دعای ابوحمزه ثمالی از مناجاتهای مشهور امام سجاد(ع) است که شیخ عباس قمی آن را در مفاتیحالجنان آورده است. این دعا بیشتر در سحرهای ماه رمضان خوانده میشود و محور آن اعتراف به کوتاهیهای انسان، امید به رحمت خدا، درخواست آمرزش و بازگشت صادقانه به سوی اوست.
در ادامه، متن عربی دعای ابوحمزه ثمالی و ترجمه فارسی آن آمده است. بهترین زمان خواندن دعا، سحر و پیش از اذان صبح است؛ بااینحال، اگر فرصت خواندن همه متن را ندارید، خواندن بخشی از آن با توجه به معنا نیز میتواند شکل مناسبی از مناجات باشد.
دعای ابوحمزه ثمالی؛ متن کامل عربی
إلهي لا تؤدبني بعقوبتك، ولا تمكر بي في حيلتك، من أين لي الخير يا رب ولا يوجد إلا من عندك، ومن أين لي النجاة ولا تستطاع إلا بك؟ لا الذي أحسن استغنى عن عونك ورحمتك، ولا الذي أساء واجترأ عليك ولم يرضك خرج عن قدرتك.
يا رب يا رب يا رب، حتى ينقطع النفس، يا رباه يا رباه حتى ينقطع النفس، يا رباه يا رباه حتى ينقطع النفس، يا رباه يا رباه حتى ينقطع النفس. إلهي إن أدخلتني النار أعلمت أهلها أني أحبك.
إلهي إن كان الندم على الذنب توبة، فإني وعزتك من النادمين، وإن كان الاستغفار حطة للذنوب، فإني لك من المستغفرين. لك العتبى حتى ترضى، إلهي بقدرتك علي تب علي، وبحلمك عني اعف عني، وبعلمك بي ارفق بي.
إلهي أنت الذي فتحت لعبادك بابا إلى عفوك، وسميته التوبة، فقلت: توبوا إلى الله توبة نصوحا. فما عذر من أغفل دخول الباب بعد فتحه؟
إلهي إن كان قبح الذنب من عبدك فليحسن العفو من عندك. إلهي ما أنا بأول من عصاك فتبت عليه، وتعرض لمعروفك فجدت عليه، يا مجيب المضطر، يا كاشف الضر، يا عظيم البر، يا عليما بما في السرائر.
إلهي ألبسني من سترك، وتغمدني بعفوك، ولا تخلني من جميل عفوك وصفحك. إلهي لو أردت هواني لم تهدني، ولو أردت فضيحتي لم تعافني، ولو أردت عقوبتي لم تمهلني. إلهي ما أظنك تردني في حاجة قد أفنيت عمري في طلبها منك.
إلهي لك الحمد على حلمك بعد علمك، ولك الحمد على عفوك بعد قدرتك، ولك الحمد على طول أناتك في غضبك، وأنت القادر على ما تريد. إلهي أنت الذي أفضت على عبادك من النعم، وعفوت عنهم من الذنوب، وسع رحمتك كل شيء.
إلهي إنك لا تخيب من أمّل منك، ولا ترد من قصدك، ولا تضيع من لاذ بك، ولا تسلم من اعتصم بك. وقد لجأت إلى بابك، ووقفت على رحابك، وتعلقت بأسبابك، فلا تعرض بوجهك الكريم عني، ولا تمنعني من فضلك.
إلهي إن كان رزقي في السماء فأنزله، وإن كان في الأرض فأخرجه، وإن كان بعيدا فقربه، وإن كان قريبا فيسره، وإن كان قليلا فكثره، وإن كان كثيرا فبارك لي فيه. إلهي اطلبني برحمتك حتى أبلغ رضاك، واجذبني بمنك حتى أصل إلى قربك.
إلهي إنك تدعوني فأولي عنك، وتتحبب إلي فأتبغض إليك، وتتودد إلي فلا أقبل منك، كأن لي التطول عليك، فلم يمنعك ذلك من الرحمة بي والإحسان إلي، والتفضل علي بجودك وكرمك.
