مراقبت از دندان و دهان بعد از ۶۰ سالگی فقط برای حفظ ظاهر لبخند نیست؛ درد کمتر، جویدن بهتر، تغذیه مناسب‌تر و توانایی صحبت کردن هم به سلامت دهان وابسته است. پوسیدگی ریشه دندان، بیماری لثه، خشکی دهان و دشواری تمیز کردن دندان مصنوعی از مشکلاتی هستند که در این دوره بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند.
بخش مهمی از این مشکلات با افزایش سن بهتنهایی ایجاد نمی‌شود و عواملی مانند مصرف بعضی داروها، بیماری‌های مزمن، کاهش مهارت حرکتی دست یا مراجعه دیرهنگام به دندانپزشک نقش دارند. بنابراین مراقبت روزانه باید با وضعیت واقعی دهان و داروهای فرد هماهنگ باشد.
مراقبت از دندان و دهان بعد از ۶۰ سالگی از کجا شروع میشود؟
پایه مراقبت، تمیز کردن منظم دندان‌ها و فاصله بین آن‌هاست؛ حتی اگر فقط چند دندان طبیعی باقی مانده باشد. دندان‌ها را روزی دو بار، هر بار حدود دو دقیقه، با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید تمیز کنید. مسواک زدن نباید با فشار زیاد انجام شود، چون میتواند به لثه و سطح ریشه‌های نمایان‌شده آسیب بزند.
اگر گرفتن مسواک دشوار است، می‌توان از مسواک دسته‌کلفت، برقی یا وسیله‌ای استفاده کرد که در دست گرفتن آن راحت‌تر است. انتخاب ابزار باید بر اساس توانایی فرد باشد، نه صرفاً تبلیغات یا قیمت.
- برای فاصلههای بین دندان‌ها از نخ دندان، برس بین‌دندانی یا ابزار توصیه‌شده توسط دندانپزشک استفاده کنید.
- پس از تمیز کردن دندان‌ها، خمیردندان را تف کنید و بلافاصله دهان را با مقدار زیادی آب نشویید تا فلوراید مدت بیشتری روی دندان بماند.
- اگر بینایی، لرزش دست یا ضعف حرکتی مانع تمیز کردن کامل دهان میشود، کمک یکی از اعضای خانواده میتواند بخشی از برنامه مراقبت باشد.
خشکی دهان چرا مهم است و چه کاری می‌توان انجام داد؟
بسیاری از سالمندان به دلیل مصرف داروهای فشارخون، افسردگی، آلرژی، درد یا مشکلات دیگر دچار خشکی دهان می‌شوند. کاهش بزاق، شست‌وشوی طبیعی دهان را کمتر می‌کند و میتواند خطر پوسیدگی، بوی بد دهان، زخم و دشواری بلع را افزایش دهد. خشکی دهان را نباید صرفاً نتیجه طبیعی سن دانست.
نوشیدن آب در فاصلههای منظم، مرطوب نگه داشتن محیط و جویدن آدامس بدون قند در صورت امکان میتواند موقتاً کمک کند. مصرف مکرر آب‌نبات، نوشیدنی شیرین یا خوراکی‌های چسبنده برای رفع خشکی، انتخاب مناسبی نیست و خطر پوسیدگی را بیشتر می‌کند. داروها را خودسرانه قطع نکنید؛ پزشک یا داروساز میتواند درباره عوارض و گزینه‌های جایگزین راهنمایی کند.
پیشگیری از پوسیدگی ریشه و بیماری لثه
با عقب‌رفتگی لثه، بخشی از ریشه دندان ممکن است نمایان شود. سطح ریشه از تاج دندان نرم‌تر است و در برابر پوسیدگی آسیب‌پذیرتر میشود؛ به‌ویژه وقتی دهان خشک باشد یا تمیز کردن اطراف دندان‌ها کامل انجام نشود.
قرمزی، تورم، بوی بد پایدار، خونریزی مکرر، حساسیت شدید، لق شدن دندان یا تغییر نحوه قرار گرفتن دندان‌ها هنگام جویدن، نشانه‌هایی هستند که باید بررسی شوند. درد ممکن است مدتی کم شود، اما کاهش درد همیشه به معنی برطرف شدن علت نیست.
