مراقبت‌های سلامت مردان پس از ۶۰ سالگی فقط به درمان بیماریهای شناخته‌شده محدود نمیشود. در این دوره، کنترل فشارخون و قند، بازبینی داروها، حفظ قدرت عضلات، رسیدگی به سلامت پروستات و روده، واکسیناسیون و توجه به تغییرات حافظه و خلق‌وخو، نقش مهمی در حفظ استقلال و کیفیت زندگی دارند.
بسیاری از مشکلات این سن در ابتدا علامت واضحی ندارند؛ بنابراین معاینه‌های دورهای حتی برای مردی که احساس سلامت می‌کند ارزشمند است. برنامه مناسب برای هر فرد بر اساس سابقه خانوادگی، بیماریهای زمینهای، داروها و سطح فعالیت او تعیین می‌شود و این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک نیست.
مراقبت‌های سلامت مردان پس از ۶۰ سالگی از کجا شروع می‌شود؟
اولین گام، داشتن یک پرونده سلامت به‌روز است. فهرست همه داروهای نسخه‌ای، بدون نسخه، مکمل‌ها و داروهای گیاهی را همراه خود به ویزیت ببرید؛ چون تداخل یا مصرف هم‌زمان چند دارو می‌تواند باعث خواب‌آلودگی، افت فشار، یبوست یا زمینخوردن شود.
در ویزیت‌های منظم، پزشک معمولاً بر اساس شرایط فرد درباره فشارخون، وزن، دور کمر، قند خون، چربی خون، عملکرد کلیه، واکسنها و سابقه مصرف دخانیات سؤال می‌کند. زمان انجام آزمایشها برای همه یکسان نیست و نتیجه‌های قبلی و عوامل خطر، فاصله پیگیری را مشخص میکنند.
قلب، عروق و سوخت‌وساز را بدون علامت هم پیگیری کنید
فشارخون بالا و دیابت ممکن است سال‌ها بدون نشانه باقی بمانند، اما به قلب، مغز، کلیه و چشم آسیب بزنند. اندازه‌گیری منظم فشارخون در خانه می‌تواند اطلاعات مفیدی بدهد؛ البته دستگاه باید مناسب باشد و روش اندازه‌گیری از پزشک یا پرستار آموزش داده شود.
کاهش مصرف نمک و غذاهای بسیار فرآوری‌شده، جایگزین کردن چربی‌های سالم به‌جای چربی‌های جامد، خوردن حبوبات و سبزی‌ها و پرهیز از نوشیدنی‌های شیرین، از تغییرات قابل‌اجرا در الگوی غذایی هستند. اگر فرد بیماری قلبی یا کلیوی دارد، مقدار مایعات، نمک و برخی مواد غذایی باید با نظر متخصص تنظیم شود.
درد یا فشار مداوم قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، ضعف یک‌طرفه بدن، اختلال تکلم یا بیهوشی نیازمند اقدام فوری است؛ این علائم را به خستگی یا افزایش سن نسبت ندهید.
غربالگری سرطان و علائم ادراری؛ تصمیمگیری شخصی‌سازی‌شده
برای سرطان روده بزرگ، روش غربالگری می‌تواند آزمایش مدفوع یا بررسی‌های دیگر باشد و انتخاب آن به سن، سابقه خانوادگی و نتیجه آزمایش‌های قبلی بستگی دارد. خون در مدفوع، تغییر پایدار در عادت دفع، کاهش وزن بی‌دلیل یا کم‌خونی باید به پزشک گزارش شود؛ حتی اگر درد وجود نداشته باشد.
علائمی مانند ضعیف شدن جریان ادرار، قطع‌و‌وصل شدن آن، تکرر ادرار شبانه، احساس تخلیه نشدن مثانه یا خون در ادرار نیاز به بررسی دارند. این نشانه‌ها همیشه به معنای سرطان پروستات نیستند و ممکن است از بزرگ‌شدن خوش‌خیم پروستات یا مشکلات دیگر ناشی شوند.
آزمایش PSA و معاینه پروستات برای همه مردان بالای ۶۰ سال تصمیمی خودکار نیست. پزشک باید درباره فایده احتمالی، احتمال نتایج غیرطبیعی و بررسی‌های بعدی، همراه با سن، سابقه خانوادگی و وضعیت عمومی فرد گفتوگو کند.
قدرت عضلات، تعادل و استخوان‌ها را حفظ کنید
کاهش توده عضلانی می‌تواند بالا رفتن از پله، برخاستن از صندلی و انجام کارهای روزمره را دشوار کند. ترکیبی از پیاده‌روی یا فعالیت هوازی سبک، تمرین قدرتی و تمرین تعادلی معمولاً از یک نوع ورزش مؤثرتر است؛ اما افراد دارای بیماری قلبی، درد مفصل یا سرگیجه باید برنامه را تدریجی و با نظر متخصص آغاز کنند.
