خطر خفگی غذایی در کودکان فقط به نوع خوراکی مربوط نیست؛ اندازه، شکل، سفتی و شیوهٔ خوردن هم تعیینکنندهاند. خوراکیهایی مثل انگور کامل، آجیل، پاپکورن، آبنبات سفت، تکههای بزرگ گوشت و سوسیس میتوانند راه هوایی کودک را مسدود کنند.
برای کاهش این خطر، کودک باید هنگام غذا خوردن نشسته و کاملاً زیر نظر یک بزرگسال باشد. خوراکیهای سفت یا گرد را متناسب با سن و توان جویدن او نرم و خرد کنید؛ اما بدانید که خرد کردن، جای نظارت و آموزش کمکهای اولیه را نمیگیرد.
خطر خفگی غذایی در کودکان بیشتر با کدام خوراکیهاست؟
خوراکیهای پرخطر معمولاً یا گرد و لغزندهاند، یا سفت و جویدنشان برای کودک دشوار است، یا به شکل تکهای بزرگ و چسبنده در دهان قرار میگیرند. فهرست زیر به معنی ممنوعیت همیشگی همهٔ این مواد نیست؛ شکل ایمن آمادهسازی و سن کودک اهمیت دارد.
- انگور کامل، گیلاس و گوجهفرنگی گیلاسی: شکل گرد و پوست لغزنده دارند و ممکن است مانند درپوش راه هوایی را ببندند.
- آجیل و مغزهای کامل: بادام، فندق، پسته، تخمه و ذرت بوداده برای کودک خردسال سفت و لغزندهاند. کرهٔ مغزها نیز اگر بهصورت یک قاشق پُر و چسبنده داده شود، میتواند مشکلساز باشد.
- پاپکورن و آبنبات سفت: پاپکورن بهراحتی خرد نمیشود و آبنبات ممکن است ناگهان سر بخورد؛ آبنباتهای گرد و ژلهای نیز برای کودکان کمسن انتخاب مناسبی نیستند.
- سوسیس و کالباس: برشهای گرد و سکهای خطر بیشتری دارند. سوسیس باید از طول به چند نوار باریک تقسیم و سپس به تکههای کوچک و نرم تبدیل شود.
- سبزیجات خام و سفت: هویج، کرفس و تکههای سفت سیب در صورت خام بودن برای کودک دشوارتر جویده میشوند.
- تکههای بزرگ گوشت، مرغ، پنیر و نان: گوشت خشک یا سفت، پنیر مکعبی و لقمههای بزرگ ممکن است در دهان گیر کنند.
- قاشق پُر کرهٔ بادامزمینی یا کرهٔ مغزها: بافت چسبنده میتواند بلع را سخت کند؛ آن را نازک روی نان بمالید یا با مادهای نرم و مناسب مخلوط کنید.
چطور خوراکیهای پرخطر را برای کودک ایمنتر آماده کنیم؟
هدف، تبدیل خوراکی به تکهای نرم، کوچک و قابل کنترل است؛ نه اینکه فقط آن را به چند قطعهٔ بزرگتر تقسیم کنیم. کودک باید بتواند غذا را با لثه یا دندانهایش له و بهتدریج بجود.
میوه و سبزی
انگور را از طول به چهار قسمت تقسیم کنید و هستهٔ میوهها را بگیرید. هویج، سیب و سبزیجات سفت را رنده، بخارپز یا کاملاً نرم کنید. گوجهفرنگی گیلاسی نیز باید از طول به قطعات باریک تقسیم شود، نه اینکه کامل در اختیار کودک قرار بگیرد.
آجیل، گوشت و خوراکیهای چسبنده
آجیل کامل و تکههای سفت مغزها را برای کودک خردسال کنار بگذارید و در صورت مناسب بودن سن، از شکل پودر یا کرهٔ رقیقشده استفاده کنید. گوشت و مرغ را نرم بپزید، ریشریش کنید و استخوان و غضروف را کاملاً جدا کنید. لقمهٔ کرهٔ مغزها نباید ضخیم و چسبنده باشد.
رفتارهایی که احتمال خفگی را بیشتر میکنند
حتی خوراکی کمخطر، اگر کودک در حال دویدن یا بازی باشد، میتواند به مشکل تبدیل شود. غذا خوردن باید پشت میز یا در صندلی مناسب، با بدن صاف و بدون عجله انجام شود.
- کودک را هنگام خوردن درازکش، خوابآلود یا در حال راه رفتن رها نکنید.
- اجازه ندهید کودک با خوراکی در دهانش بدود، بخندد یا بازی کند.
- غذا را هنگام تماشای صفحهنمایش با عجله به او ندهید؛ حواسپرتی میتواند جویدن و بلع را مختل کند.
- کودک را با غذا داخل خودرو تنها نگذارید؛ دسترسی و واکنش سریع بزرگسال در خودرو دشوارتر است.
- خواهر و برادر بزرگتر را جایگزین نظارت مستقیم بزرگسال نکنید.
خفگی با گیر کردن غذا چه تفاوتی دارد؟
سرفهٔ شدید و صدادار معمولاً نشان میدهد هوا هنوز تا حدی عبور میکند. در این حالت کودک را تشویق کنید سرفه کند و او را تنها نگذارید؛ ضربهٔ بیدلیل به پشت یا وارد کردن انگشت به دهان ممکن است وضعیت را بدتر کند.
اگر کودک نمیتواند نفس بکشد، حرف بزند یا سرفهٔ مؤثر داشته باشد، احتمال انسداد شدید راه هوایی مطرح است. فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و کمکهای اولیهٔ خفگی را که برای سن کودک آموزش دیدهاید اجرا کنید. انگشت را بدون دیدن جسم داخل دهان نبرید و اگر کودک بیهوش شد، او را روی سطح مناسب قرار دهید و دستورهای اپراتور اورژانس را دنبال کنید.
این مطلب جایگزین آموزش عملی کمکهای اولیه یا ارزیابی پزشک نیست. بهتر است والدین و مراقبان کودک، روش برخورد با خفگی را در دورههای معتبر هلالاحمر یا مراکز آموزشی پزشکی یاد بگیرند.
جمعبندی: پیشگیری از خطر خفگی غذایی در کودکان
خطر خفگی غذایی در کودکان با حذف شکلهای گرد، سفت، چسبنده و بزرگِ خوراکیها کمتر میشود. انگور و گوجه را طولی خرد کنید، سبزیجات سفت را نرم کنید، آجیل کامل و پاپکورن را به کودک خردسال ندهید و همیشه هنگام غذا خوردن نزدیک او بمانید. نشستن کودک، آرام غذا خوردن و آمادگی بزرگسال برای واکنش سریع، سه بخش جداییناپذیر تغذیهٔ ایمن هستند.
