هفته دهم بارداری از نظر رشد، مرز مهمی میان مرحلهٔ رویانی و دورهٔ جنینی است. بیشتر اندامهای اصلی شکل اولیهٔ خود را پیدا کردهاند و از اینجا به بعد، رشد، تکامل و کاملتر شدن عملکرد آنها اهمیت بیشتری پیدا میکند. در زبان پزشکی، «رویان» به موجود در هفتههای ابتدایی گفته میشود و پس از پایان این مرحله، اصطلاح «جنین» به کار میرود؛ البته در فارسی واژهٔ جنین گاهی برای تمام دوران بارداری استفاده میشود.
برای بررسی سن بارداری و پیگیری مراقبتهای این دوره، از محاسبه هفته بارداری و چکلیست مراقبتهای بارداری استفاده کنید.
در این زمان هنوز ظاهر جنین بسیار کوچک است، اما تغییرات بدن مادر میتواند محسوس باشد؛ تهوع، خستگی، نفخ، تکرر ادرار و نوسان خلق از علائم رایجاند. اندازهها و علائم از فردی به فرد دیگر فرق میکنند و نبودن یک علامت خاص، بهتنهایی نشانهٔ مشکل نیست.
هفته دهم بارداری؛ در بدن جنین چه میگذرد؟
طول جنین در این هفته معمولاً حدود ۳ تا ۴ سانتیمتر از سر تا نشیمنگاه است و وزن آن چند گرم برآورد میشود. این اعداد تقریبی هستند و زمان تخمکگذاری، تاریخ واقعی لقاح و روش اندازهگیری سونوگرافی میتواند بر آنها اثر بگذارد.
جوانههای دست و پا واضحتر شدهاند و انگشتان که پیشتر به هم نزدیک بودند، بهتدریج از هم جدا میشوند. مفاصل دست و پا شکل میگیرند و جنین میتواند حرکات کوچکی داشته باشد؛ این حرکتها معمولاً هنوز برای مادر قابل احساس نیستند.
قلب میتپد و مغز، نخاع و دستگاه عصبی با سرعت زیادی رشد میکنند. صورت نیز بهتدریج شکل مشخصتری میگیرد و گوشها، پلکها و لبها در مسیر تکامل قرار دارند. اندامهای تناسلی خارجی هنوز برای تعیین مطمئن جنسیت با سونوگرافی مناسب نیستند.
پایان دورهٔ رویانی چه معنایی دارد؟
پایان دورهٔ رویانی به این معنا نیست که رشد اندامها تمام شده یا خطرهای بارداری از بین رفتهاند. بیشتر ساختارهای اصلی ایجاد شدهاند، اما اندازه، شکل و عملکرد آنها در هفتههای بعد همچنان تغییر میکند و مراقبتهای بارداری باید ادامه داشته باشد.
سن بارداری در پزشکی از نخستین روز آخرین قاعدگی محاسبه میشود، نه از روز لقاح. به همین دلیل، اصطلاحات «هفته دهم بارداری» و «حدود هشت هفته پس از لقاح» به یک بازهٔ تقریبی اشاره میکنند. همین تفاوت میتواند باعث شود توضیح منابع مختلف دربارهٔ پایان دورهٔ رویانی کمی متفاوت به نظر برسد.
علائم شایع مادر در هفته دهم بارداری
رحم در حال بزرگ شدن است، اما هنوز معمولاً در لگن قرار دارد و شکم ممکن است فقط کمی برجسته شده باشد. نفخ و یبوست نیز میتوانند باعث شوند شکم بزرگتر از اندازهٔ واقعی رحم به نظر برسد.
- تهوع یا استفراغ، بهویژه در ساعات ابتدایی روز
- خستگی و نیاز بیشتر به خواب
- حساسیت یا بزرگتر شدن سینهها
- تکرر ادرار و نفخ
- حساسیت بیشتر به بوها یا تغییر اشتها
برای کاهش تهوع، وعدههای کوچک و متعدد، خوراکی ساده پیش از برخاستن از تخت و نوشیدن مایعات در فاصلهٔ میان وعدهها برای بعضی افراد کمککننده است. اگر هیچ غذایی در معده نمیماند، ادرار کم یا بسیار تیره شده یا وزن کم میکنید، خوددرمانی نکنید و با پزشک یا ماما تماس بگیرید.
در هفته دهم بارداری چه مراقبتهایی مهم است؟
مکملهای تجویزشده، بهویژه اسیدفولیک در مقدار توصیهشده، باید طبق برنامه ادامه پیدا کنند. دوز یا نوع مکمل را خودسرانه تغییر ندهید و هر داروی بدون نسخه، گیاه دارویی یا مکمل جدید را پیش از مصرف با پزشک یا ماما مطرح کنید.
اگر هنوز نخستین ویزیت بارداری انجام نشده است، برای بررسی سابقهٔ پزشکی، فشارخون، آزمایشهای لازم و زمانبندی سونوگرافی اقدام کنید. پزشک ممکن است دربارهٔ آزمایشهای غربالگری سهماههٔ اول یا آزمایش خون DNA جنین توضیح دهد؛ این آزمایشها برای همهٔ افراد و در همهٔ شرایط یکسان نیستند و نتیجهٔ غربالگری با تشخیص قطعی تفاوت دارد.
غذاهای متنوع، آب کافی، فعالیت سبک و منظم در صورت نداشتن منع پزشکی و پرهیز از سیگار، قلیان، الکل و مواد مخدر از مراقبتهای پایه هستند. گوشت، تخممرغ و غذاهای دریایی باید کاملاً پخته باشند و لبنیات پاستوریزه انتخاب شود.
چه علائمی در هفته دهم بارداری نیاز به بررسی فوری دارد؟
خونریزی قابل توجه، درد شدید یا یکطرفهٔ شکم، درد شانه همراه با سرگیجه، غش، تب، خروج مایع از واژن یا استفراغی که مانع نوشیدن مایعات میشود، نیاز به تماس سریع با پزشک یا مراجعه به مرکز درمانی دارد. لکهبینی خفیف همیشه به معنی از دست رفتن بارداری نیست، اما بهتر است حتی در صورت کم بودن با مراقب بارداری در میان گذاشته شود.
برای مشاهده تغییرات مادر و جنین در تمام مراحل، راهنمای هفتهبههفته بارداری را ببینید.
این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک نیست؛ در صورت وجود بیماری زمینهای، بارداری پرخطر یا علائم غیرمعمول، برنامهٔ مراقبت باید شخصیسازی شود.
جمعبندی هفته دهم بارداری
هفته دهم بارداری پایان یک مرحلهٔ حساس از شکلگیری اولیهٔ اندامها و آغاز دورهای است که رشد و تکامل جنین سرعت میگیرد. علائم معمولی مانند تهوع و خستگی ممکن است ادامه داشته باشند؛ مصرف منظم مکملهای تجویزشده، مراجعهٔ برنامهریزیشده و توجه به خونریزی یا درد شدید، مهمترین کارهایی هستند که اکنون باید انجام دهید.
