دعای جوشن کبیر از دعاهای شناختهشده ماه رمضان است که در آن خداوند با نامها و صفات گوناگون خوانده میشود. متن این دعا در مفاتیحالجنان شیخ عباس قمی آمده و بیشتر در شبهای قدر، بهخصوص در مراسم احیای شبهای نوزدهم، بیستویکم و بیستوسوم رمضان خوانده میشود.
این دعا ۱۰۰ بند دارد و هر بند با مجموعهای از نامهای الهی آغاز میشود. پس از هر بند، یک فراز ثابت تکرار میشود: «سُبْحانَکَ یا لا إلهَ إلاّ أَنْتَ، الغَوْثَ الغَوْثَ، خَلِّصْنا مِنَ النّارِ یا رَبِّ»؛ یعنی «منزهی تو، معبودی جز تو نیست؛ پناه، پناه! ما را از آتش نجات ده، ای پروردگار.»
دعای جوشن کبیر؛ متن کامل و ترجمه فارسی
متن زیر مطابق نسخه مشهور دعای جوشن کبیر در مفاتیحالجنان تنظیم شده است. برای خواندن آسانتر، هر بند جداگانه آمده و ترجمه آن بلافاصله پس از متن قرار گرفته است.
بندهای ۱ تا ۱۰
۱. اللّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ یا اللّهُ یا رَحْمنُ یا رَحیمُ یا کَریمُ یا مُقیمُ یا عَظیمُ یا قَدیمُ یا عَلیمُ یا حَلیمُ یا حَکیمُ. سُبْحانَکَ یا لا إلهَ إلاّ أَنْتَ، الغَوْثَ الغَوْثَ، خَلِّصْنا مِنَ النّارِ یا رَبِّ.
ترجمه: خدایا، تو را به نامهایت میخوانم: ای خدا، ای رحمان، ای مهربان، ای کریم، ای برپادارنده، ای بزرگ، ای دیرینه، ای دانا، ای بردبار و ای حکیم. منزهی تو؛ معبودی جز تو نیست. پناه، پناه! ما را از آتش نجات ده، ای پروردگار.
۲. یا سَیِّدَ السّاداتِ یا مُجیبَ الدَّعَواتِ یا رافِعَ الدَّرَجاتِ یا وَلِیَّ الحَسَناتِ یا غافِرَ الخَطیئاتِ یا مُعْطِیَ المَسْأَلاتِ یا قابِلَ التَّوْباتِ یا سامِعَ الأَصْواتِ یا عالِمَ الخَفِیّاتِ یا دافِعَ البَلِیّاتِ.
ترجمه: ای سرور سروران، اجابتکننده دعاها، بالابرنده درجات، صاحب نیکیها، آمرزنده خطاها، عطاکننده خواستهها، پذیرنده توبهها، شنونده صداها، دانای نهانها و برطرفکننده بلاها.
۳. یا خَیْرَ الغافِرینَ یا خَیْرَ الفاتِحینَ یا خَیْرَ النّاصِرینَ یا خَیْرَ الحاکِمینَ یا خَیْرَ الرّازِقینَ یا خَیْرَ الوارِثینَ یا خَیْرَ الحامِدینَ یا خَیْرَ الذّاکِرینَ یا خَیْرَ المُنْزِلینَ یا خَیْرَ المُحْسِنینَ.
ترجمه: ای بهترین آمرزندگان، بهترین گشایندگان، بهترین یاوران، بهترین داوران، بهترین روزیدهندگان، بهترین وارثان، بهترین ستایششوندگان، بهترین یادشدگان، بهترین فرودآورندگان و بهترین نیکوکاران.
۴. یا مَنْ لَهُ العِزَّةُ وَ الجَمالُ یا مَنْ لَهُ القُدْرَةُ وَ الکَمالُ یا مَنْ لَهُ المُلْکُ وَ الجَلالُ یا مَنْ هُوَ الکَبیرُ المُتَعالُ یا مُنْشِئَ السَّحابِ الثِّقالِ یا مَنْ هُوَ شَدیدُ المِحالِ یا مَنْ هُوَ سَریعُ الحِسابِ یا مَنْ هُوَ شَدیدُ العِقابِ یا مَنْ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ یا مَنْ عِنْدَهُ أُمُّ الکِتابِ.
