دعای ندبه از دعاهای شناختهشده شیعه است که با ستایش خداوند آغاز میشود و در ادامه، تاریخ هدایت بشر، رسالت پیامبران، بعثت پیامبر اسلام(ص)، فضائل امیرالمؤمنین(ع) و غربت امام مهدی(عج) را یادآوری میکند. زمان مشهور خواندن این دعا صبح جمعه، پس از نماز صبح، است؛ البته خواندن آن در عید فطر، عید قربان و عید غدیر نیز سفارش شده است.
متن زیر، متن عربی دعای ندبه همراه با ترجمهای روان است. ترجمه برای فهم مضمون دعا نوشته شده و جایگزین متن اصلی در کتاب مفاتیحالجنان نیست.
متن کامل دعای ندبه با ترجمه فارسی
حمد و یادآوری عهد الهی
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً.
ستایش مخصوص خداوند، پروردگار جهانیان، است و درود و سلام فراوان خدا بر سرور ما، محمد، پیامبر او و خاندانش باد.
اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى مَا جَرَى بِهِ قَضَاؤُكَ فِي أَوْلِيَائِكَ، الَّذِينَ اسْتَخْلَصْتَهُمْ لِنَفْسِكَ وَ دِينِكَ، إِذِ اخْتَرْتَ لَهُمْ جَزِيلَ مَا عِنْدَكَ مِنَ النَّعِيمِ الْمُقِيمِ الَّذِي لَا زَوَالَ لَهُ وَ لَا اضْمِحْلَالَ، بَعْدَ أَنْ شَرَطْتَ عَلَيْهِمُ الزُّهْدَ فِي دَرَجَاتِ هَذِهِ الدُّنْيَا الدَّنِيَّةِ وَ زُخْرُفِهَا وَ زِبْرِجِهَا، فَشَرَطُوا لَكَ ذَلِكَ وَ عَلِمْتَ مِنْهُمُ الْوَفَاءَ بِهِ، فَقَبِلْتَهُمْ وَ قَرَّبْتَهُمْ وَ قَدَّمْتَ لَهُمُ الذِّكْرَ الْعَلِيَّ وَ الثَّنَاءَ الْجَلِيَّ.
خدایا، تو را بر آنچه در حق دوستان و برگزیدگانت مقدر کردی، سپاس. آنان را برای خود و دینت برگزیدی و نعمت پایدار و بزرگی را که نزد توست، برایشان انتخاب کردی؛ نعمتی که نابودی و زوال ندارد. پس از آنکه از آنان خواستی در برابر مقامها، زیورها و جلوههای پست دنیا زهد بورزند، آنان نیز این پیمان را پذیرفتند. تو وفاداری آنان را دانستی، پس پذیرفتی و به خود نزدیکشان کردی و یاد بلند و ستایش آشکار را برای آنان قرار دادی.
وَ أَهْبَطْتَ عَلَيْهِمْ مَلَائِكَتَكَ، وَ كَرَّمْتَهُمْ بِوَحْيِكَ، وَ رَفَدْتَهُمْ بِعِلْمِكَ، وَ جَعَلْتَهُمُ الذَّرِيعَةَ إِلَيْكَ وَ الْوَسِيلَةَ إِلَى رِضْوَانِكَ.
فرشتگانت را بر آنان فرود آوردی، با وحی خود گرامیشان داشتی، از دانش خویش بهرهمندشان کردی و آنان را وسیله و راه رسیدن به خود و خشنودیات قرار دادی.
مسیر پیامبران و هدایت الهی
فَبَعْضٌ أَسْكَنْتَهُ جَنَّتَكَ إِلَى أَنْ أَخْرَجْتَهُ مِنْهَا، وَ بَعْضٌ حَمَلْتَهُ فِي فُلْكِكَ وَ نَجَّيْتَهُ وَ مَنْ آمَنَ مَعَهُ مِنَ الْهَلَكَةِ بِرَحْمَتِكَ، وَ بَعْضٌ اتَّخَذْتَهُ لِنَفْسِكَ خَلِيلاً وَ سَأَلَكَ لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ فَأَجَبْتَهُ وَ جَعَلْتَ ذَلِكَ عَلِيّاً.