فارحمني يا أرحم الراحمين، واغفر لي يا غفار الذنوب، وتجاوز عني يا عفو، ولا تكلني إلى نفسي طرفة عين أبدا. إلهي إنك إن عفوت فمن أولى منك بذلك؟ وإن عذبت فمن أعدل منك؟
إلهي إنك تعلم ضعفي عن قليل من بلاء الدنيا وعقوباتها، وما يجري فيها من المكاره على أهلها، على أن ذلك بلاء ومكروه قصير مدته، يسير بقاؤه، قصير أيامه. فكيف احتمالي لبلاء الآخرة، وجليل وقوع المكاره فيها، وهو بلاء تطول مدته، ويدوم مقامه، ولا يخفف عن أهله لأنه لا يكون إلا عن غضبك وانتقامك وسخطك.
إلهي فأسألك أن تصلي على محمد وآل محمد، ولا تجعلني للبلاء غرضا، ولا لنقمتك عرضا، ونجني برحمتك من النار. إلهي لا تجعلني بذنبي مشقيا، ولا بجهلي محروما، ولا بطردك من رحمتك مطرودا.
إلهي إنك إن أردت هدايتي هديتني، وإن أردت عافيتي عافيتني، وإن أردت إكرامي أكرمتني، وإن أردت رزقي رزقتني، وإن أردت عفوي عفوت عني. فإني لا أملك لنفسي نفعا ولا ضرا ولا موتا ولا حياة ولا نشورا.
إلهي أنا عبدك الضعيف، وفقيرك المسكين، ومملوكك المستكين. يا رب لا تجعلني بدعائي شقيا، وكن بي رؤوفا رحيما. يا خير من سئل، ويا أجود من أعطى، أعطني سؤلي في نفسي وأهلي ووالدي وولدي وإخواني فيك.
إلهي خصني منك بخاصة ذكرك، ولا تجعل ما أقول وما أدعو به رياء ولا سمعة، واجعل رغبتي فيما عندك. يا رب اجعلني بك واثقا، وإليك راغبا، ولا تخيب ظني فيك. إنك على كل شيء قدير.
إلهي إن ذنوبي قد أخافتني، وإن محبتي لك قد أجارتني، فاجمع بين أمني ورجائي. يا رب إن نفسي قد غلبتني، وهواي قد استولى علي، وشهوتي قد طغت، فكن أنت نصيري حتى تنصرني وتبصرني.
إلهي إني أجد سبيلي إليك مشروعا، وقد رفعت إليك يدي، فبحق من أرسلته بالحق، وبحقك العظيم، لا تحرمني إجابتك. ولا تردني خائبا، ولا تنزل بي خيبة، ولا ترد يدي خالية من عطائك.
إلهي إليك أشكو نفسا بالسوء أمارة، وإلى الخطيئة مبادرة، وبمعاصيك مولعة، ولسخطك متعرضة. تسلك بي مسالك المهالك، وتجعلني عندك أهون هالك. كثيرة العلل، طويلة الأمل، إن مسها الشر تجزع، وإن مسها الخير تمنع، ميالة إلى اللعب واللهو، مملوءة بالغفلة والسهو.
إلهي أسألك أن تصلّي على محمد وآل محمد، وأن تجعلني ممن أخلص لك عمله، وأحبك قلبه، وأدام ذكرك لسانه، واستفرغ أيامه في طاعتك. إلهي لا تكلني إلى نفسي فأعجز عنها، ولا تكلني إلى خلقي فيضيعوني.
يا من لا يصفه نعت الواصفين، يا من لا يجاوزه رجاء الراجين، يا من لا يضيع لديه أجر المحسنين، يا من هو غاية خوف العابدين، يا منتهى خشية المتقين، هذا مقام من لاذ بك، واستجار بكرمك، وألف إحسانك ونعمك.
وأنت الجواد الذي لا يضيق عفوه، ولا ينقص فضله، ولا يفنى عطاؤه. إلهي فبحقك وقدسك، وبأعظم صفاتك وأسمائك، أن تجعل أوقاتي في الليل والنهار بذكرك معمورة، وبخدمتك موصولة، وأعمالي عندك مقبولة.
