زگیل تناسلی برجستگی‌هایی روی پوست یا مخاط اطراف اندام تناسلی و مقعد است که معمولاً به‌دلیل عفونت با برخی انواع ویروس پاپیلومای انسانی، یا HPV، ایجاد میشود. این ضایعات ممکن است به شکل دانه‌های کوچک و هم‌رنگ پوست یا توده‌هایی شبیه گل‌کلم دیده شوند و گاهی آن‌قدر کوچک‌اند که به‌راحتی قابل تشخیص نیستند.
بیشتر انواع HPV خطرناک نیستند و بسیاری از عفونت‌ها بدون علامت باقی می‌مانند یا با گذشت زمان کنترل می‌شوند؛ بااین‌حال، هر برجستگی در این ناحیه الزاماً زگیل تناسلی نیست. تشخیص قطعی، به‌ویژه در صورت خونریزی، درد، تغییر رنگ یا ظاهر غیرمعمول ضایعه، باید توسط پزشک انجام شود.
زگیل تناسلی چگونه ایجاد و منتقل میشود؟
عامل اصلی زگیل تناسلی، تماس مستقیم پوست با پوستِ آلوده در رابطه جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی است. انتقال میتواند بدون دخول کامل و حتی زمانی رخ دهد که فرد آلوده هیچ زگیل قابل مشاهده‌ای ندارد؛ چون HPV گاهی روی پوست بدون علامت حضور دارد.
زمان ظاهرشدن ضایعه همیشه بلافاصله پس از تماس نیست. ممکن است زگیل هفته‌ها، ماه‌ها یا حتی مدت طولانی‌تری بعد دیده شود؛ بنابراین ظاهرشدن آن بهتنهایی زمان یا منبع دقیق انتقال را مشخص نمیکند و نباید مبنای قضاوت درباره شریک جنسی قرار گیرد.
کاندوم و سایر روش‌های پوشاننده، خطر انتقال را کاهش می‌دهند اما محافظت کامل ایجاد نمی‌کنند؛ زیرا همه پوست ناحیه تناسلی را نمی‌پوشانند. داشتن شریک جنسی کمتر و پرهیز از رابطه با فردی که زگیل فعال یا ضایعه ناشناخته دارد نیز میتواند احتمال انتقال را کم کند.
زگیل تناسلی چه شکلی دارد و چه علائمی ایجاد می‌کند؟
زگیلها ممکن است منفرد یا متعدد، صاف یا برجسته و کوچک یا به‌هم‌پیوسته باشند. محل آنها میتواند اطراف واژن، روی آلت، پوست اطراف مقعد، کشاله ران یا داخل کانال مقعد باشد؛ در رابطه دهانی نیز گاهی ناحیه دهان و گلو درگیر میشود.
بسیاری از افراد علامت دیگری ندارند، اما گاهی خارش، سوزش، احساس رطوبت، خونریزی هنگام اصطکاک یا ناراحتی در رابطه ایجاد میشود. هر زخم، تاول، جوش یا توده‌ای در ناحیه تناسلی HPV نیست؛ تبخال، التهاب پوستی، کیست و برخی بیماری‌های دیگر می‌توانند ظاهر مشابهی داشته باشند.
تشخیص زگیل تناسلی چگونه انجام میشود؟
پزشک معمولاً با مشاهده ضایعه و پرسیدن درباره زمان شروع و علائم، تشخیص اولیه را انجام می‌دهد. اگر ظاهر ضایعه غیرمعمول باشد، درمان به آن پاسخ ندهد، فرد دچار ضعف ایمنی باشد یا تشخیص روشن نباشد، ممکن است نمونه‌برداری لازم شود.
آزمایش HPV به‌طور معمول برای تشخیص هر برجستگی قابل مشاهده در مردان و زنان استفاده نمی‌شود. این آزمایش در برنامه‌های غربالگری دهانه رحم کاربرد دارد و جای معاینه ضایعه یا بررسی سایر عفونت‌های آمیزشی را نمی‌گیرد. پس از تشخیص، بسته به شرایط، درباره غربالگری مناسب دهانه رحم و آزمایش‌های دیگر نیز با پزشک صحبت کنید.
درمان زگیل تناسلی چیست؟
هدف درمان، ازبین‌بردن ضایعات قابل مشاهده و کاهش ناراحتی است؛ اما هیچ روش معمولی تضمین نمیکند که HPV بلافاصله از بدن پاک شود. به همین دلیل، امکان برگشت زگیل، به‌خصوص در ماه‌های نخست پس از درمان، وجود دارد.
