تغذیه نوزاد از شش تا دوازده ماهگی با یک قاشق غذای کمکی شروع میشود، اما در ماههای نخست قرار نیست غذا جای شیر مادر یا شیرخشک را بگیرد. نوزاد حدود ششماهگی کمکم مهارت نشستن، بلعیدن و کنار آمدن با بافتهای مختلف را یاد میگیرد؛ بنابراین هدف اصلی، آشنا شدن با غذاهای متنوع و دریافت مواد مغذی، بهویژه آهن، است.
شروع غذا باید زمانی باشد که نوزاد علاوه بر رسیدن به حدود ششماهگی، بتواند با کمک بنشیند و سرش را کنترل کند، به غذا علاقه نشان دهد و غذا را بهجای بیرون راندن، ببلعد. این توصیه جایگزین نظر پزشک نیست؛ نوزادان نارس، کموزن یا دارای بیماری زمینهای ممکن است برنامه متفاوتی نیاز داشته باشند.
تغذیه نوزاد از شش تا دوازده ماهگی چگونه شروع میشود؟
در روزهای اول، یک وعده کوچک، مثلاً یک تا دو قاشق چایخوری، کافی است. غذای نرم و ساده را زمانی بدهید که نوزاد خسته یا بسیار گرسنه نیست؛ سپس طبق اشتها و تحمل او مقدار و تعداد وعدهها را آرامآرام افزایش دهید.
شیر مادر یا شیرخشک همچنان بخش اصلی تغذیه نوزاد در این دوره است. اگر کودک با شیر مادر تغذیه میشود، شیردهی را ادامه دهید و اگر شیرخشک میخورد، آن را با نسبت دقیق نوشتهشده روی قوطی آماده کنید؛ رقیق یا غلیظ کردن شیرخشک میتواند برای نوزاد خطرناک باشد.
برای شروع، لازم نیست غذاها را همیشه کاملاً آبکی کنید. پوره غلیظ یا غذای لهشدهای که از قاشق سر نمیخورد، معمولاً انرژی و مواد مغذی بیشتری در هر قاشق دارد. نوزاد باید در وضعیت نشسته و با نظارت کامل غذا بخورد.
بهترین غذاها برای نوزاد شش تا هشت ماهه
در این مرحله، غذاهای سرشار از آهن را در اولویت بگذارید؛ چون نیاز نوزاد به آهن افزایش پیدا میکند. گوشت کاملاً پخته و ریشریش یا پورهشده، مرغ، ماهی کمجیوه، تخممرغ کاملاً پخته، عدس و لوبیای خوبپز و لهشده انتخابهای مناسبی هستند.
در کنار منابع آهن، سبزیجات نرم، میوههای لهشده، غلات غنیشده با آهن و لبنیات پاستوریزه مانند ماست ساده و پرچرب را میتوان بهتدریج اضافه کرد. ماست و پنیر میتوانند بخشی از غذای کمکی باشند، اما شیر گاو هنوز نباید نوشیدنی اصلی کودک باشد.
- هر غذای تازه را با مقدار کم شروع کنید و واکنش کودک را زیر نظر بگیرید.
- ترکیبهایی مانند عدس با کمی گوشت، تخممرغ با سبزیجات نرم یا ماست ساده با میوه لهشده، تنوع غذایی بیشتری ایجاد میکنند.
- بهجای آبمیوه، خود میوه لهشده را بدهید تا فیبر و بافت طبیعی آن حفظ شود.
از هشت تا دوازده ماهگی، بافت و تنوع غذا را بیشتر کنید
از حدود هشتماهگی، بسیاری از نوزادان میتوانند غذاهای لهشده، نرم و تکههای بسیار کوچک را بهتر مدیریت کنند. بهتدریج بافت غذا را از پوره کاملاً صاف به لهشده و سپس نرم و خردشده تغییر دهید تا مهارت جویدن و هماهنگی دست و دهان تقویت شود؛ حتی اگر هنوز دندان کامل ندارند.
تعداد وعدههای غذای کمکی معمولاً از دو یا سه وعده کوچک در شش تا هشتماهگی به سه وعده در ماههای بعد میرسد. برخی کودکان در پایان سال اول به میانوعده کوچک هم نیاز پیدا میکنند، اما مقدار غذا باید با نشانههای گرسنگی و سیری کودک تنظیم شود، نه با مقایسه با کودکان دیگر.
