مقدار مصرف جینسینگ یک عدد ثابت برای همه افراد نیست. نوع جینسینگ، شکل فرآورده، میزان ترکیبات فعال و هدف مصرف، همگی روی دوز مناسب اثر میگذارند. پودر ریشه، دمنوش، عصاره خشک و کپسول را نمیتوان با یکدیگر همارز دانست.
برای بزرگسال سالم، در بسیاری از فرآوردهها مصرف روزانه حدود ۱ تا ۲ گرم پودر ریشه یا حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم عصاره خشک استانداردشده در مطالعات بررسی شده است؛ اما این اعداد نسخه عمومی نیستند. مقدار درجشده روی برچسب محصول معتبر باید اولویت داشته باشد، چون غلظت عصارهها و میزان جینسنوزیدهای آنها تفاوت زیادی دارد.
مقدار مصرف جینسینگ بر اساس نوع فرآورده
ریشه جینسینگ آسیایی یا کرهای، جینسینگ آمریکایی و جینسینگ قرمز ممکن است از نظر ترکیبات و روش آمادهسازی تفاوت داشته باشند. بنابراین نمیتوان دوز یک محصول را به محصول دیگر منتقل کرد.
- پودر ریشه: مقدار رایج مورد استفاده در بزرگسالان معمولاً حدود ۱ تا ۲ گرم در روز است؛ در برخی فرآوردهها این مقدار به دو نوبت تقسیم میشود.
- عصاره خشک: دوزهای رایج در مکملها اغلب حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم در روز است، اما فقط زمانی قابل مقایسهاند که میزان استانداردسازی و جینسنوزیدها مشخص باشد.
- دمنوش: برای دمنوش، مقدار دقیق ماده فعال قابل پیشبینی نیست؛ چون اندازه تکههای ریشه، مدت دمکشیدن و تعداد دفعات مصرف روی غلظت نهایی اثر میگذارد.
- کپسول و قرص: باید بر اساس مقدار هر وعده و سقف مصرف روزانه روی بستهبندی مصرف شوند، نه صرفاً بر اساس وزن پودر یا تعداد کپسول.
عبارت «عصاره ۱۰ به ۱» نیز بهتنهایی دوز را مشخص نمیکند. ممکن است دو عصاره با وزن یکسان، مقدار متفاوتی از جینسنوزید داشته باشند؛ بنابراین خواندن جدول ترکیبات فعال از توجه به وزن کل مکمل مهمتر است.
دوز مناسب روزانه جینسینگ را چگونه انتخاب کنیم؟
اگر برای نخستین بار جینسینگ مصرف میکنید، از کمترین مقدار پیشنهادی روی برچسب شروع کنید و واکنش بدن را طی چند روز بررسی کنید. افزایش دوز برای رسیدن به اثر بیشتر، لزوماً نتیجه بهتری ایجاد نمیکند و احتمال عوارضی مانند بیخوابی، سردرد، تپش قلب یا ناراحتی گوارشی را بالا میبرد.
- ابتدا نوع فرآورده و مقدار جینسنوزید یا استانداردسازی آن را بررسی کنید.
- کمترین دوز پیشنهادی سازنده را، ترجیحاً صبح، مصرف کنید.
- همزمان چند محصول حاوی جینسینگ یا محرکهای مشابه مصرف نکنید.
- اگر علائم ناخوشایند ایجاد شد، مصرف را متوقف کنید و برای ادامه با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
برای دمنوش، بهتر است بهجای زیاد کردن مقدار ریشه یا تکرار مداوم فنجانها، از دستور مصرف روی بسته استفاده شود. دمنوش جینسینگ از نظر مقدار ماده فعال، جایگزین قابلمحاسبهای برای عصاره استاندارد نیست.
جینسینگ را تا چه مدت میتوان مصرف کرد؟
شواهد مربوط به ایمنی مصرف طولانیمدت جینسینگ محدودتر از مصرف کوتاهمدت است. در برخی مطالعات، دورههای چند هفتهای تا حدود سه ماه بررسی شدهاند؛ اما این موضوع به معنی مناسب بودن مصرف مداوم برای همه افراد نیست.
اگر قرار است جینسینگ هر روز مصرف شود، پس از یک دوره مشخص، اثر واقعی آن و بروز عوارض احتمالی ارزیابی شود. ادامه مصرف فقط به دلیل عادت، یا افزایش مقدار بهدلیل احساس نکردن اثر، رویکرد مناسبی نیست.
چه کسانی نباید خودسرانه جینسینگ مصرف کنند؟
جینسینگ برای همه افراد بیخطر نیست و ممکن است با بعضی بیماریها یا داروها تداخل داشته باشد. افراد زیر پیش از مصرف باید با پزشک یا داروساز مشورت کنند:
- افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که داروهای کاهنده قند خون مصرف میکنند؛
- افراد مصرفکننده داروهای رقیقکننده خون یا داروهای مؤثر بر انعقاد؛
- کسانی که بیخوابی، اضطراب، تپش قلب یا فشار خون کنترلنشده دارند؛
- افراد مبتلا به بیماریهای خودایمنی یا کسانی که داروهای سرکوبکننده ایمنی دریافت میکنند؛
- زنان باردار و شیرده و کودکان؛
- افرادی که قرار است جراحی داشته باشند یا داروهای متعدد مصرف میکنند.
این توصیهها جایگزین ارزیابی پزشکی نیست. در صورت مصرف داروی ثابت، بیماری زمینهای یا مشاهده علائمی مانند خونریزی غیرعادی، افت قند، تپش قلب شدید یا واکنش حساسیتی، مصرف را ادامه ندهید و با متخصص تماس بگیرید.
علائم مصرف بیش از حد جینسینگ چیست؟
مصرف مقدار زیاد یا ترکیب جینسینگ با مواد محرک میتواند باعث بیقراری، بیخوابی، سردرد، تهوع، اسهال یا تپش قلب شود. این علائم اختصاصی نیستند و ممکن است از بیماری یا داروی دیگری هم ناشی شوند، اما شروع آنها پس از افزایش دوز، دلیل کافی برای توقف خودسرانه افزایش مصرف است.
همچنین جینسینگ را با نوشیدنیهای پرکافئین، مکملهای انرژیزا یا چند فرآورده گیاهی محرک همزمان نکنید؛ چون مقدار واقعی اثر محرکها برای بدن قابل پیشبینی نیست.
جمعبندی مقدار مصرف جینسینگ
مقدار مصرف جینسینگ باید بر اساس نوع فرآورده و اطلاعات برچسب تعیین شود. بهطور کلی، حدود ۱ تا ۲ گرم پودر ریشه یا ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم عصاره استانداردشده در روز، محدودههایی هستند که در برخی مطالعات بزرگسالان بررسی شدهاند، نه دوز قطعی برای همه افراد. شروع با کمترین مقدار، مصرف در ساعات ابتدایی روز و توجه به بیماریها و داروهای همزمان، انتخاب ایمنتری است.