حتى تكون أعمالي وأورادي كلها وردا واحدا، وحالي في خدمتك سرمدا. يا سيدي يا من عليه معولي، يا من إليه شكوت أحوالي، يا رب يا رب يا رب، قو على خدمتك جوارحي، واشدد على العزيمة جوانحي، وهب لي الجد في خشيتك، والدوام في الاتصال بخدمتك.
حتى أسرح إليك في ميادين السابقين، وأسرع إليك في المبادرين، وأشتاق إلى قربك في المشتاقين، وأدنو منك دنو المخلصين، وأخافك مخافة الموقنين، وأجتمع في جوارك مع المؤمنين.
اللهم من أرادني بسوء فأرده، ومن كادني فكده، واجعلني من أحسن عبيدك نصيبا عندك، وأقربهم منزلة منك، وأخصهم زلفة لديك، فإنه لا ينال ذلك إلا بفضلك. وجُد علي بعفوك، واعطف علي بكرمك، واحفظني برحمتك، واجعل لساني بذكرك لهجا، وقلبي بحبك متيما.
ومن علي بحسن إجابتك، وأقلني عثرتي، واغفر زلتي، فإنك قضيت على عبادك بعبادتك، وأمرتهم بدعائك، وضمنت لهم الإجابة. فإليك يا رب نصبت وجهي، وإليك يا رب مددت يدي، فبعزتك استجب لي دعائي، وبلغني مناي، ولا تقطع من فضلك رجائي.
واكفني شر الجن والإنس، وأدخلني في سعة رحمتك، واجعلني من أهل طاعتك ومرضاتك. يا أكرم الأكرمين، يا أرحم الراحمين، يا رب العالمين.
ترجمه فارسی دعای ابوحمزه ثمالی
خدای من، مرا با کیفر خود ادب مکن و با تدبیرت گرفتار مکر و آزمون مساز. پروردگارا، خیر را از کجا به دست آورم، درحالیکه جز نزد تو نیست؟ و نجات را چگونه بیابم، درحالیکه جز به یاری تو ممکن نیست؟ نه نیکوکار از یاری و رحمت تو بینیاز است و نه گنهکار، با گستاخی در برابر تو، از قلمرو قدرتت بیرون میرود.
خدای من، اگر پشیمانی از گناه توبه است، من به عزتت از پشیمانانم؛ و اگر آمرزشخواهی گناهان را میزداید، من از آمرزشخواهان تو هستم. سرزنش از آنِ توست تا خشنود شوی. اگر زشتی گناه از بنده توست، زیبایی گذشت نیز از جانب توست.
پروردگارا، تویی که درِ بازگشت به سوی خودت را به روی بندگانت گشودی و نام آن را توبه گذاشتی. پس آنکس که پس از گشودهشدن این در، وارد آن نمیشود، چه عذری دارد؟ اگر میخواستی مرا خوار کنی، هدایتم نمیکردی؛ اگر میخواستی رسوایم کنی، مهلتم نمیدادی و اگر قصد کیفرم داشتی، فرصت بازگشت نمیبخشیدی.
خدایا، تو را بر بردباریات پس از آگاهی، بر گذشتت پس از توانایی و بر مهلتدادنت در هنگام خشم سپاس میگویم. رحمتت همهچیز را فراگرفته و امید کسی را که به تو امید بسته، ناامید نمیکنی. هرکس به تو پناه آورد، رهایش نمیکنی و هرکس به تو تکیه کرد، بیپناه نمیگذاری.
پروردگارا، اگر روزیام در آسمان است، آن را فرود آور؛ اگر در زمین است، بیرون آور؛ اگر دور است، نزدیکش کن و اگر نزدیک است، آسانش ساز. اگر اندک است، افزونش کن و اگر بسیار است، در آن برکت قرار ده.
خدای من، تو مرا میخوانی و من از تو روی میگردانم؛ به من محبت میکنی و من از تو فاصله میگیرم؛ با من مهربانی میکنی و من نمیپذیرم. بااینحال، این رفتار من مانع رحمت و نیکی تو به من نشده است.
