میزان مصرف شیر در کودکان به سن و مقدار ماست و پنیری که در طول روز میخورند بستگی دارد. برای کودک سالم، هدف این نیست که هرچه شیر بیشتری بنوشد؛ مقدار مناسب باید در کنار غذای متنوع، اشتهای طبیعی و رشد مناسب تنظیم شود.
نوزاد زیر یک سال نباید شیر گاو را بهعنوان نوشیدنی اصلی دریافت کند. پس از یکسالگی، شیر میتواند بخشی از رژیم غذایی باشد، اما زیادهروی در آن جای غذاهای آهندار و وعدههای اصلی را میگیرد. این توصیهها عمومیاند و برای کودک دارای بیماری، حساسیت، کمخونی یا اختلال رشد باید نظر پزشک در اولویت باشد.
میزان مصرف شیر در کودکان بر اساس سن
مقدارهای زیر تقریبیاند و مجموع لبنیات روزانه را بهتر است در چند نوبت و همراه غذا تقسیم کنید:
- تولد تا ۶ ماهگی: شیر مادر یا شیرخشک غذای اصلی است. برای نوزاد شیرخوار، اندازهگیری دقیق حجم شیر مادر ممکن نیست و تعداد دفعات شیر خوردن باید بر اساس نشانههای گرسنگی و سیری باشد.
- ۶ تا ۱۲ ماهگی: با شروع غذای کمکی، شیر مادر یا شیرخشک همچنان بخش اصلی تغذیه میماند. شیر گاو، چه بهصورت نوشیدنی و چه برای جایگزینی شیر مادر یا شیرخشک، پیش از ۱۲ ماهگی مناسب نیست.
- ۱۲ تا ۲۴ ماهگی: معمولاً حدود ۴۸۰ تا ۷۱۰ میلیلیتر شیر کامل در روز کافی است؛ یعنی تقریباً ۲ تا ۳ پیمانه ۲۴۰ میلیلیتری. مقدار دقیق به مصرف ماست و پنیر و اشتهای کودک بستگی دارد.
- ۲ تا ۳ سالگی: حدود ۴۸۰ میلیلیتر لبنیات معادل شیر در روز، یعنی نزدیک به ۲ پیمانه، برای بسیاری از کودکان مناسب است.
- ۴ تا ۸ سالگی: نیاز روزانه معمولاً به حدود ۶۰۰ میلیلیتر لبنیات معادل شیر، یا نزدیک به ۲٫۵ پیمانه، میرسد.
- ۹ تا ۱۸ سالگی: مقدار راهنما حدود ۷۲۰ میلیلیتر، معادل ۳ پیمانه لبنیات، است؛ این مقدار میتواند از ترکیب شیر، ماست و پنیر تأمین شود.
این اعداد «سهم پیشنهادی لبنیات» هستند، نه الزام به نوشیدن همان حجم شیر. یک پیمانه شیر تقریباً معادل یک پیمانه ماست است؛ پنیر نیز در مقدار کمتری میتواند بخشی از همین سهم را تأمین کند.
چرا شیر زیاد برای کودک مناسب نیست؟
شیر ماده غذایی مفیدی است، اما مصرف زیاد آن میتواند کودک را برای مدت طولانی سیر نگه دارد و اشتهایش را برای گوشت، حبوبات، تخممرغ، سبزیها و دیگر غذاهای ضروری کاهش دهد. این موضوع در سالهای اول زندگی اهمیت بیشتری دارد، چون کمبود غذاهای آهندار ممکن است خطر کمخونی را افزایش دهد.
نوشیدن مکرر شیر در فاصله کوتاه، بهویژه با شیشه، ممکن است به پوسیدگی دندان کمک کند. شیر طعمدار و نوشیدنیهای شیری شیرین نیز به دلیل قند افزوده، جایگزین مناسبی برای شیر ساده نیستند.
شیر را چه زمانی و چگونه به کودک بدهیم؟
بهتر است شیر همراه برنامه منظم وعدهها و میانوعدهها ارائه شود، نه اینکه کودک تمام روز با لیوان یا شیشه شیر در دست داشته باشد. برای کودکان بزرگتر، نوشیدن آب در فاصله وعدهها انتخاب بهتری است.
- شیر را جایگزین صبحانه، ناهار یا شام نکنید.
- پس از دو سالگی، برای بیشتر کودکان شیر کمچرب یا بدون چربی انتخاب مناسبی است؛ مگر پزشک به دلیل شرایط رشد یا وضعیت پزشکی توصیه دیگری داشته باشد.
- شیر ساده را به شیرکاکائو و انواع شیرینشده ترجیح دهید.
- اگر کودک هم شیر و هم ماست و پنیر میخورد، مجموع آنها را در سهم روزانه حساب کنید.
برای نوزادانی که با شیرخشک تغذیه میشوند، حجم و تعداد وعدهها باید بر اساس دستور روی محصول و توصیه پزشک تنظیم شود. رقیق یا غلیظ کردن خودسرانه شیرخشک میتواند برای نوزاد خطرناک باشد.
اگر کودک شیر زیادی میخواهد یا شیر نمیخورد
اگر کودک بیش از مقدار معمول شیر مینوشد، کاهش تدریجی و ارائه شیر فقط در زمانهای مشخص معمولاً بهتر از قطع ناگهانی است. میتوان بخشی از وعده شیر را با یک میانوعده آهندار مانند نان و تخممرغ، حبوبات یا گوشت جایگزین کرد.
کودکی که شیر نمیخورد، لزوماً دچار کمبود کلسیم نیست؛ ماست ساده و پنیر کمنمک میتوانند بخشی از لبنیات مورد نیاز او را فراهم کنند. اما حذف کامل لبنیات، رژیم غذایی بسیار محدود، علائم حساسیت، رنگپریدگی، یبوست مداوم یا نگرانی درباره وزن و قد نیازمند ارزیابی تخصصی است و نباید با مکمل خودسرانه جبران شود.
جمعبندی میزان مصرف شیر در کودکان
میزان مصرف شیر در کودکان با افزایش سن تغییر میکند: شیر مادر یا شیرخشک تا یکسالگی اهمیت اصلی دارد، کودکان یک تا دو سال معمولاً به حدود ۴۸۰ تا ۷۱۰ میلیلیتر شیر کامل نیاز دارند و پس از آن مجموع شیر، ماست و پنیر باید متناسب با سن و رژیم غذایی کودک تنظیم شود. مقدار بیشتر همیشه بهتر نیست؛ تنوع غذا، دریافت آهن و حفظ اشتهای کودک از خودِ حجم شیر مهمتر است.