برای کاهش خطر زمینخوردن، این موارد را جدی بگیرید:
- فرش‌های لغزنده و سیم‌های رهاشده را از مسیر رفتوآمد بردارید.
- در حمام و راه‌پله نور کافی و دستگیره ایمن فراهم کنید.
- بینایی و شنوایی را دورهای بررسی کنید.
- داروهایی را که پس از مصرفشان سرگیجه یا خواب‌آلودگی ایجاد می‌شود، با پزشک مرور کنید.
- کفش‌های محکم و مناسب داخل و خارج خانه بپوشید.
پوکی استخوان در مردان هم رخ می‌دهد، به‌ویژه در صورت شکستگی قبلی، مصرف طولانی‌مدت کورتون، کاهش وزن شدید، کمبود هورمون‌های جنسی یا برخی بیماریهای مزمن. سنجش تراکم استخوان برای همه به یک زمان ثابت محدود نیست و پزشک بر اساس عوامل خطر درباره آن تصمیم می‌گیرد.
خواب، حافظه و حال روانی را بخشی از سلامت بدانید
خروپف بلند، توقف تنفس هنگام خواب، خواب‌آلودگی روزانه و سردرد صبحگاهی می‌تواند نشانه آپنه خواب باشد. درمان نکردن این اختلال ممکن است کنترل فشارخون، انرژی روزانه و تمرکز را دشوارتر کند؛ بنابراین گزارش آن به پزشک مهم است.
فراموشی مکرر، گم کردن مسیرهای آشنا، اشتباه در مصرف داروها یا تغییر محسوس شخصیت نباید صرفاً به سالمندی نسبت داده شود. افسردگی نیز گاهی به شکل بی‌حوصلگی، کم‌انرژی بودن، اختلال خواب یا شکایت‌های جسمی ظاهر می‌شود. گفت‌وگوی محترمانه با پزشک و حمایت خانواده می‌تواند شروع مناسبی برای بررسی باشد.
تغذیه، واکسنها و سلامت جنسی
هر وعده غذایی بهتر است منبعی از پروتئین مانند تخم‌مرغ، لبنیات، ماهی، گوشت کم‌چرب یا حبوبات داشته باشد تا حفظ عضلات آسان‌تر شود. مصرف آب کافی، فیبر و فعالیت بدنی به پیشگیری از یبوست کمک می‌کند؛ اما محدودیت مایعات در بیماران قلبی یا کلیوی باید طبق دستور پزشک باشد.
واکسن آنفلوآنزا و واکسن کووید بر اساس توصیه‌های جاری، و نیز واکسن‌های دیگر مانند پنوموکوک یا زونا در صورت دسترسی و مناسب بودن برای فرد، باید با پزشک یا مرکز بهداشت بررسی شوند. برنامه واکسیناسیون ممکن است با توجه به بیماریهای زمینهای و دستورالعمل‌های محل زندگی متفاوت باشد.
کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظ قابل‌بررسی است و نباید باعث شرم یا خوددرمانی شود. این مشکل گاهی با دیابت، بیماری عروقی، افسردگی یا عارضه داروها ارتباط دارد. مصرف خودسرانه داروهای تقویت جنسی، به‌ویژه همراه با داروهای قلبی خاص، می‌تواند خطرناک باشد.
یک برنامه ساده برای پیگیری سلامت
- فهرست داروها، حساسیت‌ها و بیماریهای قبلی را به‌روز کنید.
- برای اندازه‌گیری فشارخون و آزمایش‌های لازم، برنامه‌ای متناسب با نظر پزشک داشته باشید.
- هر هفته فعالیت هوازی، تمرین قدرتی و تمرین تعادل را به‌تدریج در برنامه بگنجانید.
- تغییرات ادرار، دفع، وزن، خواب، حافظه، خلق‌وخو و توان حرکتی را یادداشت کنید.
- در صورت درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، ضعف ناگهانی، خونریزی غیرعادی یا سقوط همراه با آسیب، پیگیری فوری انجام دهید.
جمع‌بندی مراقبت‌های سلامت مردان پس از ۶۰ سالگی
مراقبت‌های سلامت مردان پس از ۶۰ سالگی یعنی پیشگیری و پیگیری هم‌زمان: کنترل فشارخون و قند، بازبینی داروها، حفظ عضلات و تعادل، توجه به علائم ادراری و گوارشی، خواب و سلامت روان، و تصمیمگیری آگاهانه درباره واکسنها و غربالگری‌ها. هدف، فقط طول عمر بیشتر نیست؛ حفظ توانایی انجام کارهای روزمره و استقلال فرد نیز اهمیت دارد.
