مراقبت از سالمندان در هوای گرم و سرد فقط به پوشاندن لباس بیشتر یا یادآوری نوشیدن آب محدود نمی‌شود. سالمندان ممکن است دیرتر تشنه شوند، تغییر دمای بدن را کمتر احساس کنند یا به‌دلیل بیماری‌های قلبی، ریوی، کلیوی و مصرف برخی داروها، در برابر گرما و سرما آسیب‌پذیرتر باشند.
هدف اصلی خانواده این است که دمای محیط، میزان مایعات، لباس، داروها و ایمنی رفت‌وآمد را هم‌زمان زیر نظر بگیرد. هر تغییر ناگهانی در هوشیاری، تنفس، توان راه‌رفتن یا حال عمومی سالمند را جدی بگیرید؛ این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک نیست.
مراقبت از سالمندان در هوای گرم؛ پیشگیری از کم‌آبی و گرمازدگی
در روزهای گرم، سالمند را تا حد امکان از آفتاب مستقیم و فعالیت سنگین، به‌ویژه در میانه روز، دور نگه دارید. اتاق باید تهویه مناسب داشته باشد و پرده یا سایه‌بان از تابش مستقیم آفتاب جلوگیری کند. اگر خانه کولر دارد، دمای آن را آن‌قدر پایین نیاورید که اختلاف دمای داخل و بیرون آزاردهنده شود.
تشنگی معیار کاملی برای نیاز سالمندان به مایعات نیست. آب را در فاصله‌های منظم و در دسترس او بگذارید و فقط به یک لیوان بزرگ در پایان روز اکتفا نکنید. سوپ رقیق، میوه‌های آب‌دار و نوشیدنی‌های بدون قند افزوده می‌توانند بخشی از دریافت مایعات باشند؛ اما فردی که نارسایی قلبی یا کلیوی دارد ممکن است به محدودیت مایعات نیاز داشته باشد.
- لباس نخی، سبک و گشاد و کلاه لبه‌دار برای بیرون از خانه مناسب‌تر است.
- فعالیت و خرید را به ساعات خنک‌تر صبح یا عصر منتقل کنید.
- رنگ ادرار بسیار تیره، خشکی دهان، ضعف یا سرگیجه میتواند نشانه کم‌آبی باشد.
- هرگز سالمند را در خودرو، حتی برای چند دقیقه و با پنجره نیمه‌باز، تنها نگذارید.
علائم هشدار در گرما
سردرد، تهوع، گرفتگی عضله، ضعف، سرگیجه و تعریق زیاد می‌توانند با گرمازدگی مرتبط باشند. سالمند را به محیط خنک ببرید، لباس اضافه را کم کنید و با دستمال خنک، بدن او را به‌آرامی خنک کنید. اگر گیجی، غش، تشنج، تنگی نفس، استفراغ مکرر یا کاهش سطح هوشیاری وجود دارد، خوراکی یا نوشیدنی به او ندهید و فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
بعضی داروها می‌توانند تعریق، فشار خون یا تعادل مایعات بدن را تغییر دهند. دارو را خودسرانه قطع نکنید؛ در فصل گرما از پزشک یا داروساز بپرسید آیا لازم است فشار خون، وزن یا مقدار مایعات دقیق‌تر پایش شود.
مراقبت از سالمندان در هوای سرد؛ گرما، حرکت و ایمنی در خانه
سالمند را با چند لایه لباس نازک و قابل تنظیم گرم نگه دارید، نه با یک لباس بسیار سنگین که حرکت را دشوار کند. جوراب خشک، کفش یا دمپایی دارای کف غیرلغزنده و پوشاندن سر و گردن در بیرون از خانه اهمیت دارد. لباس خیس باید سریع عوض شود، چون رطوبت از دست‌رفتن گرمای بدن را بیشتر می‌کند.
گرم بودن دست‌ها به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که کل بدن در وضعیت مناسبی است. لرز، خواب‌آلودگی غیرعادی، لکنت، گیجی، کندشدن حرکت و ضعف می‌توانند نشانه افت دمای بدن باشند. در این حالت او را به فضای گرم منتقل کنید، لباس خیس را عوض کنید و اگر هوشیار است نوشیدنی گرمِ بدون الکل بدهید؛ در موارد شدید یا همراه با گیجی و اختلال هوشیاری، کمک پزشکی لازم است.
وسایل گرمایشی باید سالم، استاندارد و دور از پرده، پتو، لباس و مسیر رفت‌وآمد باشند. برای گرم‌کردن اتاق از اجاق گاز یا منقل استفاده نکنید و راه تهویه را نبندید. سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف یا خواب‌آلودگی چند نفر از اعضای خانه هنگام روشن‌بودن وسیله گازسوز میتواند هشدار مونوکسیدکربن باشد؛ در این وضعیت افراد را به هوای آزاد ببرید و با اورژانس و آتش‌نشانی تماس بگیرید.
پیشگیری از زمین‌خوردن در گرما و سرما
گرما، کم‌آبی، افت فشار و سرما می‌توانند تعادل سالمند را بدتر کنند. کف خانه را خشک و مسیر رفت‌وآمد را خلوت نگه دارید، سیم وسایل گرمایشی را جمع کنید و برای حمام و سرویس بهداشتی از دستگیره و کف‌پوش ضدلغزش استفاده کنید.
در روزهای بارانی یا یخبندان، بیرون رفتن را به زمان امن‌تر موکول کنید. اگر رفتن به پزشک ضروری است، کفش مناسب، عصا یا واکر سالم و همراه مطمئن از خود وسیله مهم‌ترند. سالمندی که ناگهان بی‌ثبات شده، نباید بدون بررسی علت، فقط به استفاده از عصا یا استراحت بیشتر محدود شود.
یک برنامه ساده برای مراقبت روزانه
- صبح، دمای اتاق، حال عمومی، میزان هوشیاری و توان راه‌رفتن سالمند را بررسی کنید.
- آب، لباس مناسب فصل، داروهای تجویزشده و تلفن را در دسترس او قرار دهید.
- در گرما، زمان فعالیت و دریافت مایعات را تنظیم کنید؛ در سرما، خشک‌بودن لباس و گرم‌بودن اتاق را بررسی کنید.
- عصر، علائمی مانند سرگیجه، ضعف، تنگی نفس، ورم، کاهش ادرار یا تغییر رفتار را با روزهای قبل مقایسه کنید.
سالمندانی که تنها زندگی می‌کنند، اختلال حافظه دارند یا بیماری زمینه‌ای مهم دارند، به تماس و سرکشی منظم‌تری نیاز دارند. یک تماس کوتاه برای اطمینان از روشن‌بودن وسیله گرمایشی، دسترسی به آب و نداشتن علائم هشدار، گاهی از یک توصیه کلی مؤثرتر است.
جمع‌بندی مراقبت از سالمندان در هوای گرم و سرد
مراقبت از سالمندان در هوای گرم و سرد بر چهار پایه استوار است: تنظیم دمای محیط، دریافت مایعات متناسب با وضعیت پزشکی، لباس و کفش ایمن و توجه سریع به تغییرات هوشیاری یا تعادل. سالمند نباید برای گرمشدن بیش از حد به وسیله حرارتی نزدیک شود و نباید در هوای گرم فقط بر احساس تشنگی تکیه کند. در صورت غش، گیجی، تنگی نفس، تشنج یا بدترشدن سریع حال عمومی، کمک پزشکی را به تأخیر نیندازید.
