واکسنهای ضروری برای افراد بالای ۶۰ سال فقط به یک آمپول محدود نمی‌شوند. افزایش سن، بیماریهای مزمن و کاهش تدریجی توان سیستم ایمنی می‌تواند احتمال بستری‌شدن بر اثر آنفلوآنزا، کووید، ذات‌الریه یا زونا را بیشتر کند؛ به همین دلیل مرور سابقه واکسیناسیون در این سن اهمیت دارد.
برای بیشتر سالمندان، واکسن آنفلوآنزا، واکسنهای توصیه‌شده کووید، پنوموکوک، زونا و یادآور کزاز ـ دیفتری ـ سیاهسرفه مهم‌ترین موارد قابل بررسی هستند. واکسن RSV و هپاتیت B نیز برای همه افراد بالای ۶۰ سال یکسان نیستند و بر اساس سن، بیماریهای زمینهای، شغل، سفر و شرایط فردی تصمیم‌گیری میشوند.
این مطلب جایگزین معاینه و توصیه پزشک نیست؛ برنامه دقیق واکسیناسیون باید با توجه به دستورالعمل‌های محل زندگی و سوابق پزشکی فرد تنظیم شود.
مهم‌ترین واکسنهای ضروری برای افراد بالای ۶۰ سال
واکسن آنفلوآنزا؛ معمولاً هر سال
آنفلوآنزا در سالمندان ممکن است به عوارضی مانند ذات‌الریه، تشدید بیماری قلبی یا ریوی و بستری‌شدن منجر شود. به همین دلیل، تزریق سالانه واکسن آنفلوآنزا برای افراد مسن، به‌خصوص مبتلایان به دیابت، بیماری قلبی، آسم، بیماری مزمن ریه یا ضعف ایمنی، اهمیت زیادی دارد.
واکسن آنفلوآنزا از تمام عفونت‌های تنفسی جلوگیری نمی‌کند، اما می‌تواند خطر بیماری شدید و عوارض آن را کاهش دهد. اگر فرد در زمان مراجعه تب و بیماری حاد دارد، زمان تزریق باید با نظر پزشک تعیین شود.
واکسن کووید؛ بر اساس توصیه‌های به‌روز
سن بالاتر از ۶۰ سال و وجود بیماریهای زمینهای، از عوامل افزایش‌دهنده خطر نوع شدید کووید هستند. تعداد و فاصله دوزهای یادآور ممکن است با تغییر دستورالعمل‌های بهداشتی، نوع واکسن در دسترس و وضعیت ایمنی فرد تغییر کند؛ بنابراین نمی‌توان برای همه سالمندان یک برنامه ثابت نوشت.
افرادی که بیماری قلبی، ریوی، کلیوی یا کبدی دارند، دیابت‌شان کنترل‌نشده است، سابقه سرطان یا پیوند دارند یا داروهای تضعیفکننده ایمنی مصرف می‌کنند، باید برنامه واکسن کووید را جدی‌تر و منظم‌تر با پزشک پیگیری کنند.
واکسن پنوموکوک برای پیشگیری از عفونت‌های جدی
پنوموکوک می‌تواند باعث ذات‌الریه، عفونت خون و مننژیت شود. در بسیاری از دستورالعمل‌های پزشکی، برای سالمندان واکسن کونژوگه پنوموکوک مانند PCV۲۰، یا ترکیبی از PCV۱۵ و سپس PPSV۲۳ پیشنهاد میشود؛ اما انتخاب نوع واکسن و فاصله دوزها به سابقه تزریق، سن، بیماریهای زمینهای و واکسنهای موجود در کشور بستگی دارد.
سالمندی که قبلاً یکی از واکسنهای پنوموکوک را دریافت کرده است، نباید خودسرانه همان واکسن را تکرار کند. نام واکسن و تاریخ تزریق قبلی را به پزشک یا مرکز واکسیناسیون نشان دهید تا برنامه از ابتدا محاسبه نشود.
واکسن زونا؛ معمولاً دو دوز
ویروس زونا همان ویروس آبله‌مرغان است که می‌تواند سال‌ها در بدن خاموش بماند و در سنین بالاتر دوباره فعال شود. درد عصبی طولانی‌مدت پس از برطرف‌شدن ضایعات، یکی از عوارض مهم زوناست و ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها ادامه پیدا کند.
واکسن نوترکیب زونا برای بزرگسالان مسن، معمولاً در دو نوبت تزریق میشود. فاصله دوزها طبق نوع واکسن و شرایط ایمنی فرد تعیین میشود. حتی سابقه ابتلا به زونا یا واکسن آبله‌مرغان لزوماً به معنای بی‌نیازی از واکسن زونا نیست؛ زمان تزریق پس از بیماری حاد باید با پزشک هماهنگ شود.
