واژینیسموس به انقباض غیرارادی عضلات اطراف واژن گفته میشود؛ انقباضی که میتواند دخول، استفاده از تامپون یا انجام معاینه داخلی را دردناک، دشوار یا گاهی غیرممکن کند. این واکنش ارادی نیست و به معنی بی‌میلی جنسی یا «بسته بودن» واژن هم نیست.
واژینیسموس ممکن است از ترکیب عوامل جسمی، تجربه درد، ترس از دخول، اضطراب، تجربه ناخوشایند یا نگرانی درباره معاینه ایجاد شود. درمان آن در بسیاری از افراد امکان‌پذیر است، اما معمولاً با زور، تحمل درد یا یک راه‌حل فوری پیش نمی‌رود؛ ارزیابی درست و برنامه‌ای تدریجی، متناسب با شرایط فرد، اهمیت بیشتری دارد.
واژینیسموس چیست و چه نشانه‌هایی دارد؟
در واژینیسموس، عضلات کف لگن هنگام نزدیک‌شدن به دخول یا معاینه، بدون کنترل آگاهانه فرد منقبض می‌شوند. این انقباض میتواند با سوزش، درد تیز، احساس گیرکردن یا ترس شدید از درد همراه باشد. بعضی افراد فقط هنگام دخول واژینال علامت دارند و بعضی دیگر حتی با نزدیک‌شدن وسیله یا انگشت به ورودی واژن دچار انقباض می‌شوند.
این مشکل ممکن است از ابتدا وجود داشته باشد یا پس از دوره‌ای از رابطه بدون درد، به‌دنبال یک تجربه دردناک یا تغییر جسمی ایجاد شود. گاهی دخول انجام میشود، اما با درد قابل‌توجه؛ بنابراین نبودن انسداد کامل، واژینیسموس را رد نمی‌کند.
علت واژینیسموس چیست؟
واژینیسموس معمولاً یک علت واحد ندارد. مغز و بدن ممکن است درد احتمالی را تهدید تلقی کنند؛ در نتیجه عضلات کف لگن به‌طور ناخودآگاه منقبض می‌شوند و همین انقباض درد ایجاد میکند. درد بعدی نیز ترس از تکرار تجربه را بیشتر میکند و این چرخه ادامه می‌یابد.
عواملی که ممکن است در بروز یا تشدید علائم نقش داشته باشند عبارت‌اند از:
- خشکی واژن یا تحریک ناکافی و در نتیجه اصطکاک و درد؛
- عفونت‌ها، التهاب، بیماری‌های پوستی یا زخم در ناحیه تناسلی؛
- دردهای لگنی، اندومتریوز، مشکلات پس از زایمان یا جراحی؛
- ترس از درد، اضطراب، تجربه معاینه ناخوشایند یا اطلاعات نادرست درباره رابطه جنسی؛
- تجربه آزار یا آسیب جنسی، که رسیدگی به آن باید با حمایت متخصص انجام شود.
وجود اضطراب به این معنا نیست که علائم «خیالی» هستند. درد و انقباض واقعی‌اند و برای انتخاب درمان مناسب باید احتمال علت‌های جسمی نیز بررسی شود.
واژینیسموس چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با گفت‌وگو درباره زمان شروع علائم، نوع درد، شرایطی که آن را ایجاد میکند، سابقه عفونت یا زایمان و تجربه‌های قبلی آغاز میشود. پزشک یا ماما ممکن است برای ردکردن عفونت، التهاب، مشکلات پوستی یا سایر علت‌های درد، معاینه انجام دهد؛ اما معاینه باید با توضیح، رضایت و توجه به تحمل فرد پیش برود.
هر درد هنگام دخول واژینیسموس نیست. خشکی، عفونت، انقباض‌های دیگر عضلات کف لگن و برخی بیماری‌های لگنی نیز می‌توانند درد مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل تشخیص خودسرانه یا شروع تمرینهای شدید بدون ارزیابی، انتخاب مناسبی نیست.
روش‌های درمان واژینیسموس کدام‌اند؟
درمان به علت، شدت علائم و هدف خود فرد بستگی دارد و ممکن است با همکاری متخصص زنان، فیزیوتراپیست کف لگن و روان‌درمانگر یا درمانگر جنسی انجام شود. هدف فقط «انجام دخول» نیست؛ کاهش درد، افزایش احساس امنیت و کنترل بدن و امکان داشتن رابطه یا معاینه بدون ترس و آسیب نیز بخشی از درمان است.