ترجمه: ای آنکه عزت و زیبایی از آن توست، قدرت و کمال از آن توست، فرمانروایی و شکوه از آن توست؛ ای بزرگ برتر، پدیدآورنده ابرهای سنگین، نیرومند، سریعالحساب، سختکیفر، صاحب پاداش نیک و دارنده اصل کتاب.
۵. یا حَنّانُ یا مَنّانُ یا دَیّانُ یا بُرْهانُ یا سُلْطانُ یا رِضْوانُ یا غُفْرانُ یا سُبْحانُ یا مُسْتَعانُ یا ذا المَنِّ وَ البَیانِ.
ترجمه: ای بسیار مهربان، بسیار نعمتبخش، داور، دلیل روشن، فرمانروا، صاحب خشنودی، آمرزش، پاک و منزه، یاریرسان و صاحب بخشش و بیان.
۶. یا مَنْ لا یَصِفُهُ نَعْتُ الواصِفینَ یا مَنْ لا یُجاوِزُ بَرَّهُ آمِلُو الرّاجینَ یا مَنْ عِنْدَهُ حاصِلُ ما فی أَیْدِی السّائِلینَ یا مَنْ یَعْلَمُ ضَمائِرَ الصّامِتینَ یا مَنْ یَرى خَطَراتِ أَفْکارِ النّاطِقینَ.
ترجمه: ای آنکه وصفکنندگان نمیتوانند تو را چنانکه هستی وصف کنند؛ ای آنکه امید امیدواران از نیکی تو فراتر نمیرود؛ ای آنکه هرچه درخواستکنندگان میخواهند نزد توست؛ ای دانای درون خاموشان و بینای اندیشههای سخنگویان.
۷. یا مَنْ لا یَمْلِکُ الشُّکْرَ لَهُ إلاّ هُوَ یا مَنْ لا یَهْتَدِی إِلَى مَعْرِفَتِهِ إلاّ هُوَ یا مَنْ لا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إلاّ هُوَ یا مَنْ لا یُصْلِحُ العِبادَ إلاّ هُوَ یا مَنْ لا یُدَبِّرُ الأُمُورَ إلاّ هُوَ.
ترجمه: ای آنکه جز خودت کسی توان شکر تو را ندارد؛ جز خودت کسی به شناخت کاملت راه نمییابد؛ جز تو کسی گناهان را نمیآمرزد، بندگان را اصلاح نمیکند و امور را تدبیر نمیسازد.
۸. یا مَنْ هُوَ فی عُلُوِّهِ قَریبٌ یا مَنْ هُوَ فی قُرْبِهِ عَلِیٌّ یا مَنْ هُوَ فی نُورِهِ لَطیفٌ یا مَنْ هُوَ فی لُطْفِهِ شَریفٌ یا مَنْ هُوَ فی شَرَفِهِ عَظیمٌ.
ترجمه: ای آنکه با وجود بلندمرتبهبودن نزدیک است و با وجود نزدیکی بلندمرتبه؛ ای لطیف در نور خود، شریف در لطف خود و بزرگ در شرافت خویش.
۹. یا مَنْ هُوَ فی إِحْسانِهِ قَدیمٌ یا مَنْ هُوَ فی قِدَمِهِ عَلیمٌ یا مَنْ هُوَ فی عِلْمِهِ حَکیمٌ یا مَنْ هُوَ فی حِکْمَتِهِ عَظیمٌ یا مَنْ هُوَ فی عَظَمَتِهِ حَمیدٌ.
ترجمه: ای آنکه احسانت همیشگی است، در ازلیت دانایی، در دانایی حکیم، در حکمت بزرگ و در بزرگی شایسته ستایش هستی.
۱۰. یا مَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى کُلِّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ یا مَنْ هُوَ أَسْرَعُ حاسِبینَ یا مَنْ هُوَ أَرْحَمُ الرّاحِمینَ یا مَنْ هُوَ خَیْرُ الغافِرینَ یا مَنْ هُوَ خَیْرُ النّاصِرینَ.
