ایمن‌سازی خانه برای سالمندان فقط به نصب چند دستگیره محدود نمی‌شود. در اتاق خواب، مسیر رفت‌وآمد و سرویس بهداشتی باید طوری چیده شود که سالمند برای بلندشدن، چرخیدن، استفاده از واکر یا رسیدن به وسایل ضروری مجبور به حرکت ناگهانی و عبور از مانع نباشد.
در خانه‌های کوچک، جابه‌جایی وسایل اضافه معمولاً اثر بیشتری از خرید تجهیزات گران دارد. هدف این نیست که همه‌چیز از اتاق حذف شود؛ باید مسیر حرکت، نقاط انتقال و کف فضاهای خیس را ایمنتر کرد. اگر سالمند سابقه زمین‌خوردن، سرگیجه یا ضعف حرکتی دارد، این توصیه‌ها جای ارزیابی پزشک یا کاردرمانگر را نمی‌گیرد.
ایمن‌سازی اتاق‌ها برای سالمندان از مسیر رفت‌وآمد شروع می‌شود
اول مسیرهایی را بررسی کنید که سالمند شب‌ها یا هنگام عجله بیشتر استفاده می‌کند؛ مسیر تخت تا سرویس بهداشتی، تخت تا کلید چراغ و راه عبور به نشیمن معمولاً اولویت دارند. صندلی، میز کوچک، سیم شارژر، گلدان و وسایلی که بخشی از راهرو را اشغال کرده‌اند باید جابه‌جا شوند.
- راه عبور را تا حد امکان پیوسته و بدون تغییر ناگهانی ارتفاع نگه دارید.
- سیم‌های برق و تلفن را از کف جمع کنید و به دیوار یا کناره اتاق منتقل کنید.
- فرشهای کوچک و پادری‌های سبک را حذف یا با ترمز و نوار مخصوص ثابت کنید.
- لبه فرشها، آستانه در و هر اختلاف سطح را از زاویه دید سالمند بررسی کنید.
وسایل پرکاربرد باید در ارتفاعی باشند که سالمند بدون چهارپایه، کشش بدن یا خم‌شدن عمیق به آن‌ها برسد. لباس‌های روزانه، تلفن، عینک، داروهای تجویزشده و چراغ‌قوه را می‌توان در محل مشخصی نزدیک تخت گذاشت؛ داروها باید دور از دسترس کودکان و مطابق دستور پزشک نگهداری شوند.
تخت خواب، صندلی و روشنایی را با توان حرکتی سالمند هماهنگ کنید
تخت خیلی کوتاه بلندشدن را دشوار می‌کند و تخت خیلی بلند، گذاشتن پا روی زمین و حفظ تعادل را سخت‌تر. وقتی سالمند روی لبه تخت می‌نشیند، بهتر است کف هر دو پا به زمین برسد و زانوها تقریباً در وضعیت باثباتی قرار بگیرند. ارتفاع مناسب به قد و توان فرد بستگی دارد؛ اضافه‌کردن تشک یا تغییر پایه بدون بررسی میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
صندلی اتاق بهتر است پشتی و دسته محکم داشته باشد و هنگام نشستن روی زمین سر نخورد. صندلی‌های سبک، چرخ‌دار یا خیلی نرم ممکن است هنگام نشستن و برخاستن حرکت کنند. اگر سالمند از واکر استفاده می‌کند، فضای کنار تخت باید برای قرارگرفتن واکر کافی باشد، نه اینکه وسیله پشت در یا میان مبلمان گیر کند.
چراغ خواب یا چراغی با کلید قابل‌دسترسی از تخت، نیاز به راه‌رفتن در تاریکی را کم می‌کند. نور مسیر شبانه باید یکنواخت باشد و مستقیماً در چشم سالمند نتابد؛ چراغی که سایه‌های تند روی زمین ایجاد می‌کند، لزوماً انتخاب ایمنی نیست.