برخی از آنان را در بهشت خود جای دادی و سپس به سبب حکمتی از آن بیرون آوردی؛ برخی را در کشتی خویش نشاندی و او و مؤمنان همراهش را به رحمت خود از نابودی نجات دادی؛ و برخی را دوست ویژه خود گرفتی. او از تو خواست در میان آیندگان به نیکویی یاد شود و تو دعایش را پذیرفتی و یاد او را بلندمرتبه ساختی.
وَ بَعْضٌ كَلَّمْتَهُ مِنْ شَجَرَةٍ تَكْلِيماً، وَ جَعَلْتَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ رِدْءاً وَ وَزِيراً، وَ بَعْضٌ أَوْلَدْتَهُ مِنْ غَيْرِ أَبٍ، وَ آتَيْتَهُ الْبَيِّنَاتِ وَ أَيَّدْتَهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ، وَ كُلٌّ شَرَعْتَ لَهُ شَرِيعَةً وَ نَهَجْتَ لَهُ مِنْهَاجاً وَ تَخَيَّرْتَ لَهُ أَوْصِيَاءَ مُسْتَحْفِظاً بَعْدَ مُسْتَحْفِظٍ، مِنْ مُدَّةٍ إِلَى مُدَّةٍ، إِقَامَةً لِدِينِكَ وَ حُجَّةً عَلَى عِبَادِكَ.
با برخی از پیامبران از درخت سخن گفتی، برای یکی از آنان برادرش را یاور و وزیر قرار دادی، و عیسی(ع) را بدون پدر به دنیا آوردی؛ به او نشانههای روشن دادی و با روحالقدس یاریاش کردی. برای هر یک از آنان شریعت و راهی قرار دادی و اوصیایی را برگزیدی تا در گذر زمان از دینت پاسداری کنند و حجتی برای بندگانت باشند.
وَ لِئَلَّا يَزُولَ الْحَقُّ عَنْ مُقَرِّهِ وَ يَغْلِبَ الْبَاطِلُ عَلَى أَهْلِهِ، وَ لَا يَقُولَ أَحَدٌ: لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولاً مُنْذِراً، وَ أَقَمْتَ لَنَا عَلَماً هَادِياً فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَ نَخْزَى.
این سلسله هدایت برای آن بود که حق از جایگاهش دور نشود، باطل بر اهل حق چیره نگردد و کسی نگوید: چرا پیامبری هشداردهنده برای ما نفرستادی و راهنمایی روشن قرار ندادی تا پیش از خواری و رسوایی، از نشانههایت پیروی کنیم؟
بعثت پیامبر اسلام و جایگاه اهلبیت
إِلَى أَنِ انْتَهَيْتَ بِالْأَمْرِ إِلَى حَبِيبِكَ وَ نَجِيبِكَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ، فَكَانَ كَمَا انْتَجَبْتَهُ سَيِّدَ مَنْ خَلَقْتَهُ، وَ صَفْوَةَ مَنِ اصْطَفَيْتَهُ، وَ أَفْضَلَ مَنِ اجْتَبَيْتَهُ، وَ أَكْرَمَ مَنِ اعْتَمَدْتَهُ، قَدَّمْتَهُ عَلَى أَنْبِيَائِكَ، وَ بَعَثْتَهُ إِلَى الثَّقَلَيْنِ مِنْ عِبَادِكَ، وَ أَوْطَأْتَهُ مَشَارِقَكَ وَ مَغَارِبَكَ، وَ سَخَّرْتَ لَهُ الْبُرَاقَ، وَ عَرَجْتَ بِرُوحِهِ إِلَى سَمَائِكَ، وَ أَوْدَعْتَهُ عِلْمَ مَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ إِلَى انْقِضَاءِ خَلْقِكَ.
سرانجام این امر را به محبوب و برگزیدهات، محمد(ص)، رساندی؛ همان که او را سرور آفریدگان، برگزیدهترین و گرامیترین انسانها قرار دادی. او را بر پیامبرانت مقدم داشتی، به سوی جن و انس فرستادی، شرق و غرب عالم را در اختیار رسالتش قرار دادی، براق را برای او گماشتی، روحش را به آسمانها بردی و دانش گذشته و آینده را تا پایان آفرینش به او سپردی.
