سیفلیس یک عفونت قابل درمان است که عامل آن باکتری Treponema pallidum است. این عفونت بیشتر از راه تماس مستقیم با زخم یا ضایعهٔ عفونی در رابطهٔ جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی منتقل میشود و ممکن است در بعضی افراد بدون علامت بماند.
شناخت مراحل سیفلیس مهم است، چون نشانه‌ها می‌توانند پس از مدتی ناپدید شوند؛ اما ناپدیدشدن علائم لزوماً به معنی از بین رفتن عفونت نیست. تشخیص با آزمایش و درمان توسط پزشک انجام میشود و در دوران بارداری، پیگیری سریع اهمیت ویژه‌ای دارد.
مراحل سیفلیس و نشانه‌های هر مرحله
مرحلهٔ نخست: زخم معمولاً بدون درد
چند هفته پس از ورود عفونت، ممکن است یک یا چند زخم کوچک در محل ورود باکتری ایجاد شود. این زخم که «شانکر» نام دارد، اغلب دردناک نیست و میتواند روی اندام تناسلی، اطراف مقعد، داخل دهان یا بخش‌های دیگری از پوست و مخاط دیده شود.
زخم ممکن است بدون درمان هم طی چند هفته ترمیم شود. همین موضوع باعث میشود برخی افراد آن را جدی نگیرند؛ در حالی که عفونت میتواند همچنان در بدن باقی بماند. زخم‌هایی که داخل واژن، دهانهٔ رحم، مقعد یا حلق باشند نیز ممکن است به‌راحتی دیده نشوند.
مرحلهٔ دوم: بثورات پوستی و علائم عمومی
در مرحلهٔ دوم، بثورات پوستی ممکن است روی تنه، دست‌وپا و گاهی کف دست‌ها و کف پاها ظاهر شوند. این بثورات همیشه خارش‌دار نیستند و ممکن است با علائم دیگری مانند تب، خستگی، گلودرد، تورم غدد لنفاوی، سردرد، درد عضلانی یا ریزش تکه‌ای مو همراه باشند.
ضایعات مرطوب در ناحیهٔ تناسلی یا دهان نیز ممکن است دیده شوند و قابلیت انتقال عفونت داشته باشند. علائم مرحلهٔ دوم هم ممکن است خودبه‌خود کاهش پیدا کنند، اما پایان علائم به معنی پایان سیفلیس نیست.
مرحلهٔ نهفته: بدون علامت، اما قابل پیگیری
در مرحلهٔ نهفته، فرد علامت مشخصی ندارد؛ با این حال آزمایش میتواند وجود عفونت را نشان دهد. این مرحله ممکن است مدت طولانی ادامه داشته باشد و زمان رسیدن به مراحل بعدی در افراد مختلف یکسان نیست.
مرحلهٔ دیررس: عوارض احتمالی در صورت بی‌درمانی
اگر عفونت درمان نشود، در برخی افراد پس از سال‌ها میتواند به اندام‌هایی مانند مغز، اعصاب، چشم، قلب و رگ‌های خونی آسیب بزند. مشکلات بینایی، کاهش شنوایی، اختلالات عصبی و برخی آسیب‌های قلبی از عوارض احتمالی هستند؛ اما بروز آن‌ها در همهٔ افراد قطعی نیست.
سیفلیس در هر مرحله‌ای میتواند دستگاه عصبی یا چشم را درگیر کند. سردرد شدید، تغییر دید، کاهش شنوایی، ضعف یا بی‌حسی، گیجی و اختلال تعادل نیازمند ارزیابی پزشکی سریع است.
سیفلیس چگونه منتقل میشود؟
راه اصلی انتقال، تماس مستقیم با زخم یا ضایعهٔ عفونی در رابطهٔ جنسی است. چون ضایعه ممکن است داخل دهان، واژن یا مقعد باشد و دیده نشود، نبودن زخم قابل مشاهده خطر انتقال را کاملاً منتفی نمیکند.
- انتقال از مادر به جنین در دوران بارداری یا به نوزاد ممکن است رخ دهد.