ایمن‌سازی سرویس بهداشتی برای سالمندان؛ از کف تا محل انتقال
سرویس بهداشتی ترکیبی از رطوبت، کف لغزنده و تغییر وضعیت بدن است؛ به همین دلیل کوچک‌ترین مانع میتواند هنگام چرخیدن یا بلندشدن مشکل‌ساز شود. کف باید خشک، تمیز و بدون پادری سبک باشد. اگر پادری استفاده می‌کنید، باید کاملاً به زمین بچسبد و هنگام ورود و خروج جمع نشود.
دستگیره‌های ایمنی در کنار توالت و در محل ورود به دوش، در صورت نصب درست، به سالمند کمک می‌کنند وزن خود را کنترل کند. این دستگیره‌ها نباید به جای میله حوله یا وسایل ظاهراً محکم نصب شوند؛ اتصال آن‌ها باید به بخش مقاوم دیوار انجام شود و تحمل بارشان توسط نصاب مطمئن بررسی شود.
- برای دوش، صندلی ثابت یا صندلی مخصوص حمام را فقط روی سطحی بگذارید که لق نزند.
- دوش دستی، کنترل آب را بدون ایستادن طولانی و چرخیدن مداوم آسانتر می‌کند.
- وسایل شوینده را در قفسه‌ای با ارتفاع مناسب قرار دهید، نه روی زمین.
- شیر آب و کف حمام را از نظر داغی بیش از حد و باقی‌ماندن آب بررسی کنید.
اگر توالت ارتفاع کمی دارد و سالمند برای نشستن یا برخاستن تقلا می‌کند، استفاده از افزاینده توالت ممکن است مطرح شود؛ اما انتخاب آن باید با توجه به تعادل، شکل توالت و امکان نصب محکم انجام شود. وسیله‌ای که تکان می‌خورد یا سالمند را بیش از حد بالا می‌برد، ایمنی ایجاد نمی‌کند.
درِ سرویس، قفل و وسایل اضطراری چه ویژگی‌هایی داشته باشند؟
در سرویس بهداشتی نباید هنگام حادثه مانع دسترسی خانواده شود. قفل یا چفتی انتخاب کنید که از بیرون امکان بازکردن اضطراری داشته باشد و سالمند بتواند بدون فشار زیاد از آن استفاده کند. در صورت امکان، بازشدن در به سمت بیرون یا استفاده از درِ کشوییِ مناسب میتواند فضای داخل را برای کمک‌رسانی بهتر حفظ کند؛ اجرای آن باید با وضعیت ساختمان و حریم خصوصی خانواده هماهنگ باشد.
تلفن یا زنگ فراخوانی که سالمند بتواند از روی زمین یا صندلی حمام به آن دسترسی پیدا کند، از وسیله‌ای که فقط کنار روشویی قرار دارد کاربردی‌تر است. پیش از اعتماد به آن، چند بار عملکرد زنگ، تلفن و روشنایی را آزمایش کنید. وسایل برقی قابل‌حمل نیز نباید نزدیک آب یا با دست خیس استفاده شوند.
چک‌لیست کوتاه برای بازبینی اتاق و سرویس بهداشتی
- یک بار مسیر تخت تا سرویس را در نور کم و با وسایل حرکتی سالمند طی کنید.
- از خود سالمند بپرسید کدام بخش هنگام نشستن، برخاستن یا چرخیدن سخت‌تر است.
- همه فرشها، سیم‌ها و وسایل کم‌کاربرد را از مسیر کنار بگذارید و دوباره راه را امتحان کنید.
- ثابت‌بودن دستگیره، صندلی حمام، پادری و افزاینده توالت را به‌صورت دوره‌ای بررسی کنید.
- پس از تغییر چیدمان، به سالمند فرصت دهید مسیر جدید را بدون عجله تمرین کند.
جمع‌بندی: ایمن‌سازی خانه برای سالمندان در اتاق‌ها و سرویس بهداشتی با سه کار شروع می‌شود: حذف موانع مسیر، فراهم‌کردن روشنایی و تثبیت نقاطی که سالمند هنگام نشستن و برخاستن به آن‌ها تکیه می‌کند. تجهیزات باید متناسب با توان همان فرد نصب شوند؛ وسیله‌ای که لق باشد یا بدون آموزش استفاده شود، ممکن است به‌جای کاهش خطر، مشکل تازه‌ای ایجاد کند.