پس ای مهربانترین مهربانان، بر من رحم کن و ای بسیارآمرزنده گناهان، مرا بیامرز. مرا حتی لحظهای به خودم وامگذار. اگر ببخشی، چه کسی از تو سزاوارتر به بخشش است؟ و اگر کیفر دهی، چه کسی از تو عادلتر است؟
خدایا، تو ناتوانی مرا در برابر اندکی از سختیها و کیفرهای دنیا میدانی؛ سختیهایی که مدتشان کوتاه و ماندنشان اندک است. پس چگونه سختی آخرت و گرفتاری طولانی آن را تحمل کنم؛ گرفتاریای که جز با خشم و انتقام تو پدید نمیآید؟
پروردگارا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست و مرا هدف بلا و سزاوار خشم خود قرار مده. مرا به سبب گناهم بدبخت، به دلیل نادانیام محروم و از رحمتت راندهشده نکن.
خدایا، من بنده ناتوان و نیازمند تو و مملوک فروتن تو هستم. مرا در دعا کردن بدبخت مکن و با من مهربان باش. ای بهترین کسی که از او درخواست میشود و بخشندهترین بخشندگان، خواستهام را درباره خودم، خانوادهام، پدر و مادرم، فرزندانم و برادران دینیام برآورده کن.
خدایا، ذکر خالصانه خودت را به من اختصاص بده و سخنان و دعاهایم را برای ریا و خودنمایی قرار مده. امیدم را به آنچه نزد توست وابسته کن. مرا به خودت مطمئن و مشتاق خویش قرار بده و امیدم را در تو ناامید نکن؛ زیرا تو بر هر کاری توانایی.
پروردگارا، گناهانم مرا ترسانده و محبت تو به من پناه داده است؛ پس ترس و امیدم را در کنار هم قرار بده. نفسم بر من چیره شده، هوسم بر من غلبه کرده و شهوتم طغیان کرده است. تو یاورم باش تا بر آن پیروز شوم و راه درست را ببینم.
خدای من، به سوی تو راهی گشوده یافتهام و دستم را به سوی تو بلند کردهام. به حق پیامبرت و به حق بزرگی و پاکی خودت، دعایم را اجابت کن، ناامیدم برمگردان و دستم را خالی از بخششت باقی نگذار.
پروردگارا، از نفسی به تو شکایت میکنم که به بدی فرمان میدهد، به سوی گناه شتاب میکند، به نافرمانی تو دلبسته است و خود را در معرض خشم تو قرار میدهد. نفسی که مرا به راههای هلاکت میکشاند، با گرفتاری بیتاب و در برابر خیر، بازدارنده است و با بازی و غفلت و فراموشی آمیخته شده است.
خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست و مرا از کسانی قرار بده که عملشان را برای تو خالص کردهاند، دلشان تو را دوست دارد، زبانشان پیوسته به یاد توست و روزهایشان در فرمانبرداری تو سپری میشود. مرا به خودم وامگذار تا از اداره آن ناتوان شوم و به مردم نیز مسپار تا تباه شوم.
ای خدایی که وصف وصفکنندگان به حقیقت تو نمیرسد و امید امیدواران نزد تو تباه نمیشود، این جایگاه کسی است که به تو پناه آورده، به کرمت تکیه کرده و با احسان و نعمتت مأنوس شده است.
تو بخشندهای هستی که گذشتت تنگ نمیشود، فضلت کاهش نمییابد و عطایت پایان ندارد. به حق پاکی و نامهای بزرگت، اوقات شب و روزم را با یاد خود آباد کن، مرا پیوسته در خدمتت قرار بده و اعمالم را نزد خودت پذیرفته بگردان.
خدایا، اندامم را برای خدمتت نیرومند کن، عزمم را استوار ساز، جدیت در خشیتت و پیوستگی در بندگیات را به من ببخش. مرا در میدان پیشیگیرندگان به سوی خودت روان کن، در میان شتابکنندگان به سوی خودت قرار بده و به قرب و خلوص نزدیکم کن.
پروردگارا، هرکس برای من بدی بخواهد، شر او را به خودش بازگردان و هرکس علیه من نقشه بکشد، تدبیرش را بیاثر کن. مرا از بهترین بندگانت نزد خودت، نزدیکترین آنان به مقام قربت و بهرهمندترینشان از لطف خود قرار بده؛ زیرا رسیدن به این جایگاه جز با فضل تو ممکن نیست.