- انتقال از راه خون در سامانه‌هایی که خون را غربالگری می‌کنند، نادر است؛ با این حال اشتراک وسایل تزریق میتواند خطر عفونت را افزایش دهد.
- سیفلیس معمولاً از توالت، استخر، دستگیرهٔ در، ظروف غذا، بغل‌کردن یا تماس عادی خانوادگی منتقل نمی‌شود.
تشخیص سیفلیس با چه آزمایش‌هایی انجام میشود؟
پزشک با توجه به علائم، زمان تماس و معاینه ممکن است آزمایش خون درخواست کند. گاهی در صورت وجود ضایعه، نمونه‌برداری از آن نیز به تشخیص کمک میکند. یک آزمایش منفیِ خیلی زود پس از تماس همیشه عفونت را رد نمیکند؛ بنابراین زمان تکرار آزمایش باید با نظر پزشک تعیین شود.
افرادی که احتمال سیفلیس دارند، بهتر است دربارهٔ آزمایش سایر عفونت‌های مقاربتی، از جمله HIV، نیز با پزشک مشورت کنند. نتیجهٔ آزمایش باید در کنار علائم و سابقهٔ تماس تفسیر شود و خودتشخیصی از روی عکس یا توضیحات اینترنتی قابل اعتماد نیست.
درمان سیفلیس و کارهایی که بعد از تشخیص باید انجام داد
سیفلیس با آنتی‌بیوتیک درمان میشود، اما نوع دارو و تعداد نوبت‌ها به مرحلهٔ بیماری، درگیری احتمالی اندام‌ها و شرایط فرد بستگی دارد. پنی‌سیلین در بسیاری از شرایط درمانی، بهویژه در بارداری، داروی اصلی محسوب میشود؛ اما تجویز و تزریق باید توسط پزشک انجام شود.
قطع خودسرانهٔ دارو، مصرف آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده در خانه یا تکیه بر درمان‌های غیرعلمی میتواند تشخیص و درمان را به تأخیر بیندازد. پس از شروع درمان، ممکن است برای مدت کوتاهی تب یا بدترشدن موقت برخی علائم رخ دهد؛ در صورت بروز واکنش شدید یا نگرانی، باید با پزشک تماس گرفت.
- تا زمانی که پزشک ایمن‌بودن رابطه را تأیید نکرده، از رابطهٔ جنسی و تماس با ضایعات پوستی یا مخاطی خودداری کنید.
- شریک یا شرکای جنسی اخیر باید برای ارزیابی و آزمایش معرفی شوند؛ حتی اگر علامتی نداشته باشند.
- آزمایش‌های پیگیری را در زمان تعیین‌شده انجام دهید، چون درمان‌شدن با یک نوبت آزمایش فوری همیشه قابل قضاوت نیست.
پیشگیری از سیفلیس تا چه حد ممکن است؟
کاهش تعداد شرکای جنسی، رابطهٔ متقابلِ تک‌همسری پس از اطمینان از سلامت هر دو نفر و انجام آزمایش در صورت وجود خطر، احتمال ابتلا را کم میکند. کاندوم و محافظ دهانی نیز خطر انتقال را کاهش می‌دهند، اما محافظت کامل ایجاد نمی‌کنند؛ چون زخم ممکن است روی پوستی باشد که با کاندوم پوشانده نمی‌شود.
در بارداری، مراقبت منظم و آزمایش طبق نظر پزشک اهمیت دارد. اگر فردی به سیفلیس مبتلا شده یا تماس پرخطر داشته است، بهتر است موضوع را محرمانه و بدون سرزنش با شریک خود در میان بگذارد تا تشخیص و درمان به‌موقع انجام شود و چرخهٔ انتقال ادامه پیدا نکند.
جمع‌بندی: سیفلیس میتواند با یک زخم بی‌درد آغاز شود، بعد به بثورات و علائم عمومی برسد یا مدتی کاملاً بی‌علامت بماند. آزمایش، درمان پزشکی، پیگیری شریک جنسی و رعایت روش‌های محافظتی، مهم‌ترین اقدامات برای کنترل سیفلیس و پیشگیری از عوارض آن هستند. این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک نیست.
