تغذیه کودک کموزن برای افزایش وزن نباید به معنی پر کردن بشقاب با شیرینی، نوشابه یا غذاهای چرب کمارزش باشد. ابتدا باید مشخص شود کودک واقعاً کموزن است یا فقط جثه کوچکتری دارد؛ این تشخیص با بررسی روند وزن و قد روی نمودار رشد انجام میشود، نه با مقایسه او با همسنوسالها.
برای بیشتر کودکان، راهکار مؤثر ترکیبی از وعدههای منظم، حجم کم و انرژی بیشتر در هر وعده، میانوعدههای مغذی و فضای آرام هنگام غذا خوردن است. اگر وزنگیری متوقف شده یا همراه با علائم دیگری است، برنامه غذایی باید زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود.
تغذیه کودک کموزن برای افزایش وزن از کجا شروع میشود؟
قبل از تغییر جدی رژیم غذایی، الگوی رشد کودک را بررسی کنید. کموزنی ممکن است به دلیل دریافت ناکافی غذا، بدغذایی شدید، مشکلات جویدن یا بلع، یبوست، بیماریهای گوارشی، حساسیت غذایی یا عوامل دیگری ایجاد شده باشد. در شیرخواران، روش تغذیه با شیر مادر یا شیرخشک و نحوه آمادهسازی شیرخشک نیز اهمیت دارد.
کودکی که فقط یک بار وزن کمتری از انتظار دارد، لزوماً به رژیم پرکالری نیاز ندارد. اما افت وزن، قرار گرفتن مداوم در پایین نمودار رشد یا فاصله گرفتن تدریجی از مسیر رشد قبلی باید جدی گرفته شود. بهخصوص برای کودک زیر دو سال، حذف یا تغییر شیر اصلی و افزودن مواد غذایی جدید بدون نظر متخصص مناسب نیست.
غذاهای مغذی و پرانرژی برای کودک کموزن
هدف این است که در حجم متناسب با اشتهای کودک، پروتئین، کربوهیدرات، چربی مفید، ویتامین و مواد معدنی بیشتری دریافت کند. غذاهای آشنا و قابل تهیه در خانه معمولاً انتخاب بهتری از پودرها و مکملهای تبلیغاتی هستند.
- صبحانه: نان و تخممرغ، پنیر همراه گردوی آسیابشده برای کودک بزرگتر، یا فرنی و حریرهای که با شیر مناسب سن تهیه شده است.
- غذای اصلی: برنج یا نان همراه گوشت، مرغ، ماهی کمخطر از نظر تیغ، تخممرغ یا حبوبات؛ میتوان کمی روغن زیتون یا روغن مناسب پختوپز به غذا اضافه کرد.
- میانوعده: ماست پرچرب ساده با موز، میوه همراه کره بادامزمینی در صورت نداشتن حساسیت، نان و پنیر، یا اسموتی خانگی بدون شکر افزوده.
- غذاهای ترکیبی: عدسپلو با گوشت، کشکبادمجان کمنمک، کوکو، سوپ غلیظ حاوی حبوبات و گوشت، یا پوره سیبزمینی همراه تخممرغ.
برای افزایش انرژی غذا میتوان از مقدار کمی روغن، آووکادو، ارده، مغزهای آسیابشده یا لبنیات پرچرب استفاده کرد؛ مقدار و نوع این مواد باید با سن، وضعیت گوارشی و احتمال حساسیت کودک هماهنگ باشد. مغز کامل، تکههای سفت گوشت، انگور کامل و قاشقهای غلیظ کره مغزها برای کودکان کمسن خطر خفگی دارند و باید متناسب با سن آماده شوند.
برنامه غذایی کودک کموزن چه شکلی باشد؟
سه وعده اصلی و دو تا سه میانوعده کوچک، برای بسیاری از کودکان بهتر از غذا دادن پراکنده و بیبرنامه است. فاصله مناسب میان وعدهها کمک میکند کودک در زمان غذا اشتهای نسبی داشته باشد. نوشیدن مقدار زیاد آب، شیر یا آبمیوه درست قبل از غذا ممکن است اشتها را کمتر کند.
- در هر وعده یک غذای اصلی، یک منبع پروتئین و در صورت امکان یک ماده پرانرژی قرار دهید.
- اگر حجم غذای کودک کم است، بهجای بشقاب بزرگ، مقدار کمی غذا با امکان درخواست دوباره سرو کنید.
- غذاهای جدید را کنار غذای مورد علاقه کودک بگذارید و برای پذیرفتن آن عجله نکنید.
- رشد وزن را با فاصلههای منطقی و طبق توصیه پزشک پیگیری کنید، نه با وزن کردن روزانه.
شیر و لبنیات میتوانند بخشی از برنامه باشند، اما مصرف بیش از اندازه شیر گاو در کودکان بزرگتر ممکن است اشتها برای غذاهای آهندار را کاهش دهد. آبمیوه، حتی نوع خانگی، جای میوه کامل را نمیگیرد و نباید راه اصلی افزایش کالری باشد.
رفتار والدین هنگام غذا خوردن چه اثری دارد؟
فشار آوردن برای تمام کردن غذا، دنبال کردن کودک با قاشق، تهدید یا مقایسه با خواهر و برادر معمولاً نتیجه پایداری ندارد. بهتر است والدین زمان و نوع غذای مناسب را فراهم کنند و کودک تا حد قابل قبول درباره مقدار خوردن تصمیم بگیرد.
وعده غذایی را بدون تلویزیون و موبایل و در زمان مشخص برگزار کنید. اگر کودک بعد از چند لقمه سیر شد، میتوان غذا را بدون بحث جمع کرد و میانوعده بعدی را طبق برنامه ارائه داد. این روش به کودک کمک میکند نشانههای گرسنگی و سیری خود را بهتر بشناسد.
چه زمانی کموزنی کودک به بررسی پزشکی نیاز دارد؟
افزایش وزن بدون پیدا کردن علت، همیشه راهحل مناسبی نیست. مراجعه به پزشک یا متخصص تغذیه اهمیت بیشتری پیدا میکند اگر کودک کاهش وزن داشته باشد، رشد قدیاش هم کند شده باشد یا علائمی مانند اسهال مزمن، استفراغ تکرارشونده، درد شکم، یبوست شدید، سرفه هنگام غذا خوردن، خستگی غیرعادی یا تشنگی شدید دیده شود.
همچنین بیاشتهایی طولانی، حذف گروههای غذایی متعدد، حساسیت شناختهشده، مشکلات حرکتی دهان یا نگرانی درباره اختلال خوردن باید بررسی شود. مکملها، شربتهای اشتهاآور و پودرهای افزایش وزن را بدون تجویز مصرف نکنید؛ نیاز کودک به مکمل به سن، رژیم غذایی و نتیجه ارزیابی او بستگی دارد.
جمعبندی تغذیه کودک کموزن برای افزایش وزن
تغذیه کودک کموزن برای افزایش وزن با وعدههای منظم، غذاهای پرانرژی و مغذی، پیگیری روند رشد و برخورد آرام با کودک پیش میرود؛ نه با اجبار یا خوراکیهای شیرین. اگر وزن کودک پایین میآید، رشدش از مسیر قبلی فاصله گرفته یا علامت نگرانکنندهای دارد، پیش از تغییر گسترده رژیم غذایی از پزشک کمک بگیرید.
