مراقبت از قلب پس از ۶۰ سالگی بیشتر از آنکه به یک اقدام بزرگ وابسته باشد، به مجموعه‌ای از کارهای منظم مربوط است: اندازه‌گیری و کنترل فشارخون، بررسی قند و چربی خون، تحرک متناسب، تغذیه متعادل و مصرف درست داروها. حتی اگر فرد علامت خاصی نداشته باشد، پیگیری دوره‌ای اهمیت دارد؛ چون فشارخون بالا و بسیاری از اختلالات چربی خون ممکن است مدت‌ها بدون نشانه باقی بمانند.
هدف، حذف کامل همه خطرها نیست؛ بلکه کاهش احتمال سکته قلبی و مغزی و حفظ توانایی فرد برای راه رفتن، انجام کارهای روزمره و زندگی مستقل است. اگر بیماری قلبی، دیابت، بیماری کلیه، تنگی نفس یا سابقه سکته وجود دارد، برنامه مراقبت باید شخصی‌سازی شود و این مطلب جایگزین نظر پزشک نیست.
مراقبت از قلب پس از ۶۰ سالگی از کجا شروع می‌شود؟
نخستین قدم، شناخت وضعیت فعلی بدن است. در ویزیت‌های منظم، پزشک بر اساس سابقه خانوادگی و پزشکی، داروها و علائم فرد درباره فشارخون، قند خون، چربی خون، وزن و عملکرد کلیه تصمیم می‌گیرد که چه آزمایش‌ها یا بررسی‌هایی لازم است.
اندازه‌گیری فشارخون در خانه میتواند تصویر دقیق‌تری از وضعیت فرد بدهد، اما دستگاه باید معتبر باشد و روش اندازه‌گیری درست انجام شود. پیش از اندازه‌گیری، پنج دقیقه در حالت نشسته و آرام بمانید، پاها روی زمین باشد و بازو در ارتفاع قلب قرار بگیرد. ثبت تاریخ، ساعت، عدد فشار و علائم احتمالی به پزشک کمک می‌کند؛ یک عدد بالا به‌تنهایی معمولاً برای نتیجه‌گیری کافی نیست.
تحرک منظم؛ نه ورزش سنگین و ناگهانی
فعالیت بدنی منظم به حفظ توان عضلات، کنترل وزن و بهبود سلامت قلب کمک می‌کند. برای فردی که مدت‌ها کم‌تحرک بوده، پیاده‌روی آرام، چند دقیقه در روز و با افزایش تدریجی زمان، انتخاب منطقی‌تری از ورزش شدید است.
برنامه حرکتی بهتر است فقط به راه رفتن محدود نباشد. با تأیید پزشک می‌توان تمرین‌های سبک قدرتی و حرکات تعادلی را نیز اضافه کرد؛ زیرا ضعف عضلات و زمین‌خوردن ممکن است تحرک را کاهش دهد و غیرمستقیم به سلامت قلب آسیب بزند.
- پیش از شروع، چند دقیقه بدن را با راه رفتن آهسته گرم کنید.
- شدت فعالیت باید به‌تدریج افزایش یابد و فرد بتواند هنگام راه رفتن، بدون نفس‌نفس شدید صحبت کند.
- در هوای بسیار گرم یا آلوده، زمان و محل فعالیت را تغییر دهید و آب کافی بنوشید، مگر اینکه پزشک محدودیت مایعات تعیین کرده باشد.
- با درد قفسه سینه، تنگی نفس غیرعادی، سرگیجه، تپش شدید یا ضعف ناگهانی، فعالیت را متوقف کنید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
غذاهایی که به سلامت قلب کمک می‌کنند
رژیم مناسب قلب الزاماً گران یا پیچیده نیست. الگوی غذایی روزانه را می‌توان با کاهش نمک و غذاهای فراوری‌شده و افزایش مواد غذایی ساده‌تر اصلاح کرد. سبزی‌ها، میوه در مقدار متناسب، حبوبات، غلات سبوس‌دار، مغزهای بدون نمک و ماهی یا منابع پروتئینی کم‌چرب می‌توانند بخش بیشتری از سفره را تشکیل دهند.
