انتخاب نوشیدنیهای مناسب و نامناسب برای کودکان فقط به تشنگی مربوط نمیشود؛ سن کودک، مقدار قند، کافئین، نمک و حتی حجم نوشیدنی هم اهمیت دارد. برای بیشتر کودکان، آب نوشیدنی اصلی است و شیر ساده میتواند بخشی از نیاز غذایی آنها را تأمین کند.
شیرینیِ آبمیوه، نوشابه، چای شیرین یا نوشیدنیهای طعمدار ممکن است بهتدریج ذائقه کودک را به طعمهای شیرین عادت دهد. در مقابل، محدودکردن این نوشیدنیها به معنای حذف همه انتخابها نیست؛ کافی است بدانیم هر نوشیدنی در چه سنی و با چه مقداری قابل استفاده است.
آب و شیر؛ انتخابهای اصلی برای بیشتر کودکان
پس از شروع غذای کمکی، آب ساده بهترین گزینه برای رفع تشنگی است. بهتر است کودک آب را در فاصله وعدههای غذایی و همراه غذا در دسترس داشته باشد، نه اینکه برای نوشیدن آن از شکر، پودرهای طعمدهنده یا آبمیوه استفاده شود.
تا حدود ششماهگی، شیر مادر یا شیرخشک مایع اصلی تغذیه نوزاد است و معمولاً آب جداگانه لازم ندارد؛ مگر اینکه پزشک توصیه دیگری کرده باشد. پس از یکسالگی، شیر ساده و پاستوریزه میتواند در برنامه کودک باشد، اما مصرف زیاد آن ممکن است اشتها برای غذاهای متنوع را کم کند.
برای کودکان بالای یک سال، شیر کامل معمولاً بخشی از نیاز غذایی را پوشش میدهد. نوع شیر و مقدار مناسب آن به سن، رشد، وضعیت تغذیه و نظر پزشک بستگی دارد. شیرهای طعمدار، حتی اگر با عنوان شکلاتی یا توتفرنگی عرضه شوند، معمولاً قند افزوده بیشتری دارند.
نوشیدنیهای مناسب و نامناسب برای کودکان کداماند؟
نوشیدنیهای مناسب
- آب ساده: انتخاب اصلی برای رفع تشنگی در کودکان بالای شش ماه است.
- شیر ساده: برای کودکان بالای یک سال، در مقدار متناسب با برنامه غذایی و نیازشان.
- شیر مادر یا شیرخشک: نوشیدنی اصلی نوزاد در ماههای نخست زندگی.
- دوغ کمنمک و بدون گاز: فقط گاهی و در مقدار محدود، بهویژه برای کودکان بزرگتر.
در مورد شیرهای گیاهی مانند شیر بادام، جو دوسر یا برنج، نام «شیر» به معنای همارزبودن آنها با شیر گاو یا شیر مادر نیست. اگر قرار است بعد از یکسالگی جایگزین شیر شوند، نوع غنیشده و بدون شکر آنها باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انتخاب شود؛ چون ارزش پروتئینی و ترکیب غذایی این محصولات با هم یکسان نیست.
نوشیدنیهایی که باید محدود یا حذف شوند
- نوشابه و نوشیدنیهای گازدار: معمولاً قند زیادی دارند و ارزش غذایی قابلتوجهی برای کودک ایجاد نمیکنند.
- نوشیدنیهای انرژیزا: بهدلیل کافئین و ترکیبات محرک، برای کودکان مناسب نیستند.
- نوشیدنیهای ورزشی: برای فعالیت معمول کودکان ضروری نیستند و ممکن است قند و نمک اضافی وارد رژیم غذایی کنند.
- چای، قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار: میتوانند خواب و آرامش کودک را مختل کنند و بهتر است در برنامه او جایی نداشته باشند.
- شربتها و پودرهای نوشیدنی شیرین: حتی در صورت تهیه خانگی، قند زیادی دارند و تشنگی را به آب ترجیح میدهند.
