هفته سیزدهم بارداری برای بسیاری از زنان پایان سهماهه اول و آغاز دورهای است که تهوع و خستگی ممکن است کمکم کاهش پیدا کند. بااینحال، مرزبندی سهماههها در منابع مختلف یکسان نیست؛ برخی منابع هفته ۱۳ و برخی از هفته ۱۴ را شروع سهماهه دوم حساب میکنند. از نظر مراقبت پزشکی، مهمتر از نامگذاری، سن دقیق بارداری و برنامهای است که پزشک برای شما تعیین کرده است.
برای اطلاع از ماه فعلی و مشخصکردن سهماهه بارداری، از تبدیل هفته بارداری به ماه و تعیین سهماهه بارداری استفاده کنید.
جنین در این هفته شکل انسانی واضحتری پیدا کرده، اندامهای اصلیاش ساخته شدهاند و رشد و تکامل آنها ادامه دارد. احتمال سقط نیز نسبت به هفتههای ابتدایی کمتر میشود، اما هر خونریزی، درد غیرمعمول یا علامت نگرانکننده باید با پزشک یا ماما در میان گذاشته شود.
در هفته سیزدهم بارداری جنین چه تغییری میکند؟
قد جنین در هفته ۱۳ معمولاً حدود ۷ تا ۸ سانتیمتر از سر تا نشیمنگاه و وزن آن حدود ۲۰ تا ۲۵ گرم است؛ این اعداد تقریبیاند و اندازهگیری سونوگرافی میتواند متفاوت باشد. سر هنوز نسبت به بدن بزرگتر است، اما بدن بهتدریج متناسبتر میشود.
صورت، انگشتان دست و پا و ساختارهای اصلی بدن شکل گرفتهاند. جنین میتواند دستها و پاهایش را حرکت دهد، اما بیشتر زنان هنوز این حرکات را حس نمیکنند؛ احساس حرکت معمولاً در هفتههای بعد و گاهی دیرتر، بهویژه در بارداری اول، رخ میدهد.
رشد جفت ادامه دارد و جفت نقش مهمی در رساندن اکسیژن و مواد مغذی و تولید هورمونهای بارداری ایفا میکند. تشکیل اندامهای اصلی به پایان رسیده، اما این به معنی پایان حساسیت بارداری یا بینیازی از مراقبت نیست؛ رشد مغز، ریهها و دیگر دستگاهها تا ماههای بعد ادامه پیدا میکند.
علائم مادر در آغاز سهماهه دوم چیست؟
ممکن است تهوع صبحگاهی، حساسیت به بوها و خستگی کمتر شود و اشتها به وضعیت بهتری برگردد. در مقابل، نفخ، یبوست، سوزش معده، سردرد خفیف، گرفتگی عضلات پا و افزایش ترشحات واژن همچنان شایعاند.
رحم در حال بزرگ شدن است و شکم بعضی زنان کمی برجستهتر میشود، اما ظاهر شکم در این هفته معیار مناسبی برای ارزیابی سلامت جنین نیست. در بارداری اول ممکن است هنوز تغییر ظاهری زیادی دیده نشود؛ در بارداریهای بعدی معمولاً شکم زودتر نمایان میشود.
ترشحات واژن اگر سفید یا شیریرنگ، بدون بوی آزاردهنده و بدون خارش باشند، اغلب نگرانکننده نیستند. ترشح بدبو، زرد یا سبز، خارش، سوزش یا درد هنگام ادرار باید بررسی شود و نباید خودسرانه با دارو درمان شود.
مراقبتهای کاربردی هفته سیزدهم بارداری
در این مرحله، هدف اصلی ادامه مراقبت منظم، دریافت مواد مغذی کافی و پیشگیری از مشکلات قابلاجتناب است. برای برنامهای که با شرایط شما، بیماریهای زمینهای و نتایج آزمایشها سازگار باشد، از پزشک یا ماما کمک بگیرید.
