هفته بیستوچهارم بارداری زمانی است که ریههای جنین ساختار پیچیدهتری پیدا میکنند، اما هنوز برای تنفس مستقل خارج از رحم کاملاً آماده نیستند. حرکات جنین معمولاً واضحتر شده و شکم مادر بیش از قبل رشد میکند. عددهای مربوط به قد و وزن در سونوگرافی تقریبیاند و تفاوت میان جنینها همیشه نشانهٔ مشکل نیست.
در این هفته، پیگیری مراقبتهای معمول، توجه به الگوی حرکت جنین و شناخت علائم زایمان زودرس اهمیت بیشتری دارد. غربالگری دیابت بارداری نیز برای بسیاری از مادران در فاصلهٔ هفتههای ۲۴ تا ۲۸ برنامهریزی میشود.
رشد جنین در هفته بیستوچهارم بارداری
قد جنین در این مرحله معمولاً حدود ۳۰ سانتیمتر و وزن او نزدیک به ۶۰۰ گرم است؛ بااینحال، این اعداد به ژنتیک، روند رشد و روش اندازهگیری بستگی دارند. پوست جنین هنوز نازک و چروکیده به نظر میرسد، چون چربی زیرپوستی بهتدریج در حال افزایش است.
مغز و دستگاه عصبی همچنان با سرعت رشد میکنند و جنین میتواند به صداهای بلند یا تغییرات محیطی واکنش نشان دهد. چرخههای خواب و بیداری نیز شکل منظمتری پیدا میکنند؛ به همین دلیل ممکن است در ساعات خاصی، بهویژه پس از غذا یا هنگام استراحت مادر، حرکتهای بیشتری احساس شود.
رشد ریهها در هفته بیستوچهارم بارداری
در هفته بیستوچهارم بارداری، شاخههای تنفسی و کیسههای هوایی ابتدایی در ریهها در حال تکاملاند. سلولهای ریه کمکم به سمت تولید سورفاکتانت پیش میروند؛ مادهای که پس از تولد به بازماندن کیسههای هوایی کمک میکند. مقدار این ماده در این زمان معمولاً کافی نیست و تکامل ریهها تا هفتههای پایانی ادامه دارد.
به همین دلیل، تولد بسیار زودرس در این هفته میتواند با مشکلات جدی تنفسی همراه باشد و معمولاً به دستگاه کمکتنفسی و مراقبت طولانی در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان نیاز دارد. اگر احتمال زایمان زودرس مطرح شود، تیم درمان بر اساس شرایط مادر و جنین دربارهٔ داروهای مخصوص بلوغ ریه و سایر اقدامات تصمیم میگیرد؛ این داروها نباید بدون تجویز پزشک مصرف شوند.
تغییرات بدن مادر در این هفته
بزرگشدن رحم ممکن است باعث کشیدگی پوست شکم، درد خفیف رباطهای اطراف رحم، کمردرد و احساس فشار روی مثانه شود. سوزش معده، یبوست، گرفتگی پا و تنگی نفس خفیف هنگام فعالیت هم در این دوره شایعاند، اما شدت یا شروع ناگهانی علائم مهم است.
انقباضهای تمرینی ممکن است گاهی به شکل سفتشدن کوتاه شکم احساس شوند. این انقباضها معمولاً نامنظماند و با استراحت یا تغییر وضعیت کمتر میشوند؛ انقباضهای منظم، رو به افزایش یا همراه با درد، خونریزی و خروج مایع، الگوی متفاوتی دارند و باید بررسی شوند.
مراقبتهای مهم در هفته بیستوچهارم بارداری
- ویزیتهای برنامهریزیشده را انجام دهید: فشار خون، وزن، رشد رحم و وضعیت عمومی مادر بررسی میشود. پزشک ممکن است بر اساس سابقهٔ پزشکی آزمایشهای بیشتری درخواست کند.
- برای آزمایش قند بارداری آماده باشید: این آزمایش اغلب بین هفتههای ۲۴ تا ۲۸ انجام میشود. دربارهٔ نوع آزمایش، زمان مراجعه و ناشتا بودن از مرکز درمانی سؤال کنید.
- غذاهای متنوع و ایمن انتخاب کنید: پروتئین، حبوبات، سبزیها، میوه، غلات کامل و لبنیات پاستوریزه به تأمین نیازهای تغذیهای کمک میکنند. ماهیهای پرجیوه، گوشت و تخممرغ نیمپز و لبنیات غیرپاستوریزه مناسب نیستند.
- فعالیت متناسب داشته باشید: پیادهروی سبک یا تمرین تأییدشده توسط پزشک برای بسیاری از مادران مفید است. درد، خونریزی، سرگیجه، تنگی نفس غیرعادی یا انقباض هنگام فعالیت، دلیل توقف و تماس با پزشک است.
- دارو و مکمل را خودسرانه تغییر ندهید: حتی داروهای بدون نسخه و مکملهای گیاهی میتوانند در بارداری مناسب نباشند. دوز آهن، اسیدفولیک یا سایر مکملها باید مطابق نسخه باشد.
برای کاهش سوزش معده، وعدههای کوچکتر و متعدد، آهسته غذا خوردن و دراز نکشیدن بلافاصله پس از غذا میتواند کمککننده باشد. در صورت کمردرد، اصلاح وضعیت نشستن، کفش راحت و استراحت کوتاهمدت معمولاً بهتر از بیتحرکی طولانی است.
حرکت جنین و علائم هشدار را جدی بگیرید
در این هفته انتظار نمیرود همهٔ مادران الگوی یکسانی از حرکت جنین داشته باشند، اما معمولاً باید حرکات نسبت به هفتههای قبل قابل تشخیصتر شوند. زمانهای خواب جنین، وضعیت جفت و میزان فعالیت مادر میتوانند بر میزان احساس حرکت اثر بگذارند.
اگر حرکات بهطور محسوسی کمتر از معمول شد یا برای مدتی هیچ حرکتی احساس نکردید، با ماما، پزشک یا اورژانس زایمان تماس بگیرید. همچنین این علائم نیازمند ارزیابی فوری هستند:
- خونریزی واژینال یا خروج آبکی مایع از واژن
- انقباضهای منظم، دردناک یا همراه با فشار لگنی
- سردرد شدید، اختلال دید، ورم ناگهانی صورت و دستها یا درد قسمت بالای شکم
- تب، درد شدید شکم یا تنگی نفس قابل توجه
این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک یا ماما نیست؛ بهخصوص اگر بارداری پرخطر، فشار خون بالا، دیابت، سابقهٔ زایمان زودرس یا مشکل جفت دارید، برنامهٔ مراقبتی شما ممکن است متفاوت باشد.
جمعبندی هفته بیستوچهارم بارداری
هفته بیستوچهارم بارداری مرحلهای مهم در تکامل ریهها، مغز و افزایش حرکات جنین است، اما ریهها هنوز به بلوغ کامل نرسیدهاند. انجام ویزیتها و آزمایشهای لازم، تغذیه و فعالیت ایمن و واکنش سریع به کاهش حرکت جنین، خونریزی، خروج مایع یا انقباضهای منظم، مهمترین مراقبتهای این هفته هستند.