برای جلوگیری از آسیب بیشتر، با مسواک نرم و فشار کم تمیز کنید و از فرو بردن اشیای تیز بین دندان‌ها یا استفاده مداوم از دهان‌شویه‌های تحریک‌کننده خودداری کنید. دهان‌شویه جای مسواک و تمیز کردن بین دندان‌ها را نمی‌گیرد و نوع مناسب آن باید در صورت نیاز توسط دندانپزشک انتخاب شود.
تمیز کردن دندان مصنوعی و مراقبت از لثه
دندان مصنوعی نیز به مراقبت روزانه نیاز دارد. پس از خارج کردن پروتز، آن را با برس مخصوص یا مسواک نرم و آب تمیز کنید. خمیردندان معمولی ممکن است سطح بعضی پروتزها را خش‌دار کند و مواد سفیدکننده خانگی یا آب بسیار داغ نیز می‌توانند به آن آسیب بزنند.
لثه، زبان و سقف دهان را با مسواک نرم به‌آرامی تمیز کنید. پروتز را هنگام خواب، مگر با توصیه متفاوت متخصص، خارج کنید و در محلول یا آب مناسب نگه دارید؛ نوع محلول باید با جنس پروتز سازگار باشد. پروتز ترک‌خورده، شل یا دردناک نباید با چسب‌های خانگی تعمیر شود.
تغییر وزن، تحلیل استخوان فک و تغییر شکل بافت‌های دهان میتواند باعث لق شدن پروتز شود. در این شرایط، استفاده از پروتز ناپایدار ممکن است زخم و اختلال جویدن ایجاد کند و نیاز به تنظیم یا ساخت مجدد آن وجود دارد.
غذا خوردن و عادت‌هایی که به سلامت دهان کمک می‌کنند
دفعات خوردن خوراکی‌های شیرین، به‌خصوص در فاصله میان وعده‌ها، بر پوسیدگی اثر دارد. بهتر است شیرینی و نوشیدنی‌های شیرین محدود شوند و بعد از وعده‌های اصلی، دهان با آب شسته شود. اگر توان جویدن کاهش یافته است، غذا را فقط به سمت خوراکی‌های نرم و شیرین تغییر ندهید؛ با مشورت متخصص تغذیه یا دندانپزشک می‌توان گزینه‌های نرم‌تر اما مغذی‌تر انتخاب کرد.
سیگار و سایر محصولات دخانی خطر بیماری لثه و مشکلات ترمیم بافت‌های دهان را افزایش می‌دهند. همچنین هر زخم، لکه سفید یا قرمز، توده، بی‌حسی یا درد ماندگاری که طی حدود دو هفته برطرف نشود، باید توسط دندانپزشک یا پزشک بررسی شود.
چه زمانی مراجعه به دندانپزشک را عقب نیندازیم؟
معاینه منظم کمک می‌کند پوسیدگی، التهاب لثه، مشکل پروتز و خشکی دهان پیش از شدید شدن شناسایی شوند. برنامه مراجعه بر اساس تعداد دندان‌های طبیعی، سابقه بیماری لثه، دیابت، داروهای مصرفی و توانایی رعایت بهداشت تعیین میشود.
برای مراجعه فوری‌تر، این نشانه‌ها را جدی بگیرید:
- تورم صورت یا لثه، تب، درد شدید یا ترشح چرکی
- خونریزی‌ای که متوقف نمی‌شود یا همراه با ضعف و سرگیجه است
- لق شدن ناگهانی دندان یا شکستن پروتز و ایجاد زخم
- دشواری تازه در بلع، باز کردن دهان یا تنفس
- زخم، لکه یا توده‌ای که بهبود پیدا نمی‌کند
این مطلب جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک نیست؛ به‌خصوص اگر فرد دیابت، بیماری قلبی، اختلال حافظه یا داروهای متعدد دارد، بهتر است برنامه مراقبت دهان با پزشک و دندانپزشک هماهنگ شود.
جمع‌بندی: مراقبت از دندان و دهان بعد از ۶۰ سالگی با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار، تمیز کردن بین دندان‌ها، توجه به خشکی دهان، مراقبت درست از پروتز و معاینه منظم عملی‌تر میشود. خونریزی، درد، زخم ماندگار یا تورم را به تعویق نیندازید؛ رسیدگی زودتر معمولاً درمان را ساده‌تر می‌کند.
