پیشگیری از اچآیوی و رابطه جنسی فقط به پرهیز از رابطه محدود نمی‌شود. استفاده درست از کاندوم، آزمایش در زمان مناسب، داروهای پیشگیری برای افراد واجد شرایط و درمان منظم فرد مبتلا، مهم‌ترین راه‌هایی هستند که خطر انتقال را کم می‌کنند.
اچآیوی از راه رابطه واژینال یا مقعدی بدون محافظ، تماس با خون آلوده و برخی راه‌های دیگر منتقل میشود؛ اما از دست دادن، در آغوش گرفتن، استفاده مشترک از ظروف یا نشستن روی توالت منتقل نمی‌شود. اطلاعات این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک نیست، به‌ویژه اگر تماس پرخطر در ۷۲ ساعت گذشته رخ داده باشد.
اچآیوی و رابطه جنسی چگونه منتقل میشود؟
ویروس اچآیوی میتواند در خون، مایع منی، ترشحات واژینال و رکتال وجود داشته باشد. رابطه مقعدی بدون کاندوم معمولاً پرخطرتر از رابطه واژینال است، چون بافت رکتوم آسیب‌پذیرتر است؛ بااین‌حال رابطه واژینال نیز میتواند باعث انتقال شود.
رابطه دهانی خطر بسیار کمتری دارد، اما در شرایطی مانند زخم دهان یا اندام تناسلی، خون‌ریزی لثه، وجود عفونت مقاربتی یا تماس با خون و مایع منی، احتمال انتقال کاملاً منتفی نیست. بوسه معمولی، بزاق، عرق، اشک، تماس پوستی سالم و نیش حشرات راه انتقال اچآیوی نیستند.
کاندوم؛ راهی مؤثر برای کاهش خطر انتقال
کاندوم در صورت استفاده صحیح و مداوم، هم خطر اچآیوی و هم احتمال انتقال بسیاری از عفونتهای مقاربتی را کاهش می‌دهد. کاندوم باید پیش از هرگونه تماس جنسی تناسلی یا مقعدی پوشیده شود و تا پایان رابطه روی آلت باقی بماند.
- تاریخ انقضا و سالم بودن بسته را بررسی کنید و کاندوم را با دندان یا جسم تیز باز نکنید.
- در هر رابطه از کاندوم جدید استفاده کنید و کاندوم را دوباره به کار نبرید.
- برای کاهش پارگی، روان‌کننده‌های پایه آب یا سیلیکون مناسب‌اند؛ روغن، وازلین و کرم‌های چرب می‌توانند کاندوم لاتکس را ضعیف کنند.
- برای رابطه دهانی نیز می‌توان از کاندوم یا محافظ دهانی استفاده کرد.
کاندوم احتمال انتقال را کم می‌کند، اما محافظت صددرصدی در برابر عفونت‌هایی که از تماس پوست اطراف ناحیه تناسلی منتقل می‌شوند ایجاد نمی‌کند. استفاده درست و هم‌زمان با آزمایش و درمان، محافظت بیشتری فراهم می‌کند.
PrEP برای چه کسانی کاربرد دارد؟
PrEP یا پیشگیری پیش از تماس، دارویی است که افراد HIV منفی با خطر مداوم یا قابل‌توجه انتقال، با تجویز و پیگیری پزشک مصرف می‌کنند. این دارو میتواند احتمال ابتلا از راه رابطه جنسی را به‌طور چشمگیری کاهش دهد، اما از سایر عفونتهای مقاربتی پیشگیری نمی‌کند.
نوع دارو، زمان‌بندی مصرف و انجام آزمایشهای لازم باید توسط پزشک تعیین شود. شروع خودسرانه یا قطع آن بدون بررسی وضعیت HIV و عملکرد کلیه میتواند ایمنی و اثربخشی درمان را به خطر بیندازد؛ بنابراین PrEP جایگزین کاندوم و بررسی‌های پزشکی نیست، بلکه در صورت نیاز در کنار آن استفاده میشود.
PEP بعد از تماس احتمالی با اچآیوی
PEP یا پیشگیری پس از تماس، درمان کوتاه‌مدتی است که پس از یک تماس احتمالی با اچآیوی آغاز میشود. برای مثال، پارگی کاندوم، رابطه بدون کاندوم با فردی با وضعیت نامعلوم یا تماس جنسی اجباری میتواند نیازمند ارزیابی فوری باشد.
PEP باید هرچه زودتر شروع شود و معمولاً نباید از ۷۲ ساعت پس از تماس بگذرد؛ هرچه شروع آن سریعتر باشد، بهتر است. پزشک درباره نیاز به دارو، آزمایش اولیه، طول دوره درمان و آزمایشهای پیگیری تصمیم می‌گیرد. تا زمان روشن شدن وضعیت، استفاده از کاندوم و پرهیز از اهدای خون اهمیت دارد.
آزمایش و درمان چگونه به پیشگیری کمک می‌کنند؟
ظاهر سالم یا نداشتن علامت، عفونت HIV را رد نمی‌کند. پس از تماس مشکوک، زمان مناسب آزمایش به نوع آزمایش و مدت سپری‌شده از تماس بستگی دارد و ممکن است یک آزمایش زودهنگام، نتیجه قطعی ندهد؛ پزشک زمان تکرار آزمایش را مشخص می‌کند.
فردی که HIV مثبت است، با شروع و ادامه منظم درمان میتواند مقدار ویروس را به سطح غیرقابلتشخیص برساند. وقتی این سطح طبق آزمایشهای دورهای پایدار بماند، انتقال جنسی رخ نمیدهد؛ بااین‌حال دارو نباید خودسرانه قطع شود و پایبندی به درمان ضروری است.
برای پیشگیری مؤثر، این چند نکته را جدی بگیرید
- در هر رابطه واژینال یا مقعدی از کاندوم سالم و روان‌کننده مناسب استفاده کنید.
- اگر تماس پرخطر در ۷۲ ساعت گذشته رخ داده است، برای بررسی PEP منتظر بروز علائم نمانید.
- در صورت داشتن شریک جدید، رابطه بدون محافظ یا نگرانی از تماس قبلی، درباره آزمایش HIV و سایر عفونتهای مقاربتی با پزشک مشورت کنید.
- اگر PrEP برای شما تجویز شده است، آن را طبق برنامه مصرف کنید و آزمایشهای دورهای را انجام دهید.
- وضعیت HIV را به ظاهر، اعتماد یا نبود علامت نسبت ندهید؛ گفت‌وگوی محترمانه و تصمیم‌گیری مشترک بخشی از رابطه ایمن است.
جمع‌بندی: در موضوع اچآیوی و رابطه جنسی، کاندوم، آزمایش، PrEP برای افراد واجد شرایط و مراجعه فوری برای PEP پس از تماس احتمالی، ابزارهای اصلی پیشگیری هستند. درمان منظم فرد مبتلا نیز میتواند با رساندن بار ویروسی به سطح غیرقابلتشخیص، از انتقال جنسی جلوگیری کند.