ثُمَّ نَصَرْتَهُ بِالرُّعْبِ، وَ حَفَفْتَهُ بِجَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ وَ الْمُسَوِّمِينَ مِنْ مَلَائِكَتِكَ، وَ وَعَدْتَهُ أَنْ تُظْهِرَ دِينَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ، وَ ذَلِكَ بَعْدَ أَنْ بَوَّأْتَهُ مُبَوَّأَ صِدْقٍ مِنْ أَهْلِهِ، وَ جَعَلْتَ لَهُ وَ لَهُمْ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكاً وَ هُدًى لِلْعَالَمِينَ، فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ.
سپس او را با ایجاد هیبت در دل دشمنان یاری کردی و جبرئیل، میکائیل و فرشتگان نشاندار خود را گرد او قرار دادی. وعده دادی دین او را بر همه ادیان آشکار کنی، هرچند مشرکان ناخشنود باشند. برای او و خاندانش جایگاهی پاک قرار دادی و نخستین خانهای را که برای مردم بنا شد، یعنی خانه مبارک مکه، قبله و مایه هدایت جهانیان ساختی؛ خانهای که نشانههای روشنی در آن است و مقام ابراهیم در آن قرار دارد.
وَ مَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِناً، وَ قُلْتَ: إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً، ثُمَّ جَعَلْتَ أَجْرَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَوَدَّتَهُمْ فِي كِتَابِكَ فَقُلْتَ: قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى، وَ قُلْتَ: مَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ، وَ قُلْتَ: مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلاً، فَكَانُوا هُمُ السَّبِيلَ إِلَيْكَ وَ الْمَسْلَكَ إِلَى رِضْوَانِكَ.
هرکس وارد آن خانه شود، ایمن است. فرمودی: خداوند میخواهد هر پلیدی را از شما اهلبیت دور کند و شما را کاملاً پاک سازد. محبت خاندان پیامبر را پاداش رسالت او قرار دادی و فرمودی: از شما پاداشی جز دوستی نزدیکانم نمیخواهم. آنان را راه رسیدن به خود و مسیر خشنودیات قرار دادی.
فَلَمَّا انْقَضَتْ أَيَّامُهُ أَقَامَ وَلِيَّهُ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِمَا هَادِياً، إِذْ كَانَ هُوَ الْمُنْذِرَ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هَادٍ، فَقَالَ وَ الْمَلَأُ أَمَامَهُ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ، وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ.
هنگامی که روزگار پیامبر پایان یافت، ولی و جانشینش علی بن ابیطالب(ع) را به عنوان راهنما برپا داشتی؛ همان که پیامبر هشداردهنده و برای هر قومی راهنما بود. پس در برابر مردم فرمود: هرکس من مولای او هستم، علی مولای اوست. خدایا، دوست بدار هرکس او را دوست میدارد، دشمن بدار دشمنش را، یاری کن یاور او را و یارینکنندهاش را خوار گردان.
غربت امام مهدی(عج) و درخواست ظهور
وَ لَمَّا قَضَى نَحْبَهُ وَ قَضَى وَصِيُّهُ عَلَيْهِ السَّلَامُ، شَمَّرَ لِلْقَوْمِ آخِرُهُمْ، وَ قَتَلَ سَيِّدَ الْأَوْصِيَاءِ، وَ ابْنَ بِنْتِ نَبِيِّهِ، وَ عَادَتْ كَلِمَةُ الْكُفْرِ وَ النِّفَاقِ، وَ نَبَذَ مِيثَاقَكَ وَ خَالَفَ فَرِيضَتَكَ، وَ اسْتَخَفَّ بِحَقِّكَ، وَ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِكَ.
پس از رحلت پیامبر و شهادت وصی او، آخرین گروه برای مقابله برخاستند؛ سرور اوصیا و فرزند دختر پیامبر را به شهادت رساندند. سخن کفر و نفاق دوباره قوت گرفت، پیمان الهی کنار گذاشته شد، با فرمان خدا مخالفت کردند، حق تو را سبک شمردند و از راهت گمراه شدند.
فَقُتِلَ مَنْ قُتِلَ، وَ سُبِيَ مَنْ سُبِيَ، وَ أُقْصِيَ مَنْ أُقْصِيَ، وَ جَرَى الْقَضَاءُ لَهُمْ بِمَا يُرْجَى لَهُ حُسْنُ الْمَثُوبَةِ، إِذْ كَانَتِ الْأَرْضُ لِلَّهِ يُوَرِّثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ، وَ الْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ.