- مکملهای تجویزشده، بهویژه اسیدفولیک یا مکمل بارداری، را طبق دستور مصرف کنید و مقدار آن را خودسرانه تغییر ندهید.
- غذاهای متنوع شامل پروتئین، حبوبات، لبنیات پاستوریزه، سبزیها، میوهها و غلات کامل انتخاب کنید.
- برای کاهش یبوست، آب کافی، فیبر و فعالیت سبک مانند پیادهروی، در صورت تأیید پزشک، مفید است.
- گوشت، تخممرغ و غذاهای دریایی را کاملاً بپزید و از لبنیات غیرپاستوریزه و مواد غذایی مشکوک به آلودگی پرهیز کنید.
- از مصرف سیگار، قلیان، الکل و دارو یا مکمل گیاهی بدون مشورت متخصص خودداری کنید.
- خواب و استراحت کافی داشته باشید و در صورت تهوع یا ضعف، وعدههای کوچکتر و منظمتر را امتحان کنید.
ورزش سبک برای بسیاری از بارداریهای بدون عارضه مناسب است، اما در صورت خونریزی، درد، انقباض، مشکلات جفت یا توصیه پزشکی برای محدودیت فعالیت، برنامه ورزشی باید با متخصص هماهنگ شود.
آزمایشها و ویزیتهای مهم این هفته
اگر غربالگری سهماهه اول انجام نشده باشد، زمان برخی بررسیها محدود است. سونوگرافی اندازهگیری ضخامت پشت گردن معمولاً در بازه مشخصی از پایان سهماهه اول انجام میشود و آزمایشهای خون نیز ممکن است بخشی از ارزیابی خطر ناهنجاریهای کروموزومی باشند. این آزمایشها تشخیصی قطعی نیستند و نتیجه غیرطبیعی بهتنهایی به معنای وجود بیماری در جنین نیست.
آزمایش غربالگری DNA جنین در خون مادر، در صورت دسترسی و تشخیص پزشک، از هفتههای ابتدایی قابل انجام است؛ بااینحال این آزمایش هم غربالگری است، نه تشخیص قطعی. اگر نتیجهای پرخطر گزارش شود، پزشک درباره بررسیهای تکمیلی و گزینههای مناسب توضیح میدهد.
در ویزیتهای معمول، فشار خون، وزن، علائم مادر و سوابق پزشکی بررسی میشود. اگر گروه خونی شما Rh منفی است، سابقه سقط یا بارداری پرخطر دارید، یا داروی خاصی مصرف میکنید، این موضوع را حتماً به پزشک یادآوری کنید.
چه نشانههایی در هفته سیزدهم نیاز به مراجعه دارند؟
لکهبینی خفیف ممکن است علتهای مختلفی داشته باشد، اما باید به تیم درمان اطلاع داده شود. خونریزی شبیه قاعدگی یا بیشتر، درد شدید یا یکطرفه شکم، تب، غش، سرگیجه شدید، خروج مایع از واژن و استفراغی که مانع نوشیدن آب میشود، از نشانههایی هستند که نباید تا ویزیت بعدی برای آنها صبر کرد.
برای مشاهده تغییرات مادر و جنین در تمام مراحل، راهنمای هفتهبههفته بارداری را ببینید.
سردرد شدید یا مداوم، تاری دید، تورم ناگهانی صورت و دستها یا درد زیر دندهها نیز باید جدی گرفته شود. فشار خون بالا در بارداری همیشه با علامت واضح همراه نیست؛ بنابراین اندازهگیریهای منظم و پیگیری ویزیتها اهمیت دارد.
جمعبندی هفته سیزدهم بارداری
هفته سیزدهم بارداری برای بسیاری از مادران با کاهش تدریجی تهوع و نزدیک شدن به سهماهه دوم همراه است، اما رشد جنین و مراقبتهای پزشکی همچنان ادامه دارد. تغذیه متنوع، مصرف درست مکملها، پرهیز از داروی خودسرانه و توجه به خونریزی، درد یا علائم شدید، مهمترین کارهایی هستند که در این هفته باید دنبال شوند.
