در تغذیه کودک دو ساله، هدف فقط سیر کردن کودک نیست؛ او باید در طول روز از گروههای مختلف غذایی، آهن، پروتئین، چربیهای مفید، کلسیم و ویتامینها دریافت کند. سه وعده اصلی و دو تا سه میانوعده کوچک، همراه با آب کافی، معمولاً الگوی قابلاجراتری از غذا دادن مداوم در طول روز است.
کودک دو ساله میتواند بیشتر غذاهای سالم خانواده را بخورد، به شرطی که غذا کمنمک، کمشیرین، نرم و متناسب با توان جویدن او باشد. مقدار غذا را کودک تعیین میکند؛ وظیفه والد انتخاب غذای سالم و زمان و محل خوردن است، نه وادار کردن کودک به تمام کردن بشقاب.
برنامه روزانه برای تغذیه کودک دو ساله
برنامه غذایی لازم نیست هر روز کاملاً یکسان باشد. مهمتر از منوی ثابت، حفظ نظم وعدهها و ایجاد تنوع در طول هفته است. یک نمونه برنامه قابلتغییر میتواند چنین باشد:
- صبحانه: نان سبوسدار با پنیر کمنمک و گردوی آسیابشده، یا تخممرغ کاملاً پخته همراه با نان و چند برش میوه نرم.
- میانوعده صبح: میوه خردشده، ماست ساده یا ترکیبی از ماست و میوه بدون شکر افزوده.
- ناهار: برنج یا نان در کنار گوشت، مرغ، ماهی کماستخوان، تخممرغ یا حبوبات و یک سهم سبزیجات پخته.
- میانوعده عصر: نان و کره بادامزمینی رقیقشده و پخششده روی نان، ذرت نرم، سیبزمینی پخته یا تکههای میوه.
- شام: عدسی، خوراک لوبیا، کوکو سبزی کمنمک، سوپ غلیظ یا غذای خانگی مشابه ناهار در مقدار کمتر.
آب را در فاصله وعدهها در دسترس کودک بگذارید. آبمیوه، نوشابه، چای شیرین، پودرهای نوشیدنی و خوراکیهای بسیار شیرین نهتنها ارزش غذایی کمی دارند، بلکه ممکن است اشتهای کودک برای غذاهای اصلی را کاهش دهند.
هر وعده غذایی باید چه ترکیبی داشته باشد؟
بهتر است هر وعده اصلی دستکم دو یا سه گروه غذایی را کنار هم داشته باشد. برای نمونه، نان یا برنج انرژی لازم را فراهم میکند، تخممرغ یا حبوبات پروتئین میدهد و سبزیجات یا میوه، فیبر و بخشی از ویتامینها را تأمین میکند.
منابع آهن را از قلم نیندازید
گوشت قرمز کمچرب، مرغ، ماهی، تخممرغ، عدس، لوبیا و نخود از گزینههای مناسب هستند. کنار حبوبات یا سبزیهای برگسبز، خوراکیهای حاوی ویتامین C مانند گوجهفرنگی، پرتقال، کیوی یا فلفل دلمهای قرار دهید تا جذب آهن بهتر شود.
چربی مفید در مقدار کم
مغزهای آسیابشده، آووکادو، روغن زیتون و کره بادامزمینیِ بدون شکر و نمک میتوانند به تأمین انرژی و چربی مورد نیاز رشد کمک کنند. مغز کامل و قاشق پر از کره مغزها برای این سن خطر خفگی دارد؛ آنها را آسیاب کنید یا به شکل لایهای نازک روی نان بمالید.
مقدار غذا و رفتار درست سر سفره
اشتهای کودک دو ساله ممکن است از یک روز به روز دیگر تغییر کند. دنداندرآوردن، خستگی، بیماری خفیف یا سرعت رشد میتواند مقدار غذای مصرفی را موقتاً کم کند؛ بنابراین یک وعده کمغذا بهتنهایی نشانه مشکل نیست.