نمک فقط از نمکدان وارد غذا نمی‌شود؛ نان شور، پنیر شور، کنسروها، سوسیس و کالباس، تنقلات بسته‌بندی‌شده و ترشی‌های شور نیز می‌توانند مقدار سدیم دریافتی را بالا ببرند. برای خوش‌طعم کردن غذا، استفاده از سبزی‌های معطر، آب‌لیمو و ادویه‌های کم‌نمک انتخاب بهتری است.
حذف افراطی یک گروه غذایی یا جایگزین کردن دارو با عرقیات و مکمل‌ها راهکار مطمئنی نیست. برخی مکمل‌ها با داروهای قلب، فشارخون یا رقیق‌کننده‌های خون تداخل دارند؛ بنابراین پیش از مصرف هر فرآورده جدید، موضوع را با پزشک یا داروساز مطرح کنید.
داروها را خودسرانه کم و زیاد نکنید
بعد از ۶۰ سالگی ممکن است فرد چند دارو را هم‌زمان مصرف کند و همین مسئله احتمال تداخل، فراموشی دوز یا افت فشار را بیشتر می‌کند. فهرستی به‌روز از نام داروها، مقدار مصرف، مکمل‌ها و حساسیت‌های دارویی در اختیار داشته باشید و آن را در هر مراجعه همراه ببرید.
قطع ناگهانی برخی داروهای قلب و فشارخون میتواند مشکل‌ساز شود. از طرف دیگر، سرگیجه، ضعف، ورم پا، سرفه مداوم یا ضربان غیرعادی ممکن است نیازمند بازبینی درمان باشد، نه اینکه فرد دارو را به‌تنهایی قطع کند.
مصرف پیشگیرانه آسپرین برای همه سالمندان توصیه نمی‌شود و در بعضی افراد خطر خونریزی را افزایش می‌دهد. تصمیم درباره آسپرین یا هر داروی قلبی باید بر پایه سابقه بیماری و ارزیابی پزشک باشد.
علائمی که نباید به افزایش سن نسبت داده شوند
خستگی تازه یا غیرعادی، کاهش توان راه رفتن، تنگی نفس هنگام فعالیت، ورم مچ پا، تپش قلب، درد یا فشار قفسه سینه و بیدار شدن شبانه با احساس خفگی، علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. در سالمندان، مشکل قلبی همیشه با درد شدید قفسه سینه بروز نمی‌کند و گاهی با تهوع، ضعف، گیجی یا تنگی نفس خود را نشان می‌دهد.
فشار یا درد مداوم قفسه سینه، تنگی نفس شدید، عرق سرد، غش، ضعف ناگهانی یک سمت بدن یا اختلال ناگهانی در گفتار نیازمند تماس فوری با اورژانس است. منتظر نمانید تا علامت خودبه‌خود برطرف شود و فرد را در صورت بدحال بودن به‌تنهایی به مرکز درمانی نفرستید.
خواب، استرس و عادت‌هایی که قلب را تحت فشار می‌گذارند
خواب ناکافی، نگرانی مداوم و انزوای اجتماعی می‌توانند پایبندی به درمان و فعالیت روزانه را دشوارتر کنند. داشتن ساعت خواب نسبتاً منظم، نور روز، ارتباط با خانواده و فعالیت‌های آرامش‌بخش، بخشی از مراقبت کلی از سلامت است؛ اما جای درمان اختلالات خواب یا اضطراب را نمی‌گیرد.
ترک سیگار در هر سنی سودمند است و برای این کار می‌توان از پزشک یا مراکز ترک دخانیات کمک گرفت. دود سیگار دیگران نیز برای قلب بی‌ضرر نیست. درباره قلیان هم تصور بی‌خطر بودن درست نیست و مصرف آن میتواند با ورود دود و مواد مضر همراه باشد.
جمع‌بندی مراقبت از قلب پس از ۶۰ سالگی
مراقبت از قلب پس از ۶۰ سالگی یعنی پیگیری منظم، حرکت متناسب، غذای کم‌نمک و کم‌فرآوری‌شده، مصرف دقیق داروها و بی‌توجه نبودن به علائم تازه. بهترین برنامه، برنامه‌ای است که با بیماریهای زمینهای، توان حرکتی و داروهای هر فرد هماهنگ شود. چند تغییر کوچک اما پایدار، معمولاً از تصمیم‌های سخت و کوتاه‌مدت نتیجه بهتری می‌دهد.
