تغذیه کودک هنگام تب و بیماری قرار نیست کودک را به خوردن یک وعدهٔ کامل وادار کند. در بیشتر بیماریهای کوتاهمدت، اولویت با تأمین مایعات، ادامهٔ شیر مادر یا شیرخشک و ارائهٔ غذاهای ساده در مقدار کم است. کمشدن اشتها برای مدت کوتاه معمولاً طبیعی است، اما کمآبی میتواند برای کودک خطرناک باشد.
غذا را بر اساس تحمل کودک پیش ببرید، نه بر اساس اجبار یا باورهایی مثل حذف کامل شیر و ماست. اگر کودک مایعات را نگه نمیدارد، ادرارش کم شده یا بیحالتر از معمول است، تغذیهٔ خانگی کافی نیست و باید از پزشک کمک گرفت. این مطلب جایگزین معاینه و توصیهٔ پزشکی نیست.
در تغذیه کودک هنگام تب و بیماری، مایعات اولویت دارند
تب، تعریق، تنفس سریع، استفراغ و اسهال میتوانند آب بدن را کم کنند. تعداد دفعات ادرار، رطوبت دهان، اشک هنگام گریه و سطح هوشیاری، سرنخهای عملیتری از وضعیت کودک نسبت به مقدار غذایی هستند که خورده است.
برای نوزاد شیرخوار، شیر مادر را با دفعات بیشتر و حجم کمتر پیشنهاد کنید. شیرخشک باید با همان نسبت معمول آماده شود و رقیقکردن آن میتواند دریافت انرژی و املاح کودک را مختل کند. به نوزاد زیر شش ماه آب ساده ندهید، مگر پزشک توصیه کرده باشد.
کودک بزرگتر میتواند جرعهجرعه آب، شیر، سوپ رقیق یا مایعات معمول و قابلتحمل را دریافت کند. در اسهال یا استفراغ، محلول خوراکی جبران آب و املاح از داروخانه، طبق دستور روی بسته، از نوشابه و آبمیوهٔ شیرین مناسبتر است.
اگر کودک استفراغ میکند
بهجای یک لیوان یا بطری کامل، مقدار کمی مایع را با فاصلههای کوتاه بدهید؛ برای مثال یک یا دو قاشق چایخوری در هر چند دقیقه. اگر استفراغ تکرار شد، حدود ۱۰ دقیقه مکث کنید و دوباره با مقدار کمتر شروع کنید. ادامهدار بودن استفراغ یا ناتوانی کودک در نگهداشتن حتی جرعههای کوچک، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
چه غذاهایی برای کودک تبدار قابلتحملترند؟
غذای مناسب، غذایی است که کودک آن را میپذیرد و پس از خوردن، تهوع یا دلدردش بیشتر نمیشود. حجم کم و دفعات بیشتر معمولاً از یک بشقاب بزرگ بهتر تحمل میشود.
- سوپ سادهٔ حاوی برنج، سیبزمینی، هویج یا مقدار کمی گوشت و مرغ
- کته یا برنج نرم، سیبزمینی پخته و نان نرم
- موز، سیب پخته یا پورهٔ میوه بدون شکر افزوده
- ماست ساده یا شیر، اگر کودک پیش از بیماری هم آنها را بهخوبی تحمل میکرد
- تخممرغ یا گوشت نرم در مقدار کم، در صورتی که کودک میل داشته باشد
لازم نیست برای کودک بیمار غذای کاملاً متفاوتی بپزید. غذاهای آشنای خانه، با نمک و چربی کمتر و بافت نرمتر، اغلب انتخاب عملیتری هستند؛ بهویژه وقتی گرفتگی بینی، گلودرد یا ضعف، جویدن را دشوار کرده است.
