افزایش اشتهای کودک با روشهای سالم از وادار کردن او به خوردن شروع نمیشود؛ اول باید ببینید مشکل واقعاً کماشتهایی است یا کودک فقط مقدار موردنیاز بدنش را میخورد. اشتهای کودکان، بهویژه بعد از دو سالگی، ممکن است از روزی به روز دیگر تغییر کند و رشد، میزان فعالیت، خواب و میانوعدهها روی آن اثر بگذارند.
بهجای تمرکز بر تمام کردن بشقاب، برنامهای منظم با وعدههای کوچک، غذای مغذی و فضای آرام بسازید. اگر کودک وزنگیری مناسبی ندارد، روند رشدش متوقف شده یا همراه با بیاشتهایی علائم دیگری دیده میشود، موضوع باید توسط پزشک بررسی شود؛ این توصیهها جایگزین ارزیابی پزشکی نیستند.
افزایش اشتهای کودک با روشهای سالم از کجا شروع میشود؟
اولین گام، فاصله دادن میان وعدههای اصلی و میانوعدههاست. کودک اگر در طول روز مدام بیسکویت، آبمیوه، شیر، چیپس یا خوراکیهای کوچک بخورد، هنگام ناهار و شام احساس گرسنگی کافی ندارد؛ حتی اگر مقدار زیادی غذا نخورده باشد.
برای بیشتر کودکان، سه وعده اصلی و دو تا سه میانوعده کوچک، با فاصله زمانی مشخص، الگوی قابلقبولی است. زمان دقیق به سن، خواب و برنامه روزانه کودک بستگی دارد، اما بهتر است غذا خوردن بیوقفه و بدون زمانبندی نباشد.
وعدههای کوچک را مغذیتر و پرانرژیتر کنید
بشقاب بزرگ ممکن است برای کودک کماشتها دلسردکننده باشد. با مقدار کم شروع کنید و اگر هنوز گرسنه بود، امکان اضافه کردن غذا را به او بدهید. ارزش غذایی هر لقمه مهمتر از حجم زیاد غذاست.
برای بالا بردن انرژی و مواد مغذی غذا، میتوان از ترکیبهای آشنا و مناسب سن کودک استفاده کرد؛ برای نمونه، افزودن تخممرغ به نان و سبزی، ماست پرچرب ساده کنار غذا، پنیر در ساندویچ کوچک، حبوبات در سوپ یا کمی روغن زیتون و روغنهای سالم در غذای خانگی. مغزها و کره مغزها فقط در صورتی مناسباند که کودک از نظر سن و مهارت جویدن آمادگی داشته باشد؛ مغز کامل میتواند خطر خفگی ایجاد کند.
در برنامه غذایی کودک ایرانی، غذاهایی مانند عدسی، کشک بادمجان کمنمک، کوکو، لوبیاپلو، آش کمنمک، ماست و میوه میتوانند با حجم کم و ظاهر ساده ارائه شوند. هدف، تنوع تدریجی است؛ نه اینکه همه مواد غذایی در یک وعده گنجانده شوند.
اجبار، رشوه و حواسپرتی اشتها را بهتر نمیکنند
اصرار مداوم، تهدید، مقایسه با خواهر و برادر یا گفتن جملههایی مثل «اگر غذایت را بخوری جایزه میگیری» ممکن است غذا را به میدان کشمکش تبدیل کند. در این شرایط کودک گاهی برای مخالفت نکردن با غذا، بلکه برای کنترل موقعیت، از خوردن امتناع میکند.
والدین بهتر است زمان و نوع غذای قابلارائه را تعیین کنند و کودک میزان خوردن را انتخاب کند. اگر کودک بعد از چند دقیقه غذا را کنار گذاشت، بدون دعوا سفره را جمع کنید و تا میانوعده بعدی خوراکی جایگزین فوری ندهید. این کار با گرسنه نگه داشتن کودک فرق دارد؛ میانوعده بعدی همچنان باید طبق برنامه و مغذی باشد.
