خشکی واژن فقط یک ناراحتی هنگام رابطه جنسی نیست؛ ممکن است باعث سوزش، خارش، درد، تحریک پوستی یا حتی ناراحتی در حالت نشستن و ورزش شود. کاهش استروژن در یائسگی و دوران شیردهی از علت‌های شناخته‌شده است، اما داروها، استرس، برخی بیماریها و استفاده از محصولات نامناسب هم میتوانند نقش داشته باشند.
برای بسیاری از افراد، روان‌کننده‌ها و مرطوب‌کننده‌های مخصوص واژن، حذف مواد تحریک‌کننده و زمان کافی برای برانگیختگی کمک‌کننده‌اند. اگر خشکی شدید، مداوم یا همراه با خونریزی و ترشح غیرعادی باشد، پیدا کردن علت اصلی مهم‌تر از امتحان کردن درمانهای خانگی است.
خشکی واژن چه نشانه‌هایی دارد؟
علامت اصلی، احساس کمبود رطوبت یا اصطکاک است؛ بااین‌حال نشانه‌ها در همه افراد یکسان نیستند. بعضی افراد فقط هنگام دخول ناراحتی دارند و برخی دیگر در طول روز نیز احساس سوزش یا کشیدگی می‌کنند.
- درد، سوزش یا احساس ساییدگی هنگام رابطه جنسی
- خارش یا تحریک در اطراف واژن
- لکه‌بینی یا خونریزی خفیف پس از رابطه، به‌ویژه در صورت نازک شدن بافت واژن
- سوزش هنگام ادرار یا افزایش احتمال ناراحتی‌های ادراری
- کاهش میل به رابطه به‌دلیل ترس از درد
وجود ترشح بدبو، زرد یا سبز، زخم، تب یا درد لگنی معمولاً با خشکی ساده توضیح داده نمی‌شود و نیاز به بررسی جداگانه دارد.
علت‌های شایع خشکی واژن کدام‌اند؟
کاهش استروژن
استروژن به حفظ ضخامت، انعطاف‌پذیری و رطوبت بافت واژن کمک می‌کند. به همین دلیل خشکی در دوران نزدیک به یائسگی و پس از آن شایع‌تر است. بعد از زایمان و در دوره شیردهی نیز ممکن است به‌طور موقت سطح استروژن پایین بیاید و علائم ایجاد شود.
برخی درمانهای سرطان، جراحی‌هایی که بر عملکرد تخمدان اثر می‌گذارند و بعضی اختلالات هورمونی نیز میتوانند چنین اثری داشته باشند.
داروها و شرایط جسمی
برخی داروهای ضدحساسیت، داروهای خاص ضدافسردگی و بعضی درمانهای هورمونی ممکن است در برخی افراد خشکی ایجاد کنند. بیماری‌هایی مانند سندرم شوگرن، دیابت کنترل‌نشده یا مشکلات پوستی نیز گاهی با خشکی و تحریک ناحیه تناسلی همراه می‌شوند؛ تشخیص این موارد فقط با توجه به علائم کلی و معاینه امکان‌پذیر است.
تحریک ناکافی و عوامل روانی
رطوبت واژن در زمان برانگیختگی افزایش پیدا می‌کند. عجله، نگرانی، خستگی، دردهای قبلی یا احساس فشار در رابطه میتواند روند برانگیختگی را مختل کند. این موضوع به معنی «ذهنی بودن» علائم نیست؛ عوامل روانی و جسمی میتوانند هم‌زمان بر تجربه جنسی اثر بگذارند.
محصولات تحریک‌کننده
شست‌وشوی داخل واژن، دوش واژینال، صابون‌های معطر، اسپری‌ها، دستمال‌های عطری و برخی شوینده‌های لباس میتوانند تعادل طبیعی و سد پوستی این ناحیه را مختل کنند. واژن به شست‌وشوی داخلی نیاز ندارد و برای بخش بیرونی نیز آب ولرم یا شوینده‌ای بسیار ملایم و بدون عطر کافی است.
