میزان کافئین قهوه و چای یک عدد ثابت نیست و به نوع نوشیدنی، اندازه فنجان، مقدار پودر یا برگ و مدت دمآوری بستگی دارد. بهطور معمول، یک فنجان قهوه دمی ۲۴۰ میلیلیتری حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلیگرم کافئین دارد؛ همین مقدار چای سیاه معمولاً حدود ۴۰ تا ۷۰ میلیگرم کافئین دارد.
اندازه سرو اهمیت زیادی دارد. یک شات اسپرسو ممکن است فقط ۳۰ میلیلیتر باشد، اما به دلیل غلظت بالا حدود ۶۰ تا ۷۵ میلیگرم کافئین داشته باشد. در مقابل، یک لیوان چای ایرانی که با آب بیشتری رقیق شده، معمولاً کافئین کمتری از یک فنجان بزرگ قهوه دارد.
میزان کافئین قهوه و چای در هر فنجان چقدر است؟
اعداد زیر تقریبیاند و برای مقایسه کاربرد دارند، نه اندازهگیری دقیق هر برند یا هر روش تهیه. تفاوت نوع دانه، برگ چای، آسیاب، مقدار مصرفی و زمان تماس با آب میتواند نتیجه را تغییر دهد.
- قهوه دمی، ۲۴۰ میلیلیتر: حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلیگرم کافئین
- قهوه فوری، ۲۴۰ میلیلیتر: حدود ۶۰ تا ۸۰ میلیگرم
- اسپرسو، یک شات ۳۰ میلیلیتری: حدود ۶۰ تا ۷۵ میلیگرم
- قهوه ترک، یک فنجان کوچک: معمولاً حدود ۵۰ تا ۷۰ میلیگرم، با تغییر قابلتوجه بر اساس مقدار پودر و اندازه فنجان
- قهوه بدون کافئین، ۲۴۰ میلیلیتر: معمولاً حدود ۲ تا ۱۵ میلیگرم
- چای سیاه، ۲۴۰ میلیلیتر: حدود ۴۰ تا ۷۰ میلیگرم
- چای سبز، ۲۴۰ میلیلیتر: حدود ۲۰ تا ۴۵ میلیگرم
- چای سفید، ۲۴۰ میلیلیتر: حدود ۱۵ تا ۳۰ میلیگرم
چای ایرانی در استکان کوچک، بهخصوص اگر کمرنگ باشد، ممکن است حدود ۲۰ تا ۴۵ میلیگرم کافئین داشته باشد. اگر چند استکان پشتسرهم بنوشید، مجموع کافئین میتواند به مقدار یک فنجان قهوه نزدیک شود یا از آن عبور کند.
چرا مقدار کافئین قهوه و چای از فنجانی به فنجان دیگر فرق میکند؟
کافئین از برگ چای و دانه قهوه در تماس با آب خارج میشود. هرچه مقدار ماده اولیه بیشتر، آسیاب قهوه ریزتر یا زمان دمآوری طولانیتر باشد، معمولاً کافئین بیشتری وارد نوشیدنی میشود.
عوامل مؤثر در قهوه
قهوه دمی معمولاً به دلیل حجم زیاد آب و زمان تماس چنددقیقهای، کافئین قابلتوجهی دارد. اسپرسو غلیظتر است، اما چون در حجم کوچکی سرو میشود، مجموع کافئین یک شات آن لزوماً از یک لیوان قهوه دمی بیشتر نیست. اگر نوشیدنی بر پایه دو شات اسپرسو تهیه شده باشد، کافئین آن تقریباً دو برابر یک شات خواهد بود.
عوامل مؤثر در چای
نوع چای، مقدار برگ، دمای آب و مدت دمکشیدن مهمترین عواملاند. چای کیسهای که مدت زیادی در آب داغ بماند، معمولاً کافئین بیشتری آزاد میکند؛ بنابراین رنگ تیرهتر همیشه معیار دقیقی برای تشخیص مقدار کافئین نیست.
آیا قهوه تلختر کافئین بیشتری دارد؟
تلخی بهتنهایی نشاندهنده کافئین بیشتر نیست. میزان برشتهکاری، ترکیب دانهها و مواد دیگری که هنگام دمآوری استخراج میشوند، روی طعم اثر میگذارند. حتی نوع دانه نیز مهم است: دانه روبوستا معمولاً کافئین بیشتری از عربیکا دارد، اما اندازه سرو و روش تهیه همچنان میتواند نتیجه نهایی را تغییر دهد.
رنگ چای هم معیار کاملی نیست. چای سیاه به دلیل فرآوری و ترکیبات طعمی ممکن است پررنگتر دیده شود، اما یک چای سبز با مقدار برگ بیشتر یا زمان دمآوری طولانیتر میتواند کافئین قابلتوجهی داشته باشد.
برای مصرف روزانه، کافئین را چگونه حساب کنیم؟
بهجای شمردن فنجانها، مقدار و اندازه واقعی هر نوشیدنی را در نظر بگیرید. برای نمونه، سه استکان چای کمرنگ، یک قهوه فوری و یک نوشابه کولا همگی میتوانند در مجموع مقدار قابلتوجهی کافئین ایجاد کنند، حتی اگر هیچکدام بهتنهایی بسیار پرکافئین نباشند.
برای بیشتر بزرگسالان سالم، سقف حدود ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز معمولاً بهعنوان حدی کلی مطرح میشود؛ اما حساسیت افراد متفاوت است. در بارداری، شیردهی، اضطراب، بیخوابی، تپش قلب یا بعضی بیماریها و داروها، مقدار مناسب میتواند کمتر باشد و بهتر است با پزشک یا ماما مشورت شود. کافئین نوشیدنیهای انرژیزا نیز باید در همین محاسبه روزانه حساب شود.
- اگر بعد از نوشیدن چای یا قهوه دچار بیخوابی، لرزش، تپش قلب یا بیقراری میشوید، مقدار مصرف یا زمان نوشیدن را کاهش دهید.
- نوشیدن قهوه و چای در ساعات پایانی روز میتواند خواب را مختل کند، حتی اگر فرد به اثر فوری کافئین عادت کرده باشد.
- دمنوشهایی مانند گلگاوزبان یا نعناع ذاتاً کافئین قهوه و چای را ندارند، مگر اینکه با چای واقعی یا ماده کافئیندار ترکیب شده باشند.
جمعبندی میزان کافئین قهوه و چای
در حالت معمول، یک فنجان قهوه دمی حدود ۸۰ تا ۱۰۰ میلیگرم و یک فنجان چای سیاه حدود ۴۰ تا ۷۰ میلیگرم کافئین دارد. بااینحال، شات اسپرسو به دلیل حجم کم میتواند کافئین زیادی داشته باشد و چای پررنگ یا چند استکان چای نیز مجموع مصرف را بالا میبرد. برای انتخاب دقیقتر، به اندازه سرو، مقدار ماده اولیه و مدت دمآوری توجه کنید، نه فقط تلخی یا رنگ نوشیدنی.