غذا را با مقدار کم در بشقاب بگذارید و اگر کودک هنوز گرسنه بود، دوباره اضافه کنید. استفاده از بشقاب و لیوان کوچک، نشستن کنار خانواده و حذف تلویزیون و تلفن همراه از زمان غذا، به کودک کمک میکند نشانههای گرسنگی و سیری خود را بهتر بشناسد.
- غذا را به جای تعقیب کردن کودک، در زمان مشخص و در حالت نشسته ارائه کنید.
- برای خوردن یک غذای خاص جایزه ندهید و برای نخوردن آن تهدید نکنید.
- غذای جدید را کنار غذایی که کودک دوست دارد، در مقدار کم امتحان کنید.
- کودک را با خواهر، برادر یا همسنوسالها مقایسه نکنید؛ نیاز غذایی هر کودک یکسان نیست.
شیر، لبنیات و میانوعدهها
شیر، ماست و پنیر بخشی از رژیم غذایی کودک هستند، اما نباید آنقدر زیاد مصرف شوند که کودک وعدههای اصلی را کنار بگذارد. لبنیات پاستوریزه و کمنمک انتخاب کنید و فاصلهای میان شیر و وعدههای اصلی در نظر بگیرید تا شیر اشتهای کودک را از بین نبرد.
میانوعده خوب باید کوچک و مغذی باشد؛ میوه با ماست، نان با پنیر، سیبزمینی پخته یا تخممرغ کاملاً پخته از گزینههای سادهاند. بیسکویت، کیک، چیپس و پفک را به میانوعده روزانه تبدیل نکنید، حتی اگر کودک آنها را راحتتر میخورد.
خوراکیهای ممنوع یا پرخطر برای کودک دو ساله
خطر بعضی خوراکیها بیشتر از ارزش غذایی آنهاست. کودک هنگام خوردن باید نشسته باشد و بزرگسال بر او نظارت کند؛ خوردن در حال راه رفتن، بازی یا دراز کشیدن احتمال خفگی را بالا میبرد.
- مغزهای کامل، پاپکورن و دانههای سفت
- انگور درسته، گوجه گیلاسی درسته و تکههای سفت میوه؛ این خوراکیها را از طول به قطعات کوچک تقسیم کنید.
- سوسیس و کالباس، تکههای بزرگ پنیر یا گوشت و سبزیجات خام و سفت
- ماهی دارای استخوان، شیر و لبنیات غیرپاستوریزه و تخممرغ نیمپز
- نوشیدنیهای شیرین، خوراکیهای بسیار شور و غذاهای آماده
عسل بعد از یکسالگی از نظر خطر بوتولیسم دوران نوزادی محدودیت قبلی را ندارد، اما همچنان قند افزوده محسوب میشود و بهتر است مصرف آن کم باشد. درباره مکمل ویتامین D، آهن یا هر مکمل دیگر، مقدار و مدت مصرف را بر اساس نظر پزشک یا مراقب سلامت کودک تعیین کنید؛ این توصیهها به وضعیت رشد و سابقه پزشکی کودک بستگی دارد.
اگر کودک کماشتها یا بدغذاست
فشار، تهدید و پختن چند غذای جایگزین پشت سر هم معمولاً مشکل را پایدارتر میکند. یک غذای سالم را در کنار غذای آشنا بگذارید، زمان وعده را حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه نگه دارید و بعد بدون دعوا جمع کنید.
اگر کودک تقریباً همیشه چند گروه غذایی را حذف میکند، هنگام خوردن درد یا خفگی دارد، وزنگیریاش مناسب نیست، بیحال است یا تغییر اشتها طولانی شده، ارزیابی پزشک یا متخصص تغذیه کودک لازم است. این مطلب جایگزین بررسی پزشکی و برنامه اختصاصی برای کودک نیست.
جمعبندی: تغذیه کودک دو ساله زمانی متعادلتر میشود که سه وعده اصلی، دو تا سه میانوعده کوچک، آب کافی و غذاهای متنوع خانوادگیِ کمنمک داشته باشد. مقدار را بهتدریج و بر اساس اشتهای کودک تنظیم کنید، منابع آهن و پروتئین را در برنامه بگنجانید و ایمنی خوراکیها را جدی بگیرید.