درمان علت‌های جسمی
اگر عفونت، التهاب، خشکی یا بیماری دیگری باعث درد باشد، درمان همان مشکل اهمیت دارد. استفاده از روان‌کننده مناسب میتواند اصطکاک را کم کند، اما جایگزین تشخیص علت درد نیست. هر محصولی که باعث سوزش یا تحریک میشود باید کنار گذاشته شود و در صورت تداوم علائم، نظر پزشک لازم است.
فیزیوتراپی کف لگن
فیزیوتراپیست آموزش‌دیده میتواند به فرد کمک کند انقباض عضلات کف لگن را بشناسد و به‌جای منقبض‌کردن مداوم، رهاکردن و هماهنگ‌کردن این عضلات را تمرین کند. این درمان با تمرینهای تنفسی، حرکتی و در صورت مناسب‌بودن، روش‌های تدریجی دیگر انجام میشود؛ تمرین کگل برای همه افراد و در همه مراحل مناسب نیست و ممکن است در صورت انقباض بیش‌ازحد، علائم را بدتر کند.
روان‌درمانی و درمان جنسی
اگر ترس از درد، اضطراب، تجربه آسیب یا نگرانی درباره رابطه در علائم نقش داشته باشد، روان‌درمانی شناختی‌رفتاری یا درمان تخصصی سلامت جنسی میتواند کمک‌کننده باشد. این درمان قرار نیست فرد را مجبور به دخول کند؛ هدف آن کاهش چرخه ترس و درد و افزایش اختیار و احساس امنیت است.
تمرینهای تدریجی و گشادکننده‌ها
در برخی برنامه‌های درمانی، از گشادکننده‌های واژینال با اندازه‌های مختلف استفاده میشود تا فرد به‌تدریج و با کنترل خودش با احساس ورود آشنا شود. این روش باید پس از آموزش متخصص، با مقدار کافی روان‌کننده و بدون درد قابل‌توجه انجام شود. شروع با اندازه بزرگ، ادامه‌دادن با وجود درد یا استفاده پنهانی و بدون راهنمایی میتواند روند درمان را دشوارتر کند.
دارو یا روش‌هایی مانند تزریق بوتولینوم در بعضی شرایط و مراکز بررسی می‌شوند، اما درمان عمومی و خودسرانه واژینیسموس نیستند و شواهد و مناسب‌بودن آن‌ها باید برای هر فرد جداگانه ارزیابی شود.
نقش همسر یا شریک جنسی در روند بهبود چیست؟
فشار برای دخول، شوخی‌کردن درباره مشکل یا تلاش مکرر پس از درد، معمولاً چرخه ترس و انقباض را تشدید میکند. گفت‌وگوی روشن درباره توقف، استفاده از کلمه یا علامت مشخص برای مکث و تمرکز موقت بر صمیمیت بدون دخول میتواند احساس امنیت را بیشتر کند.
درمان باید با رضایت فرد پیش برود و شریک جنسی میتواند در صورت تمایل او، بخشی از آموزش یا جلسات درمانی باشد. هیچ‌کس برای اثبات علاقه یا حفظ رابطه مجبور به تحمل درد نیست.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر دخول یا معاینه به‌طور مکرر دردناک است، ورود هر وسیله‌ای ممکن نیست، خونریزی غیرعادی، ترشح بدبو، خارش، زخم، تب یا درد لگنی مداوم وجود دارد، مراجعه به پزشک یا ماما را به تعویق نیندازید. خونریزی شدید، درد ناگهانی و شدید یا تب همراه با درد لگنی به ارزیابی فوری نیاز دارد.
اطلاعات این مطلب جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. با این حال، واژینیسموس مشکلی قابل رسیدگی است و مراجعه برای آن نشانه ضعف، بی‌میلی جنسی یا تقصیر فرد نیست.
جمع‌بندی: واژینیسموس واکنش غیرارادی عضلات اطراف واژن است که میتواند دخول یا معاینه را دردناک و دشوار کند. درمان واژینیسموس معمولاً بر پایه شناسایی علت، رسیدگی به مشکلات جسمی، فیزیوتراپی کف لگن و در صورت نیاز روان‌درمانی و تمرین تدریجیِ بدون اجبار انجام میشود.