خدایا، با عفوت بر من ببخشای، با کرمت به من روی آور، با رحمتت نگهدارم و زبانم را به یادت گویا و قلبم را سرشار از محبتت کن. لغزشم را نادیده بگیر و خطایم را بیامرز؛ زیرا خودت بندگانت را به عبادت و دعا فرمان دادهای و اجابت را به آنان وعده کردهای.
پروردگارا، با امید به عزتت، دعایم را اجابت کن، مرا به آرزویم برسان و امیدم را از بخششت قطع نکن. شر جن و انسان را از من دور ساز، مرا در گستره رحمتت وارد کن و در شمار اهل اطاعت و خشنودی خود قرار بده؛ ای کریمترین کریمان و مهربانترین مهربانان.
زمان خواندن دعای ابوحمزه ثمالی در سحر رمضان
زمان مشهور خواندن دعای ابوحمزه ثمالی، سحرهای ماه رمضان است؛ یعنی پس از بیدارشدن برای سحری و پیش از اذان صبح. بسیاری از افراد دعا را بعد از نماز شب یا پس از نمازهای مستحبی سحر میخوانند، اما برای خواندن آن زمان شرعیِ محدود و الزامی تعیین نشده است.
- اگر وقت کافی دارید: دعا را با مکث و همراه با ترجمه بخوانید تا مضمون مناجات برایتان روشن بماند.
- اگر سحر کوتاه است: بخشی از دعا را انتخاب کنید و باقی آن را در شبهای بعد ادامه دهید.
- اگر نماز صبح نزدیک است: اولویت با رعایت وقت نماز است؛ دعا نباید باعث از دسترفتن نماز صبح شود.
- اگر در سفر یا عذر هستید: میتوانید دعا را در زمان دیگری از شب یا روز بخوانید.
خواندن دعا با صدای آرام، توجه به ترجمه و انتخاب چند فراز متناسب با حال شخصی، معمولاً از خواندن سریع و بیتوجهِ متن طولانی سودمندتر است. این توصیه درباره شیوه بهرهبردن از دعاست، نه تعیین یک حکم شرعی جدید.
موضوعات اصلی در دعای ابوحمزه ثمالی
ساختار دعا از ترس و اعتراف آغاز میشود، اما در ناامیدی باقی نمیماند. بنده ابتدا ضعف، گناه و وابستگی خود به رحمت الهی را میبیند و سپس با امید، درخواست هدایت، آمرزش، روزی، توان بندگی و دورشدن از نفس سرکش را مطرح میکند.
یکی از نکات قابل توجه دعا، کنار هم آمدن خوف و رجا است. فرازهای مربوط به کیفر و ناتوانی انسان، در کنار سخن از گستردگی رحمت و وفای خداوند به وعده اجابت قرار میگیرند؛ بنابراین متن دعا نه فقط برای طلب حاجت، بلکه برای بازنگری در رفتار و رابطه انسان با خدا خوانده میشود.
چطور ترجمه دعا را هنگام خواندن دنبال کنیم؟
- یک یا دو فراز را انتخاب کنید و ابتدا معنای آن را بخوانید.
- متن عربی همان بخش را آهسته و بدون شتاب تکرار کنید.
- اگر عبارتی با وضعیت روحی یا نیاز شما ارتباط بیشتری دارد، چند لحظه روی معنای آن مکث کنید.
- برای حفظ پیوستگی سحر، میتوانید متن را از قبل به چند بخش تقسیم کنید.
جمعبندی
دعای ابوحمزه ثمالی مناجاتی طولانی برای سحرهای رمضان است که از اعتراف به ضعف و گناه تا امید به عفو و درخواست توان بندگی پیش میرود. زمان اصلی آن پیش از اذان صبح است، اما خواندن دعا در دیگر زمانها نیز امکانپذیر است؛ مهم این است که متن را با آرامش، توجه به ترجمه و بدون آسیبزدن به وقت نماز صبح بخوانید.
