بهترین خوراکی‌های پری‌بیوتیک الزاماً گران یا خاص نیستند؛ بسیاری از آن‌ها در آشپزخانه ایرانی پیدا می‌شوند. سیر، پیاز، تره‌فرنگی، حبوبات، جو دوسر، جو، موز کمی نارس و بعضی سبزیجات، ترکیباتی دارند که باکتری‌های مفید روده از آن‌ها استفاده می‌کنند.

پری‌بیوتیک با پروبیوتیک یکی نیست. پری‌بیوتیک بیشتر به‌عنوان سوخت انتخابی میکروب‌های مفید روده عمل می‌کند، در حالی که پروبیوتیک به میکروارگانیسم‌های زنده مفید گفته می‌شود. همه فیبرها پری‌بیوتیک محسوب نمی‌شوند، اما بسیاری از غذاهای پرفیبر می‌توانند به سلامت دستگاه گوارش کمک کنند.

بهترین خوراکی‌های پری‌بیوتیک کدام‌اند؟

هیچ رتبه‌بندی واحدی برای «بهترین» خوراکی پری‌بیوتیک وجود ندارد؛ چون مقدار ترکیبات پری‌بیوتیک، اندازه وعده و تحمل بدن اهمیت دارد. با این حال، گزینه‌های زیر از شناخته‌شده‌ترین منابع غذایی این ترکیبات هستند.

سیر، پیاز و تره‌فرنگی

سیر، پیاز، تره‌فرنگی و پیازچه از خانواده سبزیجاتی هستند که ترکیباتی مانند فروکتان‌ها، از جمله اینولین و فروکتوالیگوساکاریدها، دارند. این ترکیبات در روده بزرگ تخمیر می‌شوند و می‌توانند مورد استفاده برخی باکتری‌های مفید قرار بگیرند.

لازم نیست برای دریافت این فایده، سیر یا پیاز خام مصرف شود. افزودن مقدار متناسبی از آن‌ها به سوپ، خوراک، آش یا غذاهای پخته هم راه عملی‌تری است؛ البته پختن، مقدار و ساختار بعضی ترکیبات را تغییر می‌دهد و میزان تحمل افراد با هم فرق دارد.

حبوبات؛ عدس، نخود و لوبیا

عدس، نخود، لوبیا و لپه علاوه بر فیبر، حاوی الیگوساکاریدهایی مانند گالاکتوالیگوساکارید هستند. این مواد برای باکتری‌های روده قابل تخمیرند و به همین دلیل حبوبات در فهرست منابع مهم پری‌بیوتیک قرار می‌گیرند.

برای کمتر شدن نفخ، حبوبات خشک را چند ساعت خیس کنید، آب خیساندن را دور بریزید و با آب تازه کاملاً بپزید. اگر مصرف حبوبات در رژیم غذایی شما کم است، با چند قاشق شروع کنید و مقدار را طی چند هفته افزایش دهید.

جو دوسر و جو

جو دوسر منبع بتاگلوکان و انواع دیگری از فیبر است. جو نیز فیبر تخمیری دارد و می‌تواند در کنار سبزیجات و حبوبات، تنوع فیبر غذایی را بیشتر کند. فرنی جو دوسر، سوپ جو و ترکیب جو دوسر با ماست یا میوه، شکل‌های ساده‌ای برای اضافه کردن این غلات به برنامه غذایی هستند.

در خرید محصولات جو دوسر، نوع ساده و کم‌شکر انتخاب مناسب‌تری از غلات صبحانه شیرین است. افزایش فیبر بدون توجه به آب کافی ممکن است در بعضی افراد یبوست یا احساس سنگینی ایجاد کند.

موز کمی نارس و نشاسته مقاوم

موز سبز یا کمی نارس نشاسته مقاوم بیشتری نسبت به موز کاملاً رسیده دارد. این نوع نشاسته در بخش بالایی دستگاه گوارش به‌طور کامل هضم نمی‌شود و می‌تواند به روده بزرگ برسد تا توسط میکروب‌ها تخمیر شود.

نشاسته مقاوم در سیب‌زمینی و برنج پخته‌ای که پس از پخت سرد می‌شوند نیز افزایش پیدا می‌کند. با این حال، نگهداری برنج و سیب‌زمینی پخته باید با رعایت اصول ایمنی غذا و در یخچال انجام شود؛ این مواد را مدت طولانی در دمای اتاق رها نکنید.

