تغذیه مناسب برای سلامت دندان کودکان فقط به خوردن شیر و لبنیات محدود نمیشود. آنچه اهمیت بیشتری دارد، مقدار و دفعات مصرف قند، انتخاب میانوعدهها و مدت زمانی است که مواد شیرین یا چسبنده روی دندان میمانند. پوسیدگی زمانی آسانتر شکل میگیرد که باکتریهای دهان بارها در طول روز از قندها استفاده کنند و اسید تولید شود.
برای مراقبت بهتر، خوراکیهای شیرین را به مصرف گهگاهی و ترجیحاً همراه وعده اصلی محدود کنید، آب را نوشیدنی اصلی کودک قرار دهید و میانوعدههایی انتخاب کنید که هم مواد مغذی داشته باشند و هم مدت زیادی به دندان نچسبند. این توصیهها جای مسواکزدن با خمیردندان فلورایددار و معاینه منظم دندانپزشکی را نمیگیرند.
تغذیه مناسب برای سلامت دندان کودکان چه اصولی دارد؟
رژیم غذایی مناسب دندان کودک، بیشتر از آنکه به حذف کامل یک ماده غذایی وابسته باشد، به الگوی مصرف مربوط است. کودک ممکن است گاهی شیرینی بخورد و همچنان دندانهای سالمی داشته باشد؛ مشکل اصلی معمولاً خوردن مکرر خوراکیهای قندی در فاصله کوتاه، نوشیدن مداوم نوشیدنی شیرین یا خوابیدن با شیشه حاوی شیر و مواد شیرین است.
- آب ساده را انتخاب اصلی برای رفع تشنگی قرار دهید.
- خوراکیهای شیرین را به یک زمان مشخص، ترجیحاً همراه غذا، محدود کنید.
- از خوراکیهای چسبنده مثل تافی، پاستیل و میوه خشک شیرین بهصورت مکرر استفاده نکنید.
- بعد از میانوعده، بهویژه در خارج از خانه، چند جرعه آب به کودک بدهید.
- برچسب مواد غذایی را برای شناسایی شکر افزوده بررسی کنید.
کدام مواد غذایی به استحکام دندان کودک کمک میکنند؟
دندانها برای شکلگیری و حفظ ساختار خود به مواد مغذی مختلف نیاز دارند. لبنیات ساده مانند شیر، ماست بدون شکر و پنیر میتوانند کلسیم و فسفر مورد نیاز بدن را تأمین کنند. پنیر همچنین میانوعدهای کمقند است و در مقایسه با خوراکیهای شیرین، انتخاب مناسبتری برای فاصله بین وعدههای غذایی به شمار میرود؛ با این حال، هیچ مادهای بهتنهایی نقش محافظ قطعی ندارد.
تخممرغ، ماهی، حبوبات، گوشت و سبزیهای متنوع نیز بخشی از الگوی غذایی متعادل کودک هستند. دریافت کافی ویتامین D برای استفاده بدن از کلسیم اهمیت دارد، اما مصرف مکمل باید فقط با نظر پزشک انجام شود؛ نیاز کودک به سن، وضعیت رشد و شرایط سلامت او بستگی دارد.
میانوعدههای کاربردی برای خانه و مهدکودک
میانوعدهای که فقط از بیسکویت، کیک بستهبندی یا آبمیوه تشکیل شده باشد، معمولاً قند زیادی وارد برنامه غذایی کودک میکند. گزینههایی مانند سیب یا گلابی خردشده، خیار و هویج متناسب با سن، ماست ساده، تکهای پنیر با نان، یا تخممرغ آبپز میتوانند انتخابهای بهتری باشند.
برای کودکان کمسن، اندازه و بافت خوراکی باید با توان جویدن آنها هماهنگ باشد. مغزها و تکههای سفت مواد غذایی برای کودک خردسال خطر خفگی دارند و نباید بدون توجه به سن و توانایی جویدن او ارائه شوند.
