واکسن HPV یکی از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی است؛ ویروسی که از طریق تماس نزدیک پوستی و جنسی منتقل می‌شود و بعضی انواع آن می‌توانند به زگیل تناسلی یا تغییرات پیش‌سرطانی و سرطان منجر شوند. نقش اصلی واکسن، پیشگیری از عفونتهای جدید است، نه درمان ویروسی که پیش‌تر در بدن ایجاد شده است.
تزریق واکسن HPV به معنای تأیید یا تشویق رابطه جنسی نیست؛ این واکسن یک اقدام پیشگیرانه پزشکی است که هرچه پیش از مواجهه با ویروس انجام شود، معمولاً فایده بیشتری دارد. انتخاب سن شروع، تعداد دوزها و مناسب‌بودن واکسن برای هر فرد باید با توجه به دستورالعمل محل زندگی و نظر پزشک یا مرکز معتبر واکسیناسیون انجام شود.
واکسن HPV چگونه از سلامت جنسی محافظت میکند؟
HPV نام گروه بزرگی از ویروس‌هاست و بسیاری از عفونتهای آن بدون علامت از بین می‌روند. با این حال، برخی انواع پرخطر می‌توانند برای مدت طولانی باقی بمانند و در طول زمان خطر سرطان دهانه رحم و برخی سرطانهای ناحیه مقعد، آلت تناسلی، واژن، فرج و بخش‌هایی از دهان و گلو را افزایش دهند.
واکسن با تحریک سیستم ایمنی، بدن را برای شناسایی انواع مشخصی از HPV آماده میکند. بنابراین اگر فرد بعداً با یکی از این انواع مواجه شود، احتمال ایجاد عفونت پایدار و عوارض ناشی از آن کمتر می‌شود. پوشش واکسن به نوع محصول بستگی دارد؛ به همین دلیل نباید اثر آن را به همه انواع HPV تعمیم داد.
بهترین زمان تزریق واکسن HPV چه زمانی است؟
بیشترین اثر واکسن معمولاً زمانی انتظار می‌رود که فرد هنوز در معرض ویروس قرار نگرفته باشد. به همین علت، در بسیاری از برنامه‌های واکسیناسیون، شروع تزریق در سال‌های پیش از آغاز روابط جنسی پیشنهاد می‌شود؛ اما افراد بزرگسال نیز ممکن است بر اساس سن و شرایط خود از واکسیناسیون سود ببرند.
تعداد دوزها به سن شروع واکسیناسیون، وضعیت سیستم ایمنی و دستورالعمل واکسن بستگی دارد. به‌طور کلی، برای برخی گروه‌های سنی کم‌سن دو دوز و برای شروع در سنین بالاتر یا بعضی شرایط پزشکی سه دوز در نظر گرفته می‌شود؛ فاصله دقیق دوزها را نباید خودسرانه تعیین کرد.
- سن بالاتر به‌تنهایی به معنای بی‌فایده‌بودن واکسن نیست، اما ممکن است فایده مورد انتظار کمتر از واکسیناسیون پیش از مواجهه با ویروس باشد.
- اگر فاصله بین دوزها بیشتر از برنامه تعیین‌شده شد، معمولاً لازم نیست دوره از ابتدا تکرار شود؛ ادامه برنامه باید با نظر مرکز واکسیناسیون انجام شود.
- سابقه یک یا چند رابطه جنسی، به‌تنهایی دلیل قطعی برای کنارگذاشتن واکسن نیست.
آیا واکسن HPV عفونت یا زگیل تناسلی را درمان میکند؟
خیر. واکسن برای درمان HPV موجود، زگیل تناسلی، ضایعات پیش‌سرطانی یا سرطان طراحی نشده است. اگر فرد زگیل، خونریزی غیرطبیعی، درد، توده یا نتیجه غیرطبیعی در آزمایش‌های مرتبط دارد، باید برای ارزیابی و درمان به پزشک مراجعه کند و نباید به واکسن به‌عنوان درمان جایگزین تکیه داشته باشد.
با وجود عفونت قبلی، واکسن ممکن است همچنان در برابر انواعی از HPV که فرد تاکنون با آن‌ها مواجه نشده است محافظت ایجاد کند. اما میزان فایده در این وضعیت برای همه افراد یکسان نیست و به سابقه تماس با ویروس و شرایط جسمی بستگی دارد.
