای برای مجبور کردن کودک به خوردن همان غذایی باشد که آماده کرده است.
برای کودک بدغذا بشقاب کوچک و ترکیب متعادل بسازید
بشقاب بزرگ و پر میتواند برای کودک دافعهآور باشد. مقدار کمی غذا بکشید و اگر خواست، دوباره اضافه کنید. در طول روز، ترکیبی از منابع پروتئین، غلات، سبزی و میوه و لبنیات را در دسترس قرار دهید؛ لازم نیست همه این گروهها در یک بشقاب یا یک وعده کامل مصرف شوند.
اگر کودک فقط چند غذای محدود میخورد، همان غذاهای پذیرفتهشده را نقطه شروع قرار دهید. مثلاً میتوان در کنار نان یا برنج مورد علاقه، مقدار کمی تخممرغ، حبوبات، گوشت یا سبزی را بدون پنهانکاری و فشار ارائه کرد. پنهان کردن مداوم مواد غذایی ممکن است اعتماد کودک به غذا را کم کند.
غذا باید متناسب با سن کودک، نرم و از نظر اندازه ایمن باشد. خوراکیهایی که خطر خفگی دارند، مانند دانههای کامل، تکههای سفت و گرد یا لقمههای بزرگ، باید با شکل و آمادهسازی مناسب سن کودک ارائه شوند و کودک هنگام خوردن تنها نماند.
چه زمانی بدغذایی فقط یک مرحله نیست؟
اگر کودک رشد طبیعی دارد، فعال است و در مجموع از چند گروه غذایی استفاده میکند، بدغذایی اغلب با مدیریت آرام و پیوسته بهتر میشود. اما محدودیت شدید غذایی همیشه موضوع رفتاری نیست و گاهی به مشکلات بلع، حساسیت حسی، ناراحتی گوارشی یا کمبودهای تغذیهای مرتبط است.
کاهش وزن، توقف رشد، رنگپریدگی و خستگی، یبوست یا اسهال مداوم، درد هنگام غذا خوردن، سرفه یا خفگی، استفراغ و ترس شدید از غذا از نشانههایی هستند که باید با پزشک در میان گذاشته شوند. اطلاعات این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک و برنامه غذایی متناسب با شرایط اختصاصی کودک نیست.
جمعبندی: راهکار مؤثر برای تغذیه کودک بدغذا
تغذیه کودک بدغذا با ثبات، تکرار بدون فشار و الگوی غذایی خانوادگی بهتر پیش میرود. وعدههای منظم، سهم کوچک، یک غذای آشنا در کنار غذای جدید و پرهیز از جایزه و تهدید، مسیر عملیتری از وادار کردن کودک به تمام کردن بشقاب است. اگر رشد یا بلع کودک نگرانکننده است، به جای آزمونوخطای طولانی، از پزشک کمک بگیرید.