یادآور کزاز، دیفتری و سیاهسرفه
واکسن کزاز ـ دیفتری ـ سیاهسرفه یا Tdap برای سالمندانی که در بزرگسالی آن را دریافت نکرده‌اند، معمولاً یک‌بار اهمیت دارد و پس از آن یادآور کزاز و دیفتری در فواصل توصیه‌شده انجام میشود. در برخی شرایط، مانند زخم عمیق یا آلوده، ممکن است وضعیت واکسیناسیون کزاز نیاز به بررسی فوری داشته باشد.
سیاهسرفه فقط بیماری کودکان نیست. سالمندان می‌توانند آن را به نوزادان و افراد آسیب‌پذیر خانواده منتقل کنند، حتی اگر علائم اولیه‌شان شبیه یک سرفه معمولی باشد. به همین دلیل، ثبت یک نوبت Tdap در سابقه واکسیناسیون بزرگسالی اهمیت دارد.
کدام واکسنها فقط برای بعضی سالمندان لازم میشوند؟
واکسن RSV
ویروس RSV در سالمندان، به‌ویژه افراد مبتلا به بیماریهای مزمن قلبی یا ریوی، می‌تواند عفونت شدید تنفسی ایجاد کند. در برخی دستورالعمل‌ها، واکسن RSV برای همه افراد در سنین بالاتر و برای گروهی از افراد ۶۰ تا ۷۴ سال که خطر بالاتری دارند پیشنهاد میشود؛ این تصمیم به سن دقیق، بیماریهای زمینهای، فصل شیوع و دستورالعمل محل زندگی بستگی دارد.
واکسن هپاتیت B
هپاتیت B برای سالمندی که دیابت، بیماری کلیوی، نیاز به دیالیز، تماس شغلی با خون یا احتمال تماس جنسی پرخطر دارد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. دریافت واکسن برای سایر افراد نیز ممکن است با توجه به سبک زندگی و ارزیابی خطر توصیه شود.
واکسنهای مربوط به سفر یا شرایط شغلی
اگر سالمند قصد سفر خارجی، اقامت در مناطق خاص، کار در مراکز درمانی یا زندگی در محیط‌های شلوغ دارد، واکسن‌هایی مانند هپاتیت A، مننژوکوک یا سایر واکسنهای مسافرتی ممکن است مطرح شوند. این واکسنها جزو برنامه ثابت همه افراد بالای ۶۰ سال نیستند و باید پیش از سفر بررسی شوند.
پیش از تزریق واکسن سالمندان چه چیزهایی باید بررسی شود؟
- نام واکسنها و تاریخ تزریق‌های قبلی را از دفترچه، پرونده پزشکی یا مرکز بهداشت پیدا کنید.
- حساسیت شدید به یک واکسن یا ترکیبات آن را حتماً اعلام کنید.
- ابتلا به تب یا بیماری حاد، مصرف کورتون با دوز بالا، داروهای سرکوب‌کننده ایمنی و سابقه شیمی‌درمانی را به پزشک بگویید.
- وجود طحال برداشته‌شده، پیوند عضو، بیماری کلیوی، دیابت، بیماری قلبی یا ریوی را در ارزیابی واکسن پنوموکوک و سایر واکسنها مطرح کنید.
- برای ثبت دوزهای بعدی، تاریخ تزریق و نام واکسن را در دفترچه سلامت یا تلفن همراه یادداشت کنید.
تزریق هم‌زمان بعضی واکسنها ممکن است امکان‌پذیر باشد، اما این موضوع به نوع واکسن و شرایط فرد بستگی دارد. لازم نیست سالمند بدون بررسی، همه واکسنها را در یک روز دریافت کند؛ تنظیم برنامه مرحله‌ای می‌تواند برای افراد دارای بیماری زمینهای یا سابقه واکنش شدید مناسب‌تر باشد.
جمع‌بندی برنامه واکسیناسیون بعد از ۶۰ سالگی
واکسنهای ضروری برای افراد بالای ۶۰ سال معمولاً با آنفلوآنزای سالانه، واکسن کووید طبق توصیه‌های به‌روز، پنوموکوک، زونا و یادآور کزاز آغاز میشوند. RSV، هپاتیت B و واکسنهای سفر برای همه یکسان نیستند و بر اساس خطر فردی بررسی میشوند.
بهترین کار این است که سالمند در یک ویزیت، سابقه بیماری‌ها، داروهای مصرفی و واکسنهای قبلی را همراه داشته باشد و از پزشک یا مرکز واکسیناسیون بخواهد یک برنامه شخصی و قابل پیگیری تنظیم کند.