سبزیجاتی که فیبر پری‌بیوتیک دارند

مارچوبه، کنگر فرنگی، کاسنی و ریشه کاسنی از منابع شناخته‌شده اینولین هستند. در ایران، مصرف پیاز، سیر، تره، کنگر و انواع سبزی‌های برگ‌دار می‌تواند تنوع فیبرهای رژیم غذایی را بالا ببرد، هرچند مقدار و نوع ترکیبات در هر ماده غذایی یکسان نیست.

ریشه کاسنی گاهی به‌صورت پودر اینولین یا افزودنی در محصولات غذایی فروخته می‌شود. مصرف مقدار زیاد این محصولات ممکن است نسبت به دریافت فیبر از غذای کامل، نفخ بیشتری ایجاد کند؛ بنابراین شروع با مقدار کم منطقی‌تر است.

میوه‌ها، مغزها و دانه‌ها

سیب، گلابی، کیوی و انواع توت‌ها فیبر و ترکیبات گیاهی متنوعی دارند. بخشی از این فیبرها برای میکروب‌های روده قابل تخمیر است، اما بهتر است آن‌ها را فقط به‌عنوان «غذای پری‌بیوتیک خالص» معرفی نکنیم؛ فایده اصلی‌شان از ترکیب فیبر، آب و مواد مغذی گوناگون می‌آید.

بادام، پسته، گردو، تخم کتان و دانه چیا نیز می‌توانند به دریافت فیبر کمک کنند. برای مصرف دانه چیا و تخم کتان، نوشیدن آب کافی مهم است و بهتر است مقدار آن‌ها به‌تدریج وارد رژیم غذایی شود.

چطور خوراکی‌های پری‌بیوتیک را به برنامه غذایی اضافه کنیم؟

تنوع، مهم‌تر از تمرکز روی یک ماده غذایی است. یک برنامه ساده می‌تواند از یک صبحانه حاوی جو دوسر و موز کمی نارس، ناهار با عدس یا لوبیا و شام همراه با سبزیجات و مقدار متناسبی پیاز یا سیر تشکیل شود.

  • هفته اول، فقط یک منبع جدید مانند جو دوسر یا عدس را اضافه کنید.
  • حبوبات را خوب خیس کنید و کامل بپزید.
  • مقدار سبزیجات و غلات سبوس‌دار را آهسته افزایش دهید.
  • در طول روز آب کافی بنوشید تا افزایش فیبر با یبوست همراه نشود.
  • به واکنش بدن توجه کنید و به‌جای حذف کامل گروه‌های غذایی، مقدار و دفعات مصرف را تنظیم کنید.

چه کسانی باید در مصرف این خوراکی‌ها محتاط باشند؟

افزایش ناگهانی فیبرهای قابل تخمیر می‌تواند نفخ، دل‌پیچه یا تغییر اجابت مزاج ایجاد کند. این واکنش لزوماً به معنای مضر بودن غذا نیست، اما نشان می‌دهد مقدار مصرف یا سرعت افزایش آن برای بدن مناسب نبوده است.

افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر، بیماری‌های گوارشی، یا کسانی که رژیم کم‌فودمپ را دنبال می‌کنند، ممکن است با سیر، پیاز، حبوبات، گندم یا بعضی میوه‌ها علائم بیشتری داشته باشند. در این شرایط، حذف و بازگرداندن مواد غذایی بهتر است با راهنمایی پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود. این مطلب جایگزین ارزیابی پزشکی نیست.

جمع‌بندی: بهترین خوراکی‌های پری‌بیوتیک را متنوع مصرف کنید

بهترین خوراکی‌های پری‌بیوتیک برای بیشتر افراد، مجموعه‌ای از سیر و پیاز، حبوبات، جو دوسر و جو، موز کمی نارس، برخی سبزیجات، میوه‌ها و مغزها هستند. لازم نیست همه آن‌ها را هم‌زمان یا در مقدار زیاد مصرف کنید؛ افزایش تدریجی و تنوع، تحمل گوارشی و دریافت آب کافی اهمیت بیشتری دارد.