آبمیوه برای کودک مفید است یا نه؟
آبمیوه صددرصد طبیعی، از نوشابه و نوشیدنیهای شیرین انتخاب بهتری است، اما بهخودیخود نوشیدنی ضروری یا معادل میوه کامل نیست. هنگام گرفتن آب میوه، بخش زیادی از فیبر از بین میرود و کودک میتواند در زمان کوتاهی قند و کالری چند میوه را مصرف کند.
برای کودکان زیر یک سال، آبمیوه توصیه نمیشود. پس از یکسالگی نیز بهتر است میوه کامل در اولویت باشد و آبمیوه، در صورت مصرف، مقدار کمی از برنامه غذایی باشد؛ نه نوشیدنی همیشگی برای رفع تشنگی. آبمیوههای صنعتی، نکتارها و محصولاتی که درصد کمی آبمیوه دارند، معمولاً قند افزوده یا شیرینکننده بیشتری دارند.
اگر آبمیوه در خانه تهیه میشود، آن را در لیوان و همراه غذا بدهید، نه در شیشه یا لیوانی که کودک ساعتها در دست دارد. تماس مکرر نوشیدنی شیرین با دندانها میتواند خطر پوسیدگی دندان را بیشتر کند.
چای، دمنوش و دوغ در برنامه کودک چه جایگاهی دارند؟
چای سیاه و سبز حاوی کافئین هستند و نوشیدن آنها نزدیک وعده غذایی میتواند جذب آهن را هم کاهش دهد. چای شیرین نیز همزمان کافئین و قند را وارد برنامه کودک میکند؛ بنابراین بهتر است نوشیدنی روزمره او نباشد.
دمنوشهای گیاهی را نمیتوان فقط بهدلیل طبیعیبودن، بیخطر دانست. مقدار ماده مؤثر در گیاهان مختلف متفاوت است و برخی دمنوشها برای نوزادان و کودکان کمسن مناسب نیستند. پیش از دادن هر دمنوش برای درمان دلدرد، سرماخوردگی یا بیقراری، با پزشک مشورت کنید.
دوغ کمنمک و بدون گاز میتواند گاهی کنار غذا قرار بگیرد، اما بسیاری از دوغهای آماده نمک قابلتوجهی دارند. در کودکان کمسن، چند قاشق مقدار معقولتری از یک لیوان کامل است؛ بهخصوص اگر غذای کودک خودش نمک داشته باشد.
چطور کودک را به نوشیدن آب عادت دهیم؟
- یک لیوان یا قمقمه ساده و مخصوص کودک در دسترس او بگذارید و خودتان هم آب بنوشید.
- برای آب، طعمدهندههای شیرین اضافه نکنید؛ میتوان برای کودکان بزرگتر، گاهی تکهای میوه تازه برای عطر ملایم به آن افزود.
- آبمیوه و نوشابه را جایزه یا ابزار آرامکردن کودک نکنید؛ این کار ارزش آنها را در ذهن کودک بیشتر میکند.
- در هوای گرم، هنگام بازی و بعد از فعالیت بدنی، آب را پیش از شدتگرفتن تشنگی پیشنهاد دهید.
- اگر کودک ناگهان تشنهتر از معمول شده، زیاد ادرار میکند، بیحال است یا نوشیدن و ادرارش تغییر چشمگیری کرده، موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
جمعبندی: در میان نوشیدنیهای مناسب و نامناسب برای کودکان، آب ساده انتخاب اصلی برای رفع تشنگی است و شیر ساده میتواند متناسب با سن و برنامه غذایی مصرف شود. نوشابه، نوشیدنی انرژیزا، چای و نوشیدنیهای شیرین را حذف یا محدود کنید و آبمیوه را جایگزین میوه کامل و آب ندانید. این توصیهها عمومی هستند و برای نوزادان یا کودکان دارای بیماری و نیاز تغذیهای ویژه، نظر پزشک اولویت دارد.