قند و نوشیدنیهای شیرین چگونه به دندانها آسیب میزنند؟
آبنبات، شکلات، کیک و نوشابه تنها منابع قند نیستند. غلات صبحانه شیرین، شیرهای طعمدار، سسهای شیرین، بیسکویتهای کودک و بعضی میانوعدههای بستهبندی نیز ممکن است قند افزوده داشته باشند. مهمتر از یکبار مصرف، تکرار تماس دندان با این مواد در طول روز است.
آبمیوه طبیعی هم جای آب را نمیگیرد. آبمیوه، حتی بدون شکر افزوده، قند و اسید دارد و چون سریع نوشیده میشود، فیبر میوه کامل را هم ندارد. برای کودک، میوه کامل انتخاب مناسبتری است؛ اگر آبمیوه مصرف میشود، مقدار آن کم، همراه غذا و نه بهصورت جرعهجرعه در طول روز باشد.
شیشه شیر هنگام خواب نیز میتواند مشکلساز شود؛ بهخصوص اگر حاوی شیر شیرینشده، آبمیوه یا نوشیدنی قندی باشد. باقیماندن مایع شیرین اطراف دندانها در طول خواب، فرصت تماس طولانیتری ایجاد میکند. کودک نباید برای آرامشدن یا خوابیدن به شیشه حاوی نوشیدنی شیرین عادت کند.
بعد از غذا چه کاری برای محافظت از دندان کودک مفید است؟
بهترین کار، ایجاد نظم در وعدهها و میانوعدههاست تا دندانها دائماً در معرض قند قرار نگیرند. آب خوردن بعد از غذا میتواند به پاکشدن بخشی از مواد غذایی کمک کند، اما جای مسواک را نمیگیرد. برای خوراکیهای اسیدی مانند آبمیوه و برخی میوهها، شستوشوی دهان با آب بهتر از مسواکزدن فوری است؛ چون اسید میتواند سطح دندان را موقتاً حساستر کند.
- مسواک کودک را صبح و شب با خمیردندان فلورایددار و مقدار مناسب سن او استفاده کنید.
- تا جای ممکن خوراکیهای شیرین را به زمان وعده غذایی محدود کنید.
- پس از مسواک شبانه، بهجز آب، نوشیدنی یا خوراکی دیگری به کودک ندهید.
- اگر کودک درد دندان، لکه سفید یا قهوهای، بوی مداوم دهان یا حساسیت هنگام خوردن دارد، معاینه دندانپزشکی را به تأخیر نیندازید.
مقدار خمیردندان و میزان فلوراید مناسب به سن کودک و شرایط محل زندگی بستگی دارد. درباره روش درست مسواکزدن و نیاز احتمالی به فلوراید اضافی، از دندانپزشک کودک راهنمایی بگیرید.
اشتباههای رایج در رژیم غذایی کودک
حذف کامل میوه به دلیل قند طبیعی آن ضروری نیست؛ میوه کامل، فیبر و مواد مغذی دارد و معمولاً انتخاب بهتری از آبمیوه یا خوراکیهای قندی فرآوریشده است. همچنین شیر یا ماست ساده را نباید با محصولات شیرینشده یکسان دانست؛ طعمدار بودن محصول میتواند مقدار قند آن را بالا ببرد.
اشتباه دیگر، جایگزینکردن تنقلات بهاصطلاح سالم مانند میوه خشک، گرانولا یا بیسکویت سبوسدار بهجای آبنبات بدون توجه به ترکیبات آنهاست. برخی از این محصولات به دندان میچسبند یا شکر افزوده دارند. سالمبودن نسبی یک خوراکی برای بدن، به معنی بیخطر بودن آن برای دندان در صورت مصرف مکرر نیست.
جمعبندی: تغذیه مناسب برای سلامت دندان کودکان یعنی کاهش دفعات مصرف قند، انتخاب آب و میوه کامل بهجای نوشیدنیهای شیرین، استفاده از لبنیات ساده و میانوعدههای کمچسبنده و رعایت بهداشت دهان. کنار این الگو، مسواکزدن منظم با خمیردندان فلورایددار و بررسی دندانها توسط متخصص، از پوسیدگی زودهنگام پیشگیری مؤثرتری ایجاد میکند.