آیا هنگام تب باید شیر، ماست یا غذاهای معمول حذف شوند؟
تب بهتنهایی باعث نمیشود کودک نتواند لبنیات مصرف کند یا نیاز به رژیم محدودکننده داشته باشد. شیر مادر و شیرخشک همچنان منبع اصلی تغذیهٔ نوزاد هستند و برای کودک بزرگتر نیز لبنیات، در صورت تحمل، قابل استفادهاند.
حذف یک مادهٔ غذایی فقط به دلیل توصیههای رایج میتواند دریافت انرژی کودک را کمتر کند. استثنا زمانی است که کودک پس از مادهای مشخص، علائم تکرارشوندهای مانند استفراغ، دلدرد یا اسهال پیدا کند؛ در این حالت مقدار آن را متوقف کنید و برای تصمیم بعدی از پزشک راهنمایی بگیرید.
چه چیزهایی ممکن است حال کودک را بدتر کند؟
غذاهای سرخکرده، بسیار چرب، تند یا پرادویه ممکن است تهوع و ناراحتی گوارشی را بیشتر کنند. نوشابه، نوشیدنیهای انرژیزا، آبمیوهٔ صنعتی و خوراکیهای بسیار شیرین هم جای مایعات مناسب را نمیگیرند و در صورت اسهال انتخاب خوبی نیستند.
به کودک زیر یک سال عسل ندهید؛ عسل حتی اگر برای آرامکردن گلو پیشنهاد شود، برای این گروه سنی مناسب نیست. دمنوشها و ترکیبات گیاهی نیز نباید جای شیر، آب یا محلول جبران آب و املاح را بگیرند، چون مقدار و ایمنی آنها برای همهٔ کودکان یکسان نیست.
غذا دادن اجباری، تب را پایین نمیآورد
کودک بیمار ممکن است یک یا چند وعده غذای معمول را نخورد. اصرار، تهدید یا سرگرمکردن افراطی برای وارد کردن غذا میتواند اضطراب کودک و مقاومت او را بیشتر کند؛ بهتر است هر چند ساعت مقدار کمی غذای ساده پیشنهاد دهید و انتخاب نهایی را به اشتهای او بسپارید.
اگر کودک فقط چند لقمه میخورد اما مایعات کافی دریافت میکند و وضعیت عمومیاش خوب است، معمولاً میتوان رژیم عادی را بهتدریج ادامه داد. با بهتر شدن حال، مقدار و تنوع غذا را آرامآرام به برنامهٔ معمول برگردانید.
نشانههایی که تغذیهٔ خانگی برای آنها کافی نیست
در نوزاد زیر سه ماه، تب ۳۸ درجهٔ سانتیگراد یا بیشتر باید جدی گرفته شود و ارزیابی پزشکی لازم دارد. در هر سنی، دشواری تنفس، تشنج، بیحالی شدید، سفتی گردن، درد قابلتوجه، استفراغ مکرر یا بدتر شدن سریع حال کودک از علائم هشدار هستند.
خشکی دهان، نداشتن اشک، گودی چشم، خوابآلودگی غیرعادی و کمشدن واضح ادرار میتواند با کمآبی همراه باشد. اگر کودک چند ساعت مایعات را نگه نمیدارد یا ادرارش به شکل محسوسی کم شده است، برای دریافت راهنمایی پزشکی منتظر بهتر شدن اشتها نمانید.
جمعبندی تغذیه کودک هنگام تب و بیماری
در تغذیه کودک هنگام تب و بیماری، مایعات و حال عمومی کودک مهمتر از تمامکردن یک بشقاب غذا هستند. شیر مادر یا شیرخشک را ادامه دهید، برای کودک بزرگتر مایعات مناسب و جرعهجرعه فراهم کنید و غذاهای نرم و آشنا را بدون اجبار پیشنهاد دهید. از نوشیدنیهای بسیار شیرین، داروهای گیاهی نامطمئن و حذف بیدلیل لبنیات پرهیز کنید و با دیدن نشانههای کمآبی یا علائم هشدار، ارزیابی پزشکی بگیرید.