چه روش‌هایی برای کمک به خشکی واژن مناسب‌اند؟
روانکننده برای رابطه جنسی
روانکننده برای استفاده در زمان رابطه طراحی شده و اصطکاک را همان لحظه کاهش می‌دهد. محصولات پایه آب معمولاً شست‌وشوی آسانی دارند؛ انواع پایه سیلیکون ماندگاری بیشتری دارند و ممکن است برای خشکی شدیدتر مناسب‌تر باشند.
اگر از کاندوم لاتکس استفاده میکنید، سراغ روغن، وازلین یا محصولات چرب نروید؛ این مواد میتوانند احتمال آسیب‌دیدن کاندوم را افزایش دهند. پیش از استفاده، برچسب محصول را بررسی کنید و اگر سوزش یا خارش ایجاد شد، مصرف آن را متوقف کنید.
مرطوب‌کننده واژینال
مرطوب‌کننده واژینال با روانکننده تفاوت دارد و برای استفاده منظم‌تر طراحی شده است؛ بنابراین قرار نیست فقط هنگام رابطه استفاده شود. این محصولات ممکن است به کاهش احساس خشکی در طول روز کمک کنند، اما باید مخصوص واژن باشند و با کرم‌های معمول پوست یا مواد خانگی جایگزین نشوند.
تغییرات ساده در رابطه و مراقبت روزانه
- برای برانگیختگی و آماده شدن بدن زمان بیشتری در نظر بگیرید.
- در صورت شروع درد، ادامه دادن رابطه را به خودتان تحمیل نکنید.
- از شست‌وشوی داخل واژن و محصولات معطر استفاده نکنید.
- لباس زیر نخی و نسبتاً آزاد انتخاب کنید و لباس خیس را زودتر عوض کنید.
- هر محصول جدید را ابتدا در مقدار کم و با توجه به واکنش بدن امتحان کنید.
نوشیدن آب برای سلامت عمومی مهم است، اما معمولاً به‌تنهایی خشکی ناشی از کاهش استروژن یا التهاب را برطرف نمی‌کند. همچنین استفاده از روغن‌های گیاهی، ماست، مواد ضدعفونی‌کننده یا ترکیبات خانگی داخل واژن میتواند تحریک و عفونت ایجاد کند.
آیا درمان هورمونی برای خشکی واژن لازم است؟
در خشکی مرتبط با کاهش استروژن، پزشک ممکن است پس از بررسی، درمان موضعی واژن مانند کرم، قرص یا حلقه واژینال را پیشنهاد کند. این درمان‌ها برای همه افراد مناسب نیستند و انتخابشان به سن، علت علائم، سابقه پزشکی، احتمال بارداری و سابقه بیماری‌هایی مانند برخی سرطانها بستگی دارد.
به همین دلیل، مصرف خودسرانه قرص یا کرم هورمونی توصیه نمی‌شود. حتی اگر علائم شبیه خشکی واژن باشد، عفونت، التهاب پوستی یا مشکلات دیگر باید در صورت نیاز شوند. این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک یا ماما نیست.
چه زمانی باید برای خشکی واژن به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم با روانکننده و حذف عوامل تحریک‌کننده بهتر نشد یا زندگی روزمره و رابطه را مختل کرد، مراجعه به پزشک زنان یا ماما کمک می‌کند علت دقیق‌تر مشخص شود. معاینه همیشه به معنی انجام آزمایش‌های متعدد نیست؛ پزشک بر اساس شرح حال و نشانه‌ها تصمیم می‌گیرد چه بررسی‌ای لازم است.
- خشکی یا درد مداوم و رو به تشدید
- خونریزی پس از رابطه یا خونریزی غیرعادی
- ترشح بدبو، زخم، تب یا درد لگنی
- سوزش ادرار یا عفونتهای ادراری تکرارشونده
- شروع علائم پس از آغاز یک داروی جدید
جمع‌بندی
خشکی واژن معمولاً قابل مدیریت است، اما روش مناسب به علت آن بستگی دارد. روانکننده مناسب، مرطوب‌کننده مخصوص، پرهیز از محصولات معطر و زمان کافی برای برانگیختگی میتوانند کمک‌کننده باشند. اگر خشکی واژن ماندگار، دردناک یا همراه با خونریزی و ترشح غیرعادی است، به‌جای درمان خودسرانه برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
