میزان آب مورد نیاز کودک در روز فقط به عدد روی لیوان محدود نمیشود؛ شیر، سوپ، میوه، سبزی و دیگر غذاهای آبدار هم در دریافت مایعات حساب میشوند. مقدار مناسب به سن، نوع تغذیه، فعالیت بدنی، دمای هوا و وضعیت سلامت کودک بستگی دارد.
نوزادان زیر شش ماه معمولاً به آب جداگانه نیاز ندارند و شیر مادر یا شیرخشک، مایعات مورد نیازشان را فراهم میکند. بعد از شش ماهگی میتوان آب ساده را کمکم در فنجان به کودک معرفی کرد، اما تا پایان یکسالگی شیر مادر یا شیرخشک همچنان بخش اصلی تغذیه و دریافت مایعات است.
میزان آب مورد نیاز کودک در روز بر اساس سن
اعداد زیر راهنمایی تقریبی برای مجموع آب دریافتی از شیر، نوشیدنیها و غذاها هستند؛ بنابراین نباید همه آنها را بهعنوان حجم آب خالص در نظر گرفت.
- تولد تا ۶ ماهگی: حدود ۷۰۰ میلیلیتر مایعات در روز که معمولاً از شیر مادر یا شیرخشک تأمین میشود. آب ساده، چای و آبمیوه برای این سن مناسب نیستند، مگر با دستور پزشک.
- ۷ تا ۱۲ ماهگی: مجموع آب دریافتی حدود ۸۰۰ میلیلیتر در روز است. میتوان در طول روز مقدار کمی آب ساده، معمولاً حدود ۱۲۰ تا ۲۴۰ میلیلیتر، در فنجان به کودک داد و باقی مایعات را از شیر و غذا دریافت کرد.
- ۱ تا ۳ سالگی: مجموع آب مورد نیاز حدود ۱٫۳ لیتر در روز است. بخشی از این مقدار از شیر، ماست، میوه و غذاها تأمین میشود؛ پس مقدار آب نوشیدنی هر کودک یکسان نخواهد بود.
- ۴ تا ۸ سالگی: مجموع آب دریافتی معمولاً نزدیک به ۱٫۷ لیتر در روز است. کودکانی که زیاد فعالیت میکنند یا در هوای گرم بازی دارند، ممکن است به مایعات بیشتری نیاز داشته باشند.
- ۹ تا ۱۳ سالگی: نیاز روزانه دختران حدود ۲٫۱ لیتر و پسران حدود ۲٫۴ لیتر از مجموع آب غذا و نوشیدنی است.
- ۱۴ تا ۱۸ سالگی: این مقدار برای دختران حدود ۲٫۳ لیتر و برای پسران حدود ۳٫۳ لیتر در روز برآورد میشود؛ فعالیت ورزشی و تعریق میتواند نیاز را افزایش دهد.
این اعداد برای برنامهریزی کلی هستند، نه نسخهای دقیق برای همه کودکان. رنگ ادرار، تعداد دفعات ادرار، میزان تعریق و حال عمومی کودک در کنار سن، تصویر بهتری از وضعیت آب بدن میدهد.
نوزاد از چه زمانی میتواند آب بخورد؟
تا حدود ششماهگی، کلیههای نوزاد هنوز برای دریافت حجم زیاد آب آماده نیستند و شیر مادر یا شیرخشک، هم انرژی و هم مایعات لازم را فراهم میکند. دادن آب به نوزاد ممکن است جای شیر را بگیرد و در مواردی باعث بههمخوردن تعادل سدیم خون شود.
پس از شروع غذای کمکی، آب را با چند جرعه کوچک و در فنجان ارائه کنید. شیشه شیر یا پستانک برای آب لازم نیست و بهتر است کودک بهتدریج نوشیدن از فنجان را یاد بگیرد. شیرخشک نیز باید دقیقاً طبق دستور روی بسته آماده شود؛ رقیق کردن آن برای تأمین آب بیشتر، ایمن نیست.
چه زمانی کودک به آب بیشتری نیاز دارد؟
در روزهای گرم، هنگام تب، اسهال، استفراغ یا فعالیت بدنی شدید، از دست دادن مایعات بیشتر میشود. در چنین شرایطی مقدار مورد نیاز به شدت علائم و سن کودک بستگی دارد و نمیتوان برای همه یک عدد ثابت تعیین کرد.
- در هوای گرم یا زمان بازی، آب را در فاصلههای کوتاه پیشنهاد دهید.
- برای کودک مدرسهای، یک بطری قابل شستوشو همراهش بگذارید تا نوشیدن آب به زمان تشنگی شدید موکول نشود.
- در اسهال و استفراغ، محلول خوراکی جبران آب و املاح با نظر پزشک یا داروساز میتواند مناسبتر از آب خالی باشد.
- نوشابه، نوشیدنیهای انرژیزا و آبمیوه جایگزین آب نیستند و مصرف زیاد نوشیدنیهای شیرین میتواند اشتها و سلامت دندانها را تحت تأثیر قرار دهد.
نشانههای کمآبی در کودک را جدی بگیرید
تشنگی بهتنهایی معیار کاملی نیست؛ کودکان خردسال ممکن است نتوانند نیاز خود را بهموقع بیان کنند. خشکی دهان و زبان، ادرار تیره یا کم، کاهش اشک هنگام گریه، خوابآلودگی و بیحالی از نشانههایی هستند که باید زیر نظر گرفته شوند.
اگر کودک نمیتواند مایعات را نگه دارد، استفراغ یا اسهال مکرر دارد، بسیار بیحال است، چشمها گود افتادهاند یا برای مدت طولانی ادرار نکرده است، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید. در این وضعیتها درمان به علت کمآبی بستگی دارد و جایگزین کردن خودسرانه حجم زیادی آب ممکن است کافی یا مناسب نباشد.
چطور کودک را به نوشیدن آب عادت دهیم؟
آب را در طول روز و همراه وعدهها در دسترس بگذارید، نه فقط زمانی که کودک از تشنگی شکایت میکند. استفاده از فنجان یا بطری مورد علاقه کودک، نوشیدن آب توسط والدین و افزودن میوههای تازه به رژیم غذایی میتواند کمککننده باشد؛ اما برای شیرین کردن آب به شکر یا پودرهای نوشیدنی نیاز نیست.
اگر کودک مرتباً تشنه است، شبها برای نوشیدن آب بیدار میشود، بسیار زیاد ادرار میکند یا با وجود نوشیدن کافی بیحال به نظر میرسد، موضوع را با پزشک مطرح کنید. این علائم همیشه به کمبود ساده آب مربوط نیستند.
جمعبندی: میزان آب مورد نیاز کودک در روز با افزایش سن بیشتر میشود، اما مقدار دقیق آن فقط آب خالص نیست و شیر و غذاهای آبدار را هم شامل میشود. برای نوزاد زیر شش ماه آب جداگانه ندهید، از ششماهگی آب را بهتدریج معرفی کنید و در گرما، ورزش یا بیماری به نشانههای کمآبی توجه بیشتری داشته باشید.