ایمنی و عوارض احتمالی واکسن HPV
بیشتر عوارض پس از تزریق خفیف و کوتاه‌مدت‌اند؛ از جمله درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، سردرد، خستگی یا تب خفیف. مانند هر واکسن دیگری، واکنش حساسیتی شدید نادر است. فردی که پس از دوز قبلی واکنش آلرژیک شدید داشته یا به یکی از اجزای واکسن حساسیت شناخته‌شده دارد، باید پیش از تزریق این موضوع را با پزشک در میان بگذارد.
گاهی نوجوانان پس از تزریق دچار سرگیجه یا غش می‌شوند؛ این اتفاق لزوماً به معنای حساسیت به واکسن نیست. به همین دلیل بهتر است تزریق در حالت نشسته یا درازکش انجام شود و فرد حدود ۱۵ دقیقه پس از آن تحت نظر بماند.
شواهد موجود نشان نداده‌اند که واکسن HPV باعث ناباروری شود. با این حال، اگر فرد باردار است، بهتر است شروع یا ادامه دوزهای باقی‌مانده را تا پایان بارداری با پزشک هماهنگ کند. در صورت تزریق ناخواسته در دوران بارداری، معمولاً جای نگرانی فوری نیست، اما باید موضوع به پزشک اطلاع داده شود.
آیا واکسن HPV جایگزین رابطه ایمن و غربالگری می‌شود؟
واکسن تنها یکی از لایه‌های پیشگیری است. کاندوم میتواند احتمال انتقال HPV و بسیاری از عفونتهای مقاربتی را کاهش دهد، اما چون HPV از تماس پوستی نواحی‌ای که کاندوم نمی‌پوشاند نیز منتقل می‌شود، محافظت آن کامل نیست. کاهش تعداد شرکای جنسی و گفت‌وگوی صادقانه درباره آزمایش‌ها و سلامت جنسی نیز به کاهش خطر کمک میکند.
زنان واکسینه‌شده همچنان به غربالگری دهانه رحم نیاز دارند، زیرا واکسن همه انواع پرخطر HPV را پوشش نمیدهد. روش و فاصله غربالگری به سن، سابقه آزمایش‌ها و دستورالعمل‌های پزشکی محل زندگی بستگی دارد.
پیش از تزریق واکسن HPV چه نکاتی را بررسی کنیم؟
- سن، سابقه بیماری‌های مهم، حساسیت دارویی و وضعیت سیستم ایمنی را به پزشک یا مرکز واکسیناسیون بگویید.
- نام و نوع واکسن، تعداد دوزهای لازم و فاصله میان آن‌ها را از مرکز معتبر بپرسید و زمان دوز بعدی را ثبت کنید.
- اگر تب یا بیماری حاد متوسط تا شدید دارید، درباره زمان مناسب تزریق سؤال کنید؛ بیماری خفیف همیشه مانع واکسیناسیون نیست.
- پس از تزریق، عوارض معمول را زیر نظر بگیرید و در صورت تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده یا ضعف شدید، فوراً مراقبت پزشکی دریافت کنید.
اطلاعات این مطلب جایگزین معاینه و توصیه پزشک نیست؛ به‌ویژه برای بارداری، نقص ایمنی، حساسیت شدید یا سابقه بیماری‌های مرتبط با HPV، تصمیم‌گیری باید شخصی‌سازی شود.
جمع‌بندی؛ واکسن HPV چه نقشی در سلامت جنسی دارد؟
واکسن HPV با پیشگیری از بخشی از عفونتهای پرخطر، خطر زگیل تناسلی و برخی سرطانهای مرتبط با ویروس را کاهش میدهد. بیشترین فایده آن معمولاً پیش از مواجهه با HPV است، اما برخی بزرگسالان نیز ممکن است از آن سود ببرند. واکسن، درمان عفونت قبلی نیست و جایگزین رابطه ایمن یا غربالگری دهانه رحم نمی‌شود؛ زمان و تعداد دوزها را با مرکز معتبر یا پزشک هماهنگ کنید.