پزشک با توجه به تعداد و محل زگیل، اندازه ضایعات، بارداری، وضعیت ایمنی و ترجیح فرد یکی از روش‌های زیر را انتخاب می‌کند:
- داروهای موضعی تجویزشده برای استفاده در خانه یا محلول‌هایی که پزشک در مطب روی ضایعه قرار می‌دهد؛
- فریزکردن زگیل با نیتروژن مایع؛
- برداشتن ضایعه با روش‌هایی مانند سوزاندن، لیزر یا جراحی محدود، به‌ویژه در موارد بزرگ یا مقاوم.
داروهای موضعی برای همه مناسب نیستند و برخی از آنها در بارداری ممنوع یا نیازمند احتیاط‌اند. از اسیدها، محلول‌های زگیل دست و پا، بریدن ضایعه یا درمان‌های خانگی و گیاهی روی ناحیه تناسلی استفاده نکنید؛ این کار میتواند سوختگی، عفونت و تأخیر در تشخیص بیماری دیگر ایجاد کند.
چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است؟
اگر توده یا زخم جدیدی در ناحیه تناسلی یا مقعد دیده‌اید، برای تشخیص وقت بگیرید؛ به‌خصوص اگر ضایعه خونریزی می‌کند، سریع بزرگ میشود، دردناک است، رنگ تیره دارد یا با درمان قبلی از بین نرفته است. در دوران بارداری نیز خوددرمانی نکنید، چون انتخاب دارو و روش درمان باید با توجه به شرایط بارداری انجام شود.
پیشگیری از زگیل تناسلی؛ واکسن و رفتارهای کم‌خطرتر
واکسن HPV از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری است. این واکسن برای پیشگیری از برخی انواع HPV طراحی شده و زگیل یا عفونت موجود را درمان نمیکند؛ بنابراین بیشترین فایده را پیش از مواجهه با ویروس دارد، اما در برخی افراد پس از شروع فعالیت جنسی هم میتواند در برابر انواعی که هنوز به آنها مبتلا نشده‌اند محافظت ایجاد کند.
سن مناسب، تعداد دوزها و شرایط دریافت واکسن به سن فرد، وضعیت ایمنی و دستورالعملهای کشور بستگی دارد. برای تصمیم‌گیری درباره واکسن، به‌ویژه در نوجوانان، بارداری یا بیماری‌های زمینه‌ای، با پزشک یا مرکز بهداشت مشورت کنید.
برای کاهش خطر انتقال، رابطه جنسی با محافظ، پرهیز از تماس جنسی هنگام وجود زگیل فعال و صحبت صادقانه با شریک جنسی کمک‌کننده است. شستن بدن بعد از رابطه، استفاده مشترک از حوله یا توالت عمومی علت اصلی انتقال HPV تناسلی محسوب نمی‌شود؛ تمرکز اصلی باید بر واکسیناسیون، کاهش تماس پوستی پرخطر و معاینه ضایعات مشکوک باشد.
اگر یکی از زوجین زگیل تناسلی دارد، چه کار کند؟
وجود زگیل تناسلی لزوماً نشان‌دهنده خیانت یا رابطه اخیر نیست؛ HPV میتواند مدت‌ها بدون علامت بماند. بهتر است هر دو نفر از ضایعات مشکوک یا علائم جدید آگاه باشند و در صورت نیاز برای معاینه و بررسی سایر عفونت‌های آمیزشی به پزشک مراجعه کنند.
در زمان وجود زگیل قابل مشاهده، تماس جنسی با ناحیه درگیر را تا ارزیابی و درمان پزشکی متوقف کنید. حتی پس از برطرف‌شدن ضایعه نیز احتمال انتقال کاملاً صفر نمی‌شود، بنابراین استفاده از کاندوم و پیگیری درمان اهمیت دارد.
جمع‌بندی: زگیل تناسلی معمولاً از انواع کم‌خطر HPV ناشی میشود و با معاینه پزشکی قابل تشخیص و درمان است. از خوددرمانی پرهیز کنید، برای ضایعات جدید یا غیرمعمول مراجعه کنید و درباره واکسن HPV و روش‌های کاهش خطر انتقال با پزشک مشورت داشته باشید.