چطور غذای جدید را به کودک کماشتها معرفی کنیم؟
غذای تازه را در کنار غذایی بگذارید که کودک معمولاً میخورد، نه اینکه تمام بشقاب را به خوراکی ناآشنا اختصاص دهید. مقدار آن میتواند یک قاشق کوچک یا حتی کمتر باشد. لمس کردن، بو کردن یا چشیدن غذا هم بخشی از روند آشنایی است و نباید کودک را مجبور به خوردن کنید.
شکل، دما و بافت غذا برای بعضی کودکان اهمیت زیادی دارد. اگر کودک هویج پخته را نمیخورد، ممکن است شکل خام یا رندهشده آن را بهتر بپذیرد؛ البته روش ارائه باید با سن و ایمنی جویدن او هماهنگ باشد. یک غذای ردشده را پس از مدتی دوباره، بدون تذکر و اصرار، امتحان کنید.
نوشیدنیها و میانوعدهها را مدیریت کنید
شیر و نوشیدنیهای شیرین میتوانند با پر کردن معده، اشتهای کودک را برای غذای جامد کاهش دهند. آبمیوه، حتی اگر خانگی باشد، جای میوه کامل را نمیگیرد و مصرف زیاد خوراکیهای شیرین نیز الگوی گرسنگی کودک را بههم میزند.
- آب را نوشیدنی اصلی بین وعدهها قرار دهید.
- میانوعده را کوچک و مغذی انتخاب کنید؛ مانند میوه همراه ماست، نان و پنیر، تخممرغ یا مقدار مناسب حبوبات.
- میانوعده حجیم را نزدیک ناهار یا شام ندهید.
- هنگام غذا خوردن، تلویزیون و تلفن همراه را کنار بگذارید تا کودک نشانههای گرسنگی و سیری خود را بهتر تشخیص دهد.
خواب، فعالیت و الگوی خانوادگی چه نقشی دارند؟
خواب ناکافی و نشستن طولانیمدت میتواند ریتم طبیعی روز کودک را مختل کند. بازی و فعالیت متناسب با سن، همراه با خواب منظم، به شکلگیری برنامه طبیعی گرسنگی کمک میکند؛ اما نباید کودک را برای «باز شدن اشتها» بیش از توانش خسته کرد.
کودک از رفتار بزرگترها الگو میگیرد. اگر اعضای خانواده غذای متنوع را با آرامش بخورند و درباره مقدار غذا، وزن یا ظاهر کودک اظهار نظر نکنند، احتمال شکلگیری رابطه سالمتری با غذا بیشتر است. بهتر است همه اعضای خانواده، تا حد امکان، غذای مشابه بخورند و کودک فقط غذای جداگانه و جایگزین دریافت نکند.
چه زمانی بیاشتهایی کودک فقط بدغذایی نیست؟
مهمترین معیار، یک وعده یا یک روز نیست؛ روند رشد کودک در طول زمان اهمیت دارد. کاهش وزن، پایین آمدن محسوس از روند قبلی نمودار رشد، بیحالی، رنگپریدگی، یبوست شدید، اسهال یا استفراغ مداوم، تب، درد هنگام خوردن، سرفه یا خفگی حین غذا و دشواری بلع، نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.
کمبود آهن، مشکلات گوارشی، درد دهان و دندان، حساسیتهای غذایی یا دشواریهای حسی و رفتاری میتوانند روی غذا خوردن اثر بگذارند؛ اما تشخیص آنها با حدس زدن یا شروع خودسرانه مکمل ممکن نیست. ثبت چندروزه غذاها، نوشیدنیها، زمان وعدهها و علائم کودک میتواند به پزشک برای بررسی دقیقتر کمک کند.
جمعبندی: برای اشتهای بهتر کودک چه کنیم؟
افزایش اشتهای کودک با روشهای سالم یعنی وعدههای منظم، حجم کم و ارزش غذایی مناسب، میانوعدههای حسابشده و حذف فشار هنگام غذا خوردن. غذای جدید را آرام و تدریجی معرفی کنید و به جای سنجیدن موفقیت با تعداد قاشقها، روند رشد، انرژی و حال عمومی کودک را در نظر بگیرید. اگر نشانههای هشدار وجود دارد یا نگرانی شما ادامهدار است، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید.