در این سن میتوان تکههای نرم و قابل گرفتن مانند موز رسیده، آووکادو، سبزیجات بخارپز، سیبزمینی نرم یا نان نرم را با اندازه و شکل ایمن در اختیار کودک گذاشت. کودک باید خودش غذا را لمس و تا حدی کنترل کند، اما هرگز نباید هنگام خوردن تنها بماند.
معرفی غذاهای حساسیتزا
غذاهایی مانند تخممرغ، بادامزمینی، لبنیات، گندم، سویا و ماهی را میتوان پس از شروع غذای کمکی و در شکل ایمن، بهتدریج معرفی کرد. برای نمونه، کره بادامزمینی باید کاملاً رقیقشده و مخلوط با غذا باشد؛ دادن بادامزمینی کامل یا یک قاشق کره غلیظ به نوزاد خطر خفگی دارد.
اگر نوزاد اگزمای شدید، حساسیت غذایی شناختهشده یا واکنش قبلی داشته است، پیش از معرفی غذاهای حساسیتزا با پزشک کودک صحبت کنید. بروز کهیر، تورم لب یا صورت، استفراغ مکرر، خسخس یا دشواری تنفس پس از غذا نیازمند اقدام پزشکی فوری است.
مواد غذایی ممنوع یا پرخطر تا پایان دوازدهماهگی
برخی مواد غذایی برای نوزاد کوچک یا خطر خفگی دارند یا میتوانند به دریافت ناکافی مواد مغذی منجر شوند. این محدودیتها فقط درباره نوع غذا نیست؛ شکل برش، سفتی و نحوه خوردن هم اهمیت زیادی دارد.
- عسل: تا پیش از یکسالگی ندهید؛ حتی مقدار کم آن میتواند خطر بوتولیسم نوزادی داشته باشد.
- شیر گاو بهعنوان نوشیدنی: تا ۱۲ماهگی جایگزین شیر مادر یا شیرخشک نشود.
- نمک، شکر، آبمیوه و نوشیدنیهای شیرین: ضرورتی برای رژیم نوزاد ندارند و ذائقه او را به طعمهای شیرین و شور عادت میدهند.
- غذاهای سفت و گرد: انگور کامل، مغزها، ذرت بوداده، تکههای خام هویج یا سیب، سوسیس حلقهای و تکههای بزرگ گوشت خطر خفگی دارند.
- غذاهای خام یا غیرپاستوریزه: تخممرغ و گوشت نیمپز، شیر و پنیر غیرپاستوریزه و ماهیهای دارای جیوه بالا مناسب نوزاد نیستند.
چای، دمنوش و نوشیدنیهای گیاهی نیز جای شیر یا آب را نمیگیرند و بدون توصیه پزشک نباید به نوزاد داده شوند. بعد از شروع غذای کمکی، چند جرعه آب همراه وعدهها میتواند بهتدریج ارائه شود، اما آب نباید جای شیر مادر یا شیرخشک را بگیرد.
برنامه روزانه باید انعطافپذیر باشد
یک روز نمونه میتواند با شیر مادر یا شیرخشک آغاز شود، سپس وعدهای از غلات غنیشده با آهن یا تخممرغ، در وعده بعد سبزیجات همراه گوشت یا حبوبات و در زمان دیگری ماست ساده یا میوه نرم ارائه شود. این فقط الگوست و لازم نیست همه نوزادان دقیقاً همین مقدار یا همین غذاها را بخورند.
نشانههایی مانند نزدیک کردن دهان، هیجانزدگی هنگام دیدن غذا یا جستوجوی قاشق میتواند گرسنگی را نشان دهد. بستن دهان، برگرداندن سر، کند شدن خوردن یا دور کردن قاشق معمولاً نشانه سیری است؛ اصرار برای تمام کردن ظرف میتواند ارتباط کودک با احساس گرسنگی و سیری را مختل کند.
جمعبندی: تغذیه نوزاد از شش تا دوازده ماهگی بر سه پایه استوار است: ادامه شیر مادر یا شیرخشک، افزودن تدریجی غذاهای متنوع و آهندار، و رعایت ایمنی در بافت و آمادهسازی غذا. غذا را بدون اجبار و با افزایش تدریجی بافت و تنوع بدهید و عسل، شیر گاو بهعنوان نوشیدنی، نوشیدنیهای شیرین و خوراکیهای خفگیآور را تا زمان مناسب کنار بگذارید.
