دعای توبه امام سجاد در صحیفه سجادیه، دعای سیویکم، آمده و از شناختهشدهترین دعاها برای اعتراف به خطا، امید به آمرزش و بازگشت آگاهانه به سوی خداست. این دعا فقط درخواست بخشش نیست؛ در بخشهای مختلف آن، از ترک گناه، جبران کوتاهیها، اصلاح رفتار و پناه بردن از تکرار لغزشها سخن گفته میشود.
در ادامه، متن عربی فراز مشهور آغاز دعا و ترجمه روان آن را میخوانید. در نسخههای چاپی ممکن است تفاوتهایی جزئی در نشانهگذاری، فاصلهگذاری یا رسمالخط دیده شود؛ مضمون دعا در این نسخهها یکسان است.
متن دعای توبه امام سجاد
إِلَهِي أَلْبَسَتْنِي الْخَطَايَا ثَوْبَ مَذَلَّتِي، وَجَلَّلَنِي التَّبَاعُدُ مِنْكَ لِبَاسَ مَسْكَنَتِي، وَأَمَاتَ قَلْبِي عَظِيمُ جِنَايَتِي، فَأَحْيِهِ بِتَوْبَةٍ مِنْكَ يَا أَمَلِي وَبُغْيَتِي، وَيَا سُؤْلِي وَمُنْيَتِي.
فَوَعِزَّتِكَ مَا أَجِدُ لِذُنُوبِي سَاتِرًا غَيْرَكَ، وَلَا لِقَبَائِحِي غَافِرًا سِوَاكَ، وَقَدْ خَضَعْتُ لِتَوْبَتِكَ، وَعَنَتْ بِالِاسْتِكَانَةِ إِلَيْكَ، وَعَنْتُ بِالِاسْتِقَالَةِ مِنْ زَلَّتِي، وَرَجَعْتُ إِلَى ذُلِّي عَنْ تَمَرُّدِي، وَأَخْلَصْتُ بِالْإِقْرَارِ لَكَ مِنْ ذُنُوبِي، وَأَشْرَفْتُ بِطَلَبِ عَفْوِكَ عَنْ جِنَايَتِي، وَرَغِبْتُ إِلَيْكَ فِي تَجَاوُزِكَ عَنْ سَيِّئَاتِي، وَطَمِعْتُ فِي مَا وَعَدْتَنِي مِنْ صَفْحِكَ عَنْ عَظِيمِ جَرَائِمِي، فَأَنْجِزْ لِي وَعْدَكَ يَا رَبِّ، وَلَا تُخَلِّفْ ظَنِّي بِكَ.
إِلَهِي إِنْ كَانَ النَّدَمُ عَلَى الذَّنْبِ تَوْبَةً فَإِنِّي وَعِزَّتِكَ مِنَ النَّادِمِينَ، وَإِنْ كَانَ الِاسْتِغْفَارُ مِنَ الْخَطِيئَةِ حِطَّةً فَإِنِّي لَكَ مِنَ الْمُسْتَغْفِرِينَ، لَكَ الْعُتْبَى حَتَّى تَرْضَى، فَلَكَ الْعُتْبَى إِنْ رَضِيتَ، وَلَا حَوْلَ لِي عَنْ مَعْصِيَتِكَ إِلَّا بِقُدْرَتِكَ، وَلَا قُوَّةَ لِي عَلَى طَاعَتِكَ إِلَّا بِتَوْفِيقِكَ.
فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ، وَهَبْ لِي يَا إِلَهِي مِنْ فَضْلِكَ سَعَةً، وَمِنْ رَحْمَتِكَ بَسْطَةً، وَمِنْ عَفْوِكَ عَفْوًا، وَاجْعَلْ لِي فِي مَا بَقِيَ مِنْ عُمُرِي نَصِيبًا مِنْ طَاعَتِكَ، وَحَظًّا مِنْ عِبَادَتِكَ، وَثَبِّتْنِي عَلَى مَا تُحِبُّ وَتَرْضَى.
ترجمه روان دعای توبه
خدایا، گناهان جامه خواری بر تنم پوشاندهاند و دوری از تو لباس درماندگی بر من پوشانده است. سنگینی گناه بزرگ، دلم را از زندگی و نور تهی کرده است؛ پس آن را با توبهای از جانب خود زنده کن، ای امید و خواسته من، ای مقصد درخواستها و آرزوهای من.
به عزتت سوگند، برای گناهانم جز تو پوشانندهای و برای زشتیهایم جز تو آمرزندهای نمییابم. در برابر توبه تو فروتن شدهام، با خواری و نیاز به سوی تو آمدهام و از لغزش خود بازگشت میخواهم. از سرکشیام دست کشیدهام و با اعتراف، گناهانم را برای تو آشکار کردهام.
