پروفیلاکسی پیش از مواجهه با اچآیوی یا PrEP، یک روش دارویی برای کاهش احتمال ابتلا به HIV در افرادی است که هنوز به این ویروس مبتلا نیستند اما ممکن است در معرض آن قرار بگیرند. این دارو با ایجاد سطح مؤثر دارویی در بدن، تکثیر HIV را در مراحل ابتدایی دشوار میکند.
PrEP واکسن نیست، عفونت موجود را درمان نمیکند و بدون ارزیابی پزشکی نباید شروع شود. پیش از مصرف، آزمایش HIV و بررسی وضعیت سلامت فرد لازم است؛ چون انتخاب دارو، زمان‌بندی مصرف و پیگیری آزمایش‌ها به شرایط هر شخص بستگی دارد.
پروفیلاکسی پیش از مواجهه با اچآیوی چگونه عمل میکند؟
PrEP معمولاً شامل داروهای ضدویروس است که برای فرد HIV منفی تجویز می‌شوند. اگر دارو طبق برنامه مصرف شود، هنگام ورود احتمالی ویروس به بدن می‌تواند مانع تکثیر آن شود و احتمال شکل‌گیری عفونت را پایین بیاورد.
اثر محافظتی به پایبندی به برنامه مصرف وابسته است. جا انداختن دوزها، شروع خودسرانه یا قطع دارو بدون هماهنگی با پزشک ممکن است محافظت مورد انتظار را کاهش دهد. نوع خوراکی روزانه و در برخی کشورها یا مراکز، گزینه‌های تزریقی طولانی‌اثر وجود دارد؛ دسترسی به این گزینه‌ها در همه جا یکسان نیست.
چه کسانی ممکن است کاندیدای PrEP باشند؟
این روش برای هر فردی که HIV منفی است و احتمال مواجهه قابل توجهی دارد، می‌تواند موضوع گفت‌وگو با پزشک باشد. برای نمونه، احتمال مواجهه ممکن است در شرایط زیر بیشتر شود:
- رابطه جنسی با فردی که وضعیت HIV او مشخص نیست یا بار ویروسی کنترل‌نشده دارد؛
- استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق؛
- داشتن شریک جنسی مبتلا به HIV، به‌ویژه زمانی که درمان او منظم نیست یا بار ویروسی به‌طور پایدار سرکوب نشده است؛
- سابقه عفونت مقاربتی یا رابطه جنسی بدون روشی که فرد برای کاهش خطر انتخاب کرده است.
داشتن یکی از این شرایط به‌تنهایی به معنای نیاز قطعی به PrEP نیست. پزشک با توجه به نوع مواجهه، دفعات آن، وضعیت شریک جنسی، بیماریهای زمینه‌ای و امکان پایبندی به درمان تصمیم می‌گیرد.
پیش از شروع PrEP چه بررسی‌هایی لازم است؟
مهم‌ترین مرحله، اطمینان از منفی بودن آزمایش HIV است. اگر فرد به‌تازگی در معرض ویروس قرار گرفته باشد یا علائمی مانند تب، گلودرد، بثورات پوستی، بدن‌درد و خستگی غیرمعمول داشته باشد، باید این موضوع را به پزشک بگوید؛ چون آزمایشهای معمول در مراحل بسیار ابتدایی همیشه کافی نیستند و گاهی آزمایش تکمیلی لازم میشود.
بسته به داروی انتخابی و وضعیت فرد، معمولاً موارد زیر نیز بررسی می‌شوند:
- عملکرد کلیه، زیرا برخی داروهای PrEP می‌توانند برای افراد دارای مشکل کلیوی مناسب نباشند؛
- وضعیت هپاتیت B و واکسیناسیون یا درمان آن در صورت نیاز؛
- وجود عفونتهای مقاربتی دیگر؛
- داروها و مکمل‌های همزمان و احتمال تداخل آن‌ها.
آزمایش HIV در طول مصرف نیز تکرار میشود و پزشک ممکن است آزمایشهای کلیه و عفونتهای مقاربتی را در فواصل مشخص درخواست کند. فاصله این پیگیری‌ها برای همه یکسان نیست و باید طبق برنامه مرکز درمانی انجام شود.
PrEP از چه چیزهایی محافظت نمیکند؟
PrEP فقط برای کاهش خطر HIV است و از بارداری یا عفونتهای مقاربتی دیگر جلوگیری نمیکند. بنابراین برای کاهش همزمان خطر سوزاک، سفلیس، کلامیدیا و برخی عفونتهای دیگر، استفاده درست از کاندوم، واکسیناسیون‌های توصیه‌شده و آزمایش دورهای همچنان اهمیت دارد.
این دارو همچنین بعد از هر مواجهه احتمالی، جایگزین مراجعه فوری برای ارزیابی PEP نیست. PrEP پیش از مواجهه مصرف میشود؛ PEP برای موقعیتی است که مواجهه احتمالی رخ داده و باید در کوتاه‌ترین زمان، معمولاً حداکثر تا ۷۲ ساعت، بررسی شود.
عوارض و نکات ایمنی مصرف PrEP
برخی افراد در آغاز مصرف دچار تهوع، سردرد یا ناراحتی گوارشی می‌شوند و این علائم ممکن است با ادامه مصرف کمتر شوند. آسیب کلیه یا تغییرات استخوانی از عوارض مهم‌تری هستند که به نوع دارو و وضعیت فرد بستگی دارند و به همین دلیل بررسی پزشکی و پیگیری آزمایشگاهی اهمیت دارد.
اگر دارو فراموش شد، فرد نباید بدون دانستن دستور اختصاصی، چند برابر دوز معمول مصرف کند. همچنین قطع دارو در فردی که هپاتیت B دارد می‌تواند نیازمند ملاحظات پزشکی باشد؛ قطع یا تغییر درمان باید با نظر پزشک انجام شود.
جمع‌بندی: PrEP برای چه هدفی است؟
پروفیلاکسی پیش از مواجهه با اچآیوی یک راه پیشگیری مؤثر برای برخی افراد HIV منفی است، اما فقط زمانی ایمن و مفید خواهد بود که پس از آزمایش، با داروی مناسب و پیگیری منظم انجام شود. این روش از عفونتهای مقاربتی دیگر محافظت نمیکند و در صورت مواجهه‌ای که قبلاً رخ داده، باید درباره PEP فوراً از مرکز درمانی راهنمایی گرفت.
این مطلب جایگزین تشخیص یا تجویز پزشک نیست. برای شروع، ادامه یا قطع PrEP با پزشک عفونی، مرکز مشاوره بیماریهای رفتاری یا مرکز درمانی معتبر مشورت کنید.