برخی کشته شدند، گروهی به اسارت رفتند و عدهای از جایگاه خود دور شدند؛ اما تقدیر الهی درباره آنان به پاداش نیک انجامید، زیرا زمین از آن خداست و آن را به هرکس از بندگانش بخواهد واگذار میکند و فرجام نیک از آن پرهیزکاران است.
فَسُبْحَانَ رَبِّنَا إِنْ كَانَ وَعْدُ رَبِّنَا لَمَفْعُولاً، وَ لَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ، وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ. فَعَلَى الْأَطَائِبِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِمَا وَ عَلَى أَبْنَائِهِمَا، فَلْيَبْكِ الْبَاكُونَ وَ إِيَّاهُمْ فَلْيَنْدُبِ النَّادِبُونَ، وَ لِمِثْلِهِمْ فَلْتَذْرِفِ الدُّمُوعُ، وَ لِيَصْرُخِ الصَّارِخُونَ، وَ يَضِجَّ الضَّاجُّونَ، وَ يَعِجَّ الْعَاجُّونَ.
پاکان خاندان محمد و علی(ع) سزاوار درود خدا هستند. پس گریهکنندگان باید بر آنان بگریند، نالهکنندگان برای آنان ناله کنند، اشکها برای مصیبت آنان جاری شود و فریادها و نالهها از ستمی که بر ایشان رفت، بلند شود.
أَيْنَ الْحَسَنُ وَ أَيْنَ الْحُسَيْنُ؟ أَيْنَ أَبْنَاءُ الْحُسَيْنِ، صَالِحٌ بَعْدَ صَالِحٍ، وَ صَادِقٌ بَعْدَ صَادِقٍ؟ أَيْنَ السَّبِيلُ بَعْدَ السَّبِيلِ؟ أَيْنَ الْخِيَرَةُ بَعْدَ الْخِيَرَةِ؟ أَيْنَ الشُّمُوسُ الطَّالِعَةُ؟ أَيْنَ الْأَقْمَارُ الْمُنِيرَةُ؟ أَيْنَ الْأَنْجُمُ الزَّاهِرَةُ؟ أَيْنَ أَعْلَامُ الدِّينِ وَ قَوَاعِدُ الْعِلْمِ؟ أَيْنَ بَقِيَّةُ اللَّهِ الَّتِي لَا تَخْلُو مِنَ الْعِتْرَةِ الْهَادِيَةِ؟ أَيْنَ الْمُعَدُّ لِقَطْعِ دَابِرِ الظَّلَمَةِ؟ أَيْنَ الْمُنْتَظَرُ لِإِقَامَةِ الْأَمْتِ وَ الْعِوَجِ؟ أَيْنَ الْمُرْتَجَى لِإِزَالَةِ الْجَوْرِ وَ الْعُدْوَانِ؟
حسن و حسین کجایند؟ فرزندان حسین، یکی پس از دیگری، صالح و راستگو، کجایند؟ راهنمایان پس از راهنمایان کجایند؟ برگزیدگان پس از برگزیدگان کجایند؟ خورشیدهای تابان، ماههای نورانی و ستارگان درخشان کجایند؟ پرچمهای دین و پایههای دانش کجایند؟ ذخیره خدا، آن حجت باقیمانده از خاندان هدایتگر، کجاست؟ آن که برای ریشهکن کردن ستمگران آماده شده کجاست؟ آن امیدی که کجیها را راست میکند و آنکه برای برچیدن ظلم و تجاوز به او امید بستهایم، کجاست؟
أَيْنَ ابْنُ النَّبِيِّ الْمُصْطَفَى، وَ ابْنُ عَلِيٍّ الْمُرْتَضَى، وَ ابْنُ خَدِيجَةَ الْغَرَّاءِ، وَ ابْنُ فَاطِمَةَ الْكُبْرَى؟ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي وَ نَفْسِي لَكَ الْوِقَاءُ وَ الْحِمَى، يَا ابْنَ السَّادَةِ الْمُقَرَّبِينَ، يَا ابْنَ النُّجَبَاءِ الْأَكْرَمِينَ، يَا ابْنَ الْهُدَاةِ الْمَهْدِيِّينَ، يَا ابْنَ الْخِيَرَةِ الْمُهَذَّبِينَ، يَا ابْنَ الْغَطَارِفَةِ الْأَنْجَبِينَ، يَا ابْنَ الْأَطَائِبِ الْمُطَهَّرِينَ، يَا ابْ