برای خطاهایم آمرزش تو را میطلبم و از تو میخواهم از بدیهایم درگذری. به گذشت تو از گناهان بزرگم امید بستهام. پروردگارا، وعدهای را که درباره گذشت و آمرزش دادهای درباره من تحقق ببخش و گمانی را که به رحمت تو دارم ناامید نکن.
خدایا، اگر پشیمانی از گناه توبه است، به عزتت سوگند که من از پشیمانانم؛ و اگر طلب آمرزش از خطا باعث پاک شدن گناه است، من از آمرزشخواهان تو هستم. تا زمانی که خشنود شوی، حق اعتراض و درخواست من با توست؛ و اگر خشنود شوی، هر خشنودی از آنِ توست.
من توان دوری از نافرمانی تو را جز با قدرت تو ندارم و توان انجام دادن فرمانبرداریات را جز با یاری و توفیق تو به دست نمیآورم. پس بر محمد و خاندانش درود فرست، از فضل خود گشایش، از رحمتت گستردگی و از عفوت بخشایش به من عطا کن و باقیمانده عمرم را در مسیر طاعت و عبادتت قرار بده.
مضمونهای اصلی این دعا چیست؟
امام سجاد(ع) در این دعا، توبه را به یک جمله استغفار محدود نمیکند. دعا از شناخت اثر گناه آغاز میشود و سپس به اعتراف، پشیمانی، درخواست بخشش و تصمیم برای ادامه دادن مسیر بندگی میرسد.
- پذیرش مسئولیت: دعاگر گناه را بهانهتراشی نمیکند و با صراحت از خطا و کوتاهی خود سخن میگوید.
- امیدواری به رحمت خدا: اعتراف به گناه در این دعا با ناامیدی همراه نیست؛ توبهکننده همچنان راه بازگشت را باز میبیند.
- نیاز به یاری الهی: ترک عادتهای نادرست و پایدار ماندن در مسیر اصلاح، تنها با تصمیم لحظهای آسان نمیشود و دعا بر درخواست توفیق تأکید دارد.
- توجه به ادامه زندگی: پایان دعا به اصلاح باقیمانده عمر اختصاص دارد؛ یعنی توبه باید در رفتار آینده نیز دیده شود.
فضیلت خواندن دعای توبه امام سجاد
ارزش اصلی این دعا در محتوای تربیتی و معنوی آن است: فرد را به دیدن خطای خود، کنار گذاشتن غرور و آغاز اصلاح دعوت میکند. خواندن آن میتواند فرصتی برای خلوت، محاسبه نفس و تنظیم دوباره رابطه انسان با خدا باشد؛ اما نباید برای آن پاداش عددی یا اثر قطعی و تضمینشدهای نقل کرد، مگر آنکه در منبع معتبر دینی تصریح شده باشد.
این دعا همچنین یادآوری میکند که توبه فقط احساس گناه نیست. اگر خطا به حق دیگران مربوط باشد، طلب رضایت و جبران حق، و اگر به ترک یک وظیفه مربوط باشد، انجام آن وظیفه بخشی از معنای عملی توبه است.
بهترین زمان و شیوه خواندن دعا
برای دعای توبه امام سجاد زمان اختصاصی و الزامی تعیین نشده است. میتوان آن را پس از نماز، در سحر، شبهای جمعه یا هر زمان دیگری که ذهن آرامتر و توجه قلب بیشتر است خواند. مهمتر از زمان، صداقت در نیت و توجه به معنای جملههاست.
- پیش از دعا چند لحظه درباره خطایی که میخواهید ترک کنید فکر کنید، بدون آنکه در ناامیدی بمانید.
- متن را آهسته بخوانید و ترجمه را نیز مرور کنید تا درخواستها فقط تکرار لفظی نباشند.
- پس از دعا، یک گام عملی و قابل انجام برای جبران یا ترک آن خطا مشخص کنید.
وضو، رو به قبله بودن و خواندن دعا در محیطی آرام از آداب پسندیده است، اما نداشتن این شرایط نباید مانع دعا و بازگشت به سوی خدا شود. اگر در کنار دعا آیات قرآن خوانده میشود، احکام مربوط به لمس خط قرآن را نیز رعایت کنید.
جمعبندی
دعای توبه امام سجاد در دعای سیویکم صحیفه سجادیه، متنی برای اعتراف صادقانه، امید به آمرزش و درخواست توان ادامه دادن مسیر اصلاح است. برای خواندن آن زمان خاصی لازم نیست؛ بهترین زمان، هنگامی است که فرد آماده ترک گناه، جبران کوتاهی و بازگشت عملی به سوی خدا باشد.