ترجمه: ای آنکه بر کار هر انسانی آگاهی و ناظر است؛ ای سریعترین حسابرسان، مهربانترین مهربانان، بهترین آمرزندگان و بهترین یاوران.
یادآوری: نسخههای چاپی دعای جوشن کبیر ممکن است در نشانهگذاری، شکل نوشتن برخی واژهها یا تقسیمبندی بندها تفاوتهای جزئی داشته باشند. برای حفظ امانت در نقل متن عربی، ادامه دعا را از همان نسخه معتبر مفاتیحالجنان که در اختیار دارید دنبال کنید.
فراز تکرارشونده دعای جوشن کبیر چه معنایی دارد؟
فراز ثابت پس از هر بند، محور اصلی دعاست: «سُبْحانَکَ یا لا إلهَ إلاّ أَنْتَ، الغَوْثَ الغَوْثَ، خَلِّصْنا مِنَ النّارِ یا رَبِّ». در این عبارت، ابتدا خداوند از هر نقص و شریکی پاک دانسته میشود و سپس بنده با تکرار «الغوث» از او یاری و پناه میخواهد.
منظور از «آتش» در این دعا، در معنای اصلی خود رهایی از عذاب الهی است. خواننده نباید فرازهای دعا را بهعنوان وعدهای خودکار برای برآوردهشدن هر خواسته یا تضمین نتیجهای مادی تفسیر کند؛ دعا در سنت اسلامی با توبه، اصلاح رفتار و مسئولیتپذیری همراه است.
دعای جوشن کبیر را چه زمانی و چگونه بخوانیم؟
رایجترین زمان قرائت دعای جوشن کبیر، شبهای قدر است. در بسیاری از مجالس احیا، این دعا پس از قرآن به سر گرفتن یا در بخشی جداگانه خوانده میشود؛ اما اختصاص آن به مراسم جمعی ضروری نیست و خواندن آرام آن در خانه نیز امکانپذیر است.
- اگر زمان کافی ندارید، دعا را با سرعت زیاد و بدون توجه به معنا نخوانید؛ میتوانید آن را به چند بخش تقسیم کنید.
- ترجمه فارسی را پیش از شروع یا پس از هر چند بند مرور کنید تا ارتباط میان نامهای الهی و مضمون دعا روشنتر شود.
- رعایت وضو و رو به قبله بودن برای فضای معنوی دعا مناسب است، اما اصل ارزش قرائت به این آداب محدود نمیشود.
- در جمع خانوادگی، بهتر است یک نفر متن را بخواند و دیگران با توجه و آرامش فراز پایانی را تکرار کنند.
فضیلت قرائت دعای جوشن کبیر در منابع دعایی
دعای جوشن کبیر در فرهنگ شیعه با شبهای قدر پیوندی عمیق دارد و در کتابهای دعا برای خواندن آن فضیلتهایی نقل شده است. بخش مهمی از اثر معنوی این دعا به یادآوری پیوسته صفات الهی، اعتراف به نیاز انسان و درخواست رهایی از گناه و عذاب بازمیگردد.
تکرار ۱۰۰ بند دعا، فرصتی برای مکث بر مفاهیمی مانند رحمت، علم، قدرت، بخشش و عدالت خداوند است. به همین دلیل، ارزش قرائت آن فقط در تمامکردن متن نیست؛ فهمیدن معنا و تبدیل آن به توجه و رفتار اخلاقی، بخش مهمتری از بهرهمندی از دعاست.
جمعبندی
دعای جوشن کبیر دعایی ۱۰۰ بندی از مفاتیحالجنان است که با نامها و صفات الهی، بنده را به ستایش خدا و طلب پناه از او دعوت میکند. بهترین زمان رایج برای خواندن آن شبهای قدر است، اما قرائت دعا در زمانهای دیگر نیز ممکن است. خواندن متن عربی همراه با ترجمه فارسی، آرامش و فهم بیشتری ایجاد میکند و مانع از تبدیل دعا به تکراری صرفاً لفظی میشود.
