آزمایش بیماریهای آمیزشی را نمی‌توان برای همه عفونتها در یک زمان و با یک نمونه انجام داد. نوع رابطه، زمان تماس، وجود یا نبود علائم و احتمال بارداری تعیین می‌کند که آزمایش خون، ادرار، سواب واژن یا مجرای ادرار و گاهی نمونهگیری از زخم لازم باشد.
اگر ترشح غیرطبیعی، سوزش ادرار، زخم یا تاول تناسلی، درد لگن، درد بیضه یا خونریزی غیرمعمول دارید، مراجعه را به امید رسیدن زمان ایده‌آل آزمایش عقب نیندازید. نتیجه منفی در روزهای اول همیشه به معنای نبود عفونت نیست و ممکن است پزشک تکرار آزمایش را پیشنهاد کند. این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک نیست.
آزمایش بیماریهای آمیزشی چه زمانی انجام میشود؟
هر عفونت یک دوره پنجره دارد؛ یعنی مدتی پس از ورود عامل عفونی طول می‌کشد تا آزمایش بتواند آن را با اطمینان بیشتری شناسایی کند. بنابراین آزمایش بلافاصله پس از رابطه می‌تواند برای بعضی عفونتها زودهنگام باشد، حتی اگر تماس واقعاً باعث انتقال شده باشد.
اگر تماس پرخطر تازه اتفاق افتاده و نشانه‌ای ندارید، زمان‌بندی را با پزشک یا آزمایشگاه تعیین کنید. معمولاً ممکن است یک ارزیابی اولیه و سپس آزمایش تکراری در هفته‌های بعد لازم شود؛ زمان دقیق به نوع تست و دستورالعمل همان مرکز بستگی دارد.
- کلامیدیا و سوزاک: در صورت وجود علائم، آزمایش می‌تواند سریع انجام شود؛ اما اگر تماس بسیار تازه بوده باشد، احتمال نیاز به تکرار وجود دارد.
- HIV: تست‌های آزمایشگاهی نسل چهارم زودتر از بسیاری از آزمایش‌های آنتی‌بادی پاسخ می‌دهند، اما نتیجه زمان‌مند است و پزشک ممکن است تکرار آزمایش را توصیه کند.
- سفلیس: آزمایش خون در مراحل اولیه ممکن است هنوز مثبت نشده باشد و گاهی تکرار آن لازم است.
- هپاتیت B و C: آزمایش خون انجام میشود، اما زمان مثبت‌شدن نشانگرها به نوع عفونت و آزمایش بستگی دارد.
هر بیماری آمیزشی با چه روشی آزمایش میشود؟
آزمایش ادرار و نمونهبرداری
کلامیدیا و سوزاک اغلب با آزمایش مولکولی از ادرار یا نمونه‌ای از واژن، دهانه رحم، مجرای ادرار، گلو یا مقعد بررسی میشوند. انتخاب محل نمونهگیری به نوع تماس بستگی دارد؛ برای مثال، آزمایش ادرار به‌تنهایی عفونت احتمالی گلو یا مقعد را رد نمی‌کند.
نمونه واژینال را گاهی خود فرد و گاهی کادر درمان می‌گیرد. برای نمونه ادرار نیز دستور آزمایشگاه مهم است؛ ممکن است از شما خواسته شود بخش ابتدایی ادرار را در ظرف مخصوص جمع کنید و مدتی پیش از آن ادرار نکرده باشید.
آزمایش خون
HIV، سفلیس و هپاتیتهای B و C معمولاً با نمونه خون بررسی میشوند. آزمایش خون می‌تواند وجود آنتی‌بادی، آنتی‌ژن یا نشانه‌های دیگری از عفونت را بررسی کند؛ به همین دلیل یک آزمایش واحد پاسخ همه بیماریهای آمیزشی را نمی‌دهد.
برای HIV، نوع تست اهمیت دارد. نتیجه مثبت اولیه معمولاً به آزمایش تأییدی نیاز دارد و نباید بر اساس یک نتیجه غربالگری، تشخیص قطعی گذاشت. نتیجه منفی هم باید با توجه به فاصله زمانی از تماس تفسیر شود.
نمونهگیری از زخم یا تاول
اگر زخم یا تاول مشکوک وجود داشته باشد، نمونهگیری مستقیم از ضایعه می‌تواند برای بررسی تبخال تناسلی مفیدتر از آزمایش خون باشد. بهتر است پیش از استفاده از کرم یا دستکاری زخم، برای معاینه مراجعه کنید؛ چون خشک‌شدن یا بهبود ضایعه می‌تواند نمونهگیری را دشوارتر کند.
آزمایش HPV با غربالگری دهانه رحم یکی نیست و برای همه افراد، به‌صورت یک آزمایش عمومی و مستقل انجام نمی‌شود. غربالگری دهانه رحم باید بر اساس سن، سابقه پزشکی و برنامه توصیه‌شده از سوی پزشک انجام شود.
پیش از مراجعه به آزمایشگاه چه نکاتی را بدانم؟
- زمان دقیق آخرین تماس جنسی و نوع تماس را به پزشک بگویید؛ این اطلاعات برای انتخاب محل نمونهگیری مهم است.
- اگر آنتی‌بیوتیک یا داروی ضدویروس مصرف کرده‌اید، نام دارو و زمان مصرف را اعلام کنید.
- در صورت احتمال بارداری، آن را مطرح کنید؛ این موضوع روی تصمیم‌های تشخیصی و درمانی اثر دارد.
- از انجام پنل‌های متعدد بدون مشورت متخصص خودداری کنید؛ همه عفونتها در هر فردی لازم نیست بررسی شوند.
- تا مشخص‌شدن وضعیت، استفاده درست از کاندوم می‌تواند احتمال انتقال را کاهش دهد؛ در صورت داشتن زخم یا ترشح، رابطه را متوقف و برای معاینه اقدام کنید.
اگر نتیجه آزمایش مثبت شد چه اتفاقی می‌افتد؟
نتیجه مثبت همیشه باید در چارچوب نوع آزمایش و گاهی با تست تأییدی تفسیر شود. درمان به عامل عفونی بستگی دارد و مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک می‌تواند باعث درمان ناقص یا مقاومت دارویی شود.
در برخی عفونتها لازم است شریک یا شریکان جنسی نیز ارزیابی و درمان شوند تا خطر انتقال دوباره کاهش پیدا کند. تا پایان دوره درمان و زمانی که پزشک ایمن‌بودن رابطه را تأیید نکرده است، درباره رابطه جنسی محافظت‌شده یا توقف موقت آن تصمیم بگیرید.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
درد شدید لگن یا بیضه، تب، زخم‌های دردناک، خونریزی غیرعادی، ترشح چرکی یا علائم پس از تماس جنسی پرخطر نیازمند ارزیابی پزشکی است. اگر احتمال تماس با HIV در ۷۲ ساعت گذشته وجود دارد، برای بررسی امکان پیشگیری پس از تماس یا PEP فوراً به مرکز درمانی مراجعه کنید؛ منتظر آماده‌شدن نتیجه آزمایش نمانید.
جمع‌بندی: آزمایش بیماریهای آمیزشی باید بر اساس نوع تماس، زمان تماس و عفونت موردنظر انتخاب شود. آزمایش زودهنگام ممکن است کافی نباشد، یک نمونه همه بیماری‌ها را نشان نمی‌دهد و در صورت وجود علامت یا تماس پرخطر، مشورت سریع با پزشک از خوددرمانی و تکیه بر یک نتیجه منفی اولیه مطمئن‌تر است.